Chàng trai 18 tuổi với 700 kỷ vật khiến nhiều người nể phục

Bắt đầu hành trình sưu tầm từ năm lớp 4 với những vật dụng sinh hoạt thời chiến, đến nay, Hào không chỉ lưu giữ mà còn tự mày mò phục chế nhiều kỷ vật hư hỏng như mũ sắt, quân phục hay vũ khí mô hình để phục vụ trưng bày tại các bảo tàng và đền thờ liệt sĩ địa phương.

Đằng sau khối "gia tài" vô giá và đôi bàn tay phục chế khéo léo ấy là cả một hành trình dài đầy kiên nhẫn, cùng những góc nhìn sâu sắc của một người trẻ trước dòng chảy thời gian. Để hiểu rõ hơn về nỗ lực gìn giữ từng kỷ vật, phóng viên đã có cuộc trò chuyện với Mai Phú Hào.

Trong khi nhiều bạn cùng tuổi dành tiền cho điện thoại, du lịch hay giải trí, bạn lại dành nó cho những món đồ gắn với chiến tranh. Bạn có bao giờ cảm thấy mình đang sống lệch khỏi thế hệ của mình không?

- Việc cảm thấy lệch nhịp với thế hệ của em là thật sự có. Đôi lúc em thấy "lệch nhịp" khi bạn bè chạy theo xu hướng hiện đại, còn bản thân lại gắn bó với những món đồ cũ kỹ nhuốm màu thời gian. 

Nhưng mà sự chậm lại đó không khiến em lạc lõng, mà giúp em hiểu và trân trọng hơn giá trị của lịch sử. Trước nhịp sống hối hả của xã hội hiện đại những kỷ vật thời chiến đang dần rơi vào quên lãng nên việc dừng lại để sưu tầm, tìm hiểu không chỉ để phục vụ cho việc nghiên cứu lịch sử mà nó còn giúp cho em có cơ hội chững lại để nhìn về phía sau, về những ngày tháng hào hùng của ông cha, về những ngày khoét núi, ngủ hầm, mưa dầm, cơm vắt, máu trộn bùn non để giành lấy độc lập.

 700 hiện vật ở tuổi 18 - bạn quản lý, phân loại và lưu trữ chúng theo hệ thống nào? Có tiêu chuẩn riêng không, hay bạn vẫn đang tự mày mò?

- Với số lượng hiện vật tương đối nhiều, việc cần có một phương pháp bảo quản, lưu trữ và phân loại là hết sức cần thiết. Em phân loại hiện vật theo chất liệu như kim loại, gỗ, quần áo hoặc giấy tờ rồi cất giữ ở những vị trí phù hợp. Các hiện vật được em phân loại sau đó gói bằng túi nhựa có hút ẩm rồi sắp xếp vào thùng kín để tránh ánh sáng, côn trùng, bụi bẩn. Đối với những món đồ bị rỉ sét sẽ được tẩy rỉ sau đó phủ lớp sáp ong mỏng để bảo quản rồi gói vào các túi nhựa có hút ẩm.

Chi phí để sưu tầm và phục chế một khối lượng đồ sộ như vậy đến từ đâu? Đã bao giờ Hào phải từ chối một hiện vật quý chỉ vì không đủ điều kiện tài chính để tiếp nhận chưa?

- Là một học sinh, em không có nguồn thu nhập ổn định, tiền tiêu chủ yếu đến từ gia đình, nên mỗi quyết định chi tiêu đều phải cân nhắc. Em cũng thấy rằng nếu coi sưu tầm là một thú vui xa xỉ hoặc chỉ dành cho người lớn tuổi có điều kiện thì bản thân sẽ dễ bỏ cuộc, còn nếu xem đó là một hành trình dài, cần sự kiên nhẫn em sẽ tìm được cách duy trì đam mê. 

Vì vậy nên em đặt ra giới hạn chi tiêu cho bản thân là: chỉ dành một phần nhỏ tiền tiết kiệm cho việc sưu tầm, tuyệt đối không ảnh hưởng đến học tập hay sinh hoạt hằng ngày của bản thân. Có nhiều lần em phải từ bỏ một hiện vật quý vì không đủ điều kiện tài chính nhưng em cố gắng tìm những người bạn có đủ khả năng tiếp nhận được để những món hiện vật đó không bị "trôi chảy" ra nước ngoài hay vào tay những người không hiểu giá trị.

Bạn có tiêu chí nào để xác thực nguồn gốc hiện vật không? Làm sao bạn biết một món đồ là thật chứ không phải hàng nhái hoặc bị sai lịch sử?

- Sưu tầm kỷ vật không phải là thấy cũ thì giữ, mà là hành trình đi tìm câu chuyện phía sau món đồ đó. Không có một tiêu chí nào cụ thể để xác định vì có vô vàn các món đồ ngoài kia và giữa rất nhiều món đồ không rõ nguồn gốc, em học cách xác định giá trị thật bằng kiến thức và bằng chứng lịch sử chứ không chỉ dựa vào cảm tính.

Trước hết là quan sát, em nhìn chất liệu, độ mòn và dấu vết thời gian như lớp rỉ sét tự nhiên, vết trầy xước do sử dụng lâu năm hay kiểu gia công không còn phổ biến nữa. Những chi tiết nhỏ đó thường khó làm giả một cách hoàn hảo. Và việc quan trọng nhất là phải tìm hiểu lịch sử, mỗi món đồ em đều tra cứu xuất xứ, so sánh với hình ảnh, tư liệu trên sách báo, internet, hoặc từ những người sưu tầm đi trước. Có món em phải mất rất lâu mới tìm hiểu được chính xác bối cảnh lịch sử và mục đích sử dụng của nó, nhưng chính quá trình tìm hiểu lại giúp em thích thú và trân trọng hơn.

Kỹ thuật phục chế bạn đang dùng được học từ đâu – tự mày mò, tìm tài liệu chuyên ngành, hay có người đi trước chỉ dẫn? Trong quá trình đó, có hiện vật nào Hào phục chế xong rồi mới nhận ra mình làm sai nguyên bản không, và bạn xử lý nó thế nào?

- Đa phần những kỹ thuật phục chế sửa chữa hay phục dựng lại các món đồ đều do em tự mày mò và học từ những người sưu tập ở nước ngoài, dựa trên những tài liệu gốc, thông tin món đồ lúc sản xuất và cũng có những người sưu tập trước chỉ dẫn. Trong quá trình đó thì hầu như không có món đồ vật nào làm sai nguyên bản do các nguồn tư liệu và hình ảnh có đầy đủ thì em mới bắt đầu sửa chữa để đảm bảo an toàn.

Nếu sau này Hào bận rộn với những ngã rẽ khác của tuổi trưởng thành và không thể dành trọn thời gian cho công việc này nữa, bộ sưu tập 700 kỷ vật sẽ đi về đâu - bạn đã nghĩ đến "bến đỗ" cho chúng chưa?

- Trong tương lai chắc chắn sẽ có nhiều ngã rẽ của tuổi trưởng thành. Việc lo lắng về "bến đỗ" cho bộ sưu tập của bản thân cũng đã được em dự tính đến. Ngay tại nơi em ở chính là nền của một trận địa trong giai đoạn chống Pháp, chống Mỹ mà ngày nay là bia chiến công Bàu Môn, tại cơ sở quán ăn của gia đình cũng đã được trưng bày những món đồ từ nhiều năm trước. 

Do điều kiện kinh tế nên em chưa mở rộng và tạo điều kiện để trưng bày nhiều hiện vật hơn nhưng trong tương lai dự kiến em sẽ tạo một không gian trưng bày kỷ vật Cách mạng với quy mô lớn hơn tại gia, là điểm đến cho các bạn trẻ và những người yêu thích quan tâm lịch sử của khu vực miền Tây Nam Bộ, nhằm phổ biến tinh thần và ý thức lưu giữ lịch sử cho thế hệ mai sau. Một số món có thể sẽ được trao tặng lại cho các bảo tàng, đền tưởng niệm lưu giữ.

Sau nhiều năm tiếp xúc với những kỷ vật còn sót lại từ chiến tranh, bạn nghĩ mình học được điều gì quý giá nhất?

- Có lẽ bài học đáng quý nhất mà em đúc kết được sau bao năm tiếp xúc với những kỷ vật đó chính là cái giá của chiến tranh và sự đáng quý của hòa bình. Em biết trân trọng từng tấc đất quê hương, biết một thời đau thương của đất nước và biết thương những con người đã dành trọn tuổi thanh xuân để cống hiến cho Tổ quốc.

Cảm ơn những chia sẻ của bạn!