Chuyện kể của người bác sĩ vùng cao

Chuyện không phải riêng mình...

BS. Trương Thị Mầu ân cần bên người bệnh.

- Hãy để cháu mổ cho chị ấy.

Vừa nghe chị nói xong tất cả mọi người đều giật mình sửng sốt:

- Mổ sao được, lỡ có chuyện gì mang tiếng cả viện ra.

- Không mổ để chị ấy chết sao? Có thế nào cháu hoàn toàn chịu trách nhiệm.

Thấy thái độ của chị kiên quyết quá nên ban giám đốc đồng ý. Trong ca mổ, trên gương mặt những người xung quanh lúc đó ai cũng toát mồ hôi, căng thẳng, hồi hộp theo dõi ca mổ do chị Mầu thực hiện. Có người thương cảm lấy khăn lau nhẹ qua vầng trán của chị mà tay run run. Loay hoay mãi cũng xong. Lúc này nỗi sợ hãi mới trỗi dậy. Sợ là bởi chưa một ai trong viện dám cầm dao mổ, chị chỉ là một sinh viên tập tễnh về, liệu rồi sau ca mổ chị có được tiếp tục khoác chiếc áo blouse nữa không, hay mảnh bằng tốt nghiệp kia sẽ mãi chỉ là một tờ giấy chứng nhận vô giá trị. Những băn khoăn và suy nghĩ đó cứ bám riết lấy Trương Thị Mầu mãi cho tới khi chị Châu có thể nói lời "cảm ơn". Như đứa trẻ bị ấm ức, chị òa khóc tức tưởi, giọt nước mắt xen lẫn nụ cười, hạnh phúc và những xúc cảm chỉ riêng chị mới hiểu.

Tháng 8/1983 chị khăn gói xuống tỉnh học ngoại khoa. Năm 1984 vừa chân ướt chân ráo về chị lại một lần nữa được thử thách. Vào một buổi trưa hè tháng 6, mặt đất bốc lên ngùn ngụt gió nóng, cây cối xạm lá, mọi vật như tan ra dưới cái nắng chói ngắt ấy. Xa xa đoàn người rầm rập kéo về cổng viện, tiếng khóc lẫn tiếng xôn xao vọng lại, xáo xác. Rất nhanh chị nhận ra họ đang khiêng cỗ máy làm gạch, kinh sợ hơn nữa hình ảnh của một thanh niên nhăn nhó kêu la rất thảm, bàn chân anh ta bị cuốn tròn theo bánh xe răng cưa đánh đất, mà không phân biệt được đâu là thịt đâu là đất, một mầu đỏ loang thẫm xuống nền nhà. Tiếng chị vợ thất thanh:

- Cứu... cứu... chồng tôi với bác sĩ ơi... 

- Chị bình tĩnh. Chúng tôi sẽ cố gắng... Mầu đâu nhỉ? Có cách nào không?

Nghe vị giám đốc hỏi, lúc đó chị đang rất lúng túng, bởi lần đầu tiên chị thấy một cảnh tượng hãi hùng như thế. Chị hơi giật mình, nhìn chị vợ anh chàng làm gạch đang hướng đôi mắt đẫm nước về phía mình, cái nhìn đó nửa như muốn van xin nửa như thúc giục. Chị bạo dạn đáp:

- Chỉ có cách cưa chân thôi ạ.

- Nhưng cưa ở đâu đây, cả cỗ máy cồng kềnh thế này.

- Cưa ngay tại đây.

Lần này dường như tất cả đồng nghiệp không còn nghi ngại ở "tay dao tay kéo" của chị nữa. Vậy là rất nhanh phòng khám trở thành phòng mổ và chị là người trực tiếp phải cầm cưa để cắt đi 1/3 chân của anh thanh niên đó. Riêng với mình chị nói: "Thật ra lúc đó thần kinh mình căng như dây đàn ấy chỉ cần một sự chạm nhẹ cũng có thể đứt ngay. Thế nhưng khi khoác áo blouse vào rồi mình kịp thời trấn tĩnh lại được để tiến hành ca mổ". 

Chị nói làm tôi nhớ lần đầu tiên đến nhà riêng của chị. Vừa bước chân vào nhà một cảnh tượng khiến tôi mắt tròn mắt dẹt. Bên này người ngả lưng xuống nền nhà, bên kia năm sáu người phụ nữ ngồi xếp xếp gì đấy. Trong bếp một chị đang lui cui băm băm chặt chặt, nồi niêu dàn trải đầy mặt sàn, cạnh nhà tắm lại có bà cụ lúi húi giặt giũ. Tiếng nói, tiếng chuyện trò cứ oang oang. Tôi chột dạ ngỡ mình vừa bước chân vào một góc chợ nào. Nhưng không, trên tường tấm ảnh gia đình chị được phóng to treo trang trọng, nụ cười của người nữ bác sĩ vùng cao vẫn rạng ngời và thân quen. Thấy tôi lơ ngơ, chị nấu bếp chạy ra đon đả:

- Cô hỏi ai?

- Cho em hỏi chị Mầu có nhà không?.

- Cô chú ấy đi làm chưa về. Cô vào đây ngồi chờ. Tôi là hàng xóm sang giúp cô chú cơm nước, bà lão kia giúp giặt quần áo. Còn mấy người đang nằm nghỉ ngơi và chuyện trò đó đều là "họ hàng" của cô Mầu cả đấy.

Cũng may chừng mười lăm phút sau thì chồng chị về. Anh tên Tiến, anh chị ngoài duyên vợ chồng còn là đồng nghiệp của nhau. Dù sắp lên chức "ông" nhưng anh vẫn giữ được phong thái của chàng trai Mường rắn rỏi năm nào. Sau khi nói với tôi dăm ba câu, anh Tiến tranh thủ xuống bếp nấu nướng thay chị hàng xóm một cách thành thạo và dọn dẹp qua nhà cửa. Ngồi không mãi cũng buồn tôi lân la hỏi chuyện mấy người phụ nữ bên cạnh.

- Các chị là họ hàng với bác sĩ Mầu?

Một chị nước da ngăm ngăm, bàn tay chai sần, thô ráp trả lời:

- Chúng tôi trên Son Bá Mười xuống khám bệnh. Người bệnh thì nằm viện rồi còn chúng tôi đi chăm không có chỗ ăn ngủ nên tìm đến nhờ bác sĩ Mầu giúp chứ có họ hàng gì đâu. Trên bản tôi hễ ai bị bệnh đi viện huyện đều tìm tới bác sĩ Mầu.

Tôi "À"  lên một tiếng, vỡ lẽ. Cái tính người dân tộc lạ thế, hồn hậu và thật thà như đếm. Không phải "thấy người sang bắt quàng làm họ", người dân bản ở đây đến ăn thật, ngủ thật, từ ngày này sang ngày khác, từ tuần này đến tuần khác. Vậy mà chị vẫn giúp đỡ tận tình, từ tiền ăn ở, đi lại đến tiền thuốc men chị lo hết mà chưa bao giờ có lấy một cái cau mày khó chịu.

Năm 1995 bác sĩ Trương Thị Mầu chính thức được bổ nhiệm làm Giám đốc bệnh viện đa khoa huyện Bá Thước. Năm 2006 chị mới có điều kiện đi học chuyên khoa I, đến năm 2009 chị nhận danh hiệu thầy thuốc ưu tú.

Trái tim đa cảm của người thầy thuốc

Quay trở lại phòng làm việc của chị, cái làm tôi thích thú nhất đó là hương hoa nhài dịu nhẹ cứ thoang thoảng nơi đầu mũi, thay cho mùi thuốc, mùi sát trùng hay kim tiêm đã trở thành đặc trưng của bệnh viện. Nhưng điều khiến tôi quan tâm hơn cả chính là chiếc tủ sách đã được chị nêm chật cứng. Tôi tiến lại gần "xem xét". Bên cạnh những sách chuyên ngành vẫn là những sách văn học.

- Dạo này chị có hay làm thơ không?

- Có chứ.

- Bận thế thời gian đâu cho chị ngẫm nghĩ mà sáng tác được?

Nghe tôi hỏi chị thở dài, cái thở dài không phải mệt mỏi mà như tìm được người trút bầu tâm sự.

- Công việc của mình hàng ngày gặp rất nhiều trường hợp đầy tâm trạng, vui có, buồn có, đau lòng thương cảm cũng có. Mình như người để họ trút hết mệt mỏi đau đớn trong cuộc sống, nó cứ ăn sâu và ám ảnh lấy mình, để rồi mình lại ưu tư day dứt. Chính đó là nguồn cảm hứng để viết, và sáng tác đấy.

Quả thật đúng như lời chị nói. Hình như giữa nghề y và văn chương đã từ rất lâu rồi có một sợi dây móc xích với nhau, vô hình nhưng bền bỉ và khăng khít. Phải chăng một bên là cứu con người về thể xác một bên lại cứu con người về tâm hồn nên có thể hòa làm một.

- Thế bài "Gọi" này có phải là ngoại lệ không?

Chị lắc đầu, cái lắc đầu thật buồn.

- Đây là một trường hợp đặc biệt. Đó là một phụ nữ còn trẻ, người làng Son (một làng miền núi cao thuộc xã Lũng Cao - Bá Thước). Cô gái đến bệnh viện nhờ can thiệp do lỡ kế hoạch. Nhưng khi ấy thai nhi đã khá lớn. Mình cố phân tích cho cô gái hiểu những nguy hiểm và hậu quả có thể dẫn đến khi phá thai, nhất là đứa trẻ cũng đã thành người. Nhưng đêm đó khoảng một giờ, bỗng chuông điện thoại kêu và mình nghe tếng cô gái thổn thức: "Chị ơi! Giờ em hỏi chị lần cuối chị có giúp em không. Nếu không em nghe ở đầu làng có bà lang phá được em sẽ nhờ bà ấy". Mình nghe xong đầu óc cứ ù đi, nhìn ra cửa sổ chỉ một màu đen tối. Cứu một người để bỏ đi một sinh linh chưa ra đời. Là thầy thuốc quả thật điều này quá nghiệt ngã.

Kể đến đây, mắt chị ngân ngấn lệ. Dường như chị đang cố chế ngự cảm xúc. Chuyện chị kể không phải là mới, xong trái tim đa cảm của chị cộng với những cái nhíu mày hằn lên nơi đuôi mắt người nữ bác sĩ ấy, khiến cho tôi thấy rung động thật sự. Nhấp ngụm nước chè, chị tiếp:

- Để cô ấy tìm đến bà lang bỏ đứa trẻ thì quả là nguy hiểm. Không còn cách nào khác mình đành nhận lời. Khi đứa trẻ ra khỏi bụng mẹ, chân tay mình hoàn toàn mất cảm giác, sức lực như bị rút kiệt. Không cầm lòng được nên mình đã viết bài thơ "Gọi" như một sự trả nợ:

Vỡ kế hoạch - mẹ xin - từ chối con/ Vẫn là em gái làng Son/Làm sao em nỡ bỏ con giữa chừng/Làm sao nói có hay đừng/Làm sao em lại chuyển mừng thành đau/Làm sao em hiểu cơ cầu/Alô em ngả nỗi sầu vào tôi/Làm sao mở miệng hỡi trời/Cứu một người hủy một người được không/Làm sao em nỡ lạnh lùng/Người dưng khốn khổ vô chừng là tôi.

Trương Thị Mầu là một tay viết có nghề trong Ban thơ của Hội văn nghệ Thanh Hóa và hiện tại chị còn đảm nhiệm vai trò là trưởng Ban Biên tập tạp chí Văn hóa các Dân tộc Thanh Hóa. Đọc thơ chị tôi nhận ra rằng, đó là sự giải tỏa nỗi niềm của một bác sĩ khi trách nhiệm, công việc và tinh thần bị ức chế. Hãy nghe chị giãi bày:

Nghiệp Y đâu phải cuộc chơi/Lặn trong bao giọt mồ hôi nhọc nhằn/Xin cho làm một chiếc khăn/Gói hạt muối mặn để dành mùa sau.

(Nghiệp Y)

Hay:

Thanh cao thì hẳn đã rồi,/Buồn vui nước mắt nụ cười chan nhau./Mắt nhìn đo được nông sâu,/Trái tim nhận lại nỗi đau của người.

(Với con)

Thơ của Trương Thị Mầu là sự trải nghiệm cuộc sống, đầy tầng lớp và mầu sắc. Có lẽ rằng hình ảnh bản làng, rừng núi, sông suối và cả những vật dụng đời thường của người dân bản đã ăn sâu vào tiềm thức của chị, để rồi chị lại viết ra những câu thơ dung dị và thật thà đến thế. Cũng như những người làm thơ khác, chị cũng chủ yếu ghi lại những sự việc xảy ra trong ngày, theo dạng nhật ký bằng thơ. Nhưng cái khác chăng chị là người phụ nữ thích chắt góp những thứ vụn vặt để nâng niu và lưu giữ cẩn thận, và rồi lại phô bày ra trang viết của mình. Tôi biết rằng điều đó chỉ có thể xảy ra đối với một người có trái tim đa cảm làm thầy thuốc như chị mà thôi.