Cục trưởng Cục Quản lý khám, chữa bệnh: Việc phát triển mô hình bác sĩ gia đình đã góp phần giảm quá tải bệnh viện

Hiện nay, mô hình bác sĩ gia đình (BSGĐ) ở Việt Nam ngày càng phổ biến. Bộ Y tế đã triển khai kế hoạch nhân rộng và phát triển mô hình bác sĩ gia đình giai đoạn 2016 - 2020 trong quy mô toàn quốc, xem là một biện pháp quan trọng để giải quyết vấn đề quá tải và nâng cao chất lượng khám chữa bệnh ở các bệnh viện lớn.

Khái niệm bác sĩ gia đình được chấp nhận rộng rãi trên toàn thế giới. Đây là một mô hình được áp dụng thành công không chỉ ở các nước phát triển như: Mỹ, Anh, Pháp, Canada... Ở các nước tiên tiến như ở Bỉ, việc đầu tư cho bác sĩ gia đình đặc biệt trong lĩnh vực phòng bệnh được đánh giá sẽ tiết kiệm chi phí cho việc điều trị bệnh tật trong 10-20 năm về sau. Mô hình y tế ở đây cũng phân thành 3 cấp, y tế cơ sở, tuyến trung gian và tuyến cao nhất là bệnh viện trường đại học. Người dân Bỉ khi bị ốm sẽ tìm đến bác sĩ gia đình đầu tiên và đây cũng là nơi đăng khí khám chữa bệnh ban đầu có BHYT.

Vì vậy, việc phát triển mô hình này ở Việt Nam rất có ý nghĩa. Nguyên lý bác sĩ gia đình là chăm sóc sức khỏe toàn diện, liên tục, định hướng dự phòng cho cá nhân, hộ gia đình và cộng đồng. Tại nhiều quốc gia trên thế giới, mô hình trạm y tế theo nguyên lý bác sĩ gia đình được chú trọng phát triển và người dân tin tưởng lựa chọn. Y tế cơ sở được coi là nền tảng, xương sống của hệ thống y tế, là "người gác cổng" của hệ thống y tế chăm sóc sức khỏe ban đầu, tiếp cận người dân gần nhất. Hơn nữa, y tế cơ sở là nơi dễ tiếp cận với chi phí thấp, công bằng xã hội, giảm quá tải BV tuyến trên.

PGS.TS Phạm Lê Tuấn, nguyên Thứ trưởng Bộ Y tế, giảng viên Bộ môn Y học gia đình (Trường Đại học Y Hà Nội) cho biết trên báo Hà Nội mới, Việt Nam là quốc gia chịu gánh nặng rất lớn trước sự thay đổi của mô hình bệnh tật từ các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm sang bệnh mạn tính không lây (chiếm khoảng 70%), vì vậy, ngành Y tế luôn phải căng mình đối phó với tình trạng quá tải bệnh viện.

Để giải quyết vấn đề này, ngành Y tế đã xây dựng dự án phát triển, đào tạo bác sĩ gia đình. Đào tạo bác sĩ gia đình là đào tạo sau đại học, điều kiện tuyển sinh đầu vào là bác sĩ đa khoa tổng quát có chứng chỉ hành nghề.

Chia sẻ trên Báo Hải quan, Cục trưởng Cục Quản lý khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) Lương Ngọc Khuê cho biết: "Cục Quản lý khám, chữa bệnh đã tham mưu, chủ trì và phối hợp với các Vụ, Cục xây dựng nhiều đề án cấp Chính phủ và cấp Bộ Y tế như Đề án giảm quá tải bệnh viện, Đề án 1816, Đề án bệnh viện vệ tinh, bác sỹ gia đình, nâng cao năng lực chuyên môn cho tuyến dưới, chuyển giao kỹ thuật của 28 bệnh viện hạt nhân cho 143 bệnh viện vệ tinh ở 10 chuyên khoa đang quá tải, qua đó, nhiều kỹ thuật đã có thể thực hiện được ở tuyến dưới không phải chuyển người bệnh lên tuyến trên, góp phần giảm quá tải bệnh viện.

Hiệu quả kinh tế - xã hội từ việc cải tiến chất lượng hết sức rõ rệt. Đa số các bệnh viện tuyến cuối đã giảm hẳn tình trạng nằm ghép. Với việc cải tiến quy trình khám bệnh, hàng triệu giờ công lao động đã được tiết kiệm. Riêng việc liên thông xét nghiệm cũng giúp tiết kiệm ước tính khoảng hơn 300 tỷ đồng/năm."

Cục trưởng Cục Quản lý khám, chữa bệnh, Bộ Y tế Lương Ngọc Khuê

Tuy nhiên, việc thực hiện mô hình này vẫn còn phải đối mặt với nhiều khó khăn. Hiện tại, cả nước có hàng nghìn bác sĩ được cấp chứng chỉ hành nghề bác sĩ gia đình, song có đến hơn 50% bác sĩ gia đình chưa thực hiện khám, chữa bệnh theo nguyên lý y học gia đình (tức là, ngoài việc được bác sĩ khám, chữa bệnh, người dân còn được hướng dẫn cách phòng bệnh và được quản lý hồ sơ khám sức khỏe, được theo dõi sức khỏe liên tục trong suốt cuộc đời).

Hơn nữa, một số nơi triển khai phòng khám bác sĩ gia đình, nhưng bác sĩ lại chưa được đào tạo, tập huấn về chuyên ngành y học gia đình. Thậm chí, với các chức danh khác như: Điều dưỡng, kỹ thuật viên làm việc tại các phòng khám bác sĩ gia đình chủ yếu là kiêm nhiệm và chưa được đào tạo về chuyên ngành y học gia đình...

Ngoài ra, một vấn đề nữa khiến mô hình bác sĩ gia đình khi triển khai ở nước ta vẫn còn gặp nhiều khó khăn là chế độ đãi ngộ cho cán bộ y tế, bác sĩ gia đình, nhất là những người làm việc tại các trạm y tế hoạt động theo nguyên lý y học gia đình còn thấp, nên khó giữ chân và thu hút được nguồn nhân lực chất lượng cao. Thậm chí, nhiều người vẫn chưa hiểu đúng về đội ngũ bác sĩ gia đình. Do đó, không ít người dân chưa mặn mà với mô hình này, nên chưa tham gia đăng ký quản lý hồ sơ theo dõi sức khỏe định kỳ, mà chỉ tìm đến bác sĩ khi có bệnh.

Trạm Y tế xã Mai Đình (huyện Sóc Sơn) từ khi hoạt động theo nguyên lý y học gia đình thu hút nhiều người dân đến đăng ký khám sức khỏe định kỳ.

Trước những khó khăn trên, hiện nay, Bộ Y tế đang xây dựng Đề án "Tăng cường đào tạo, chuyển giao kỹ thuật, nâng cao năng lực chuyên môn cho y tế xã, phường giai đoạn 2019 – 2025". Mục tiêu của Đề án là nâng cao chất lượng chuyên môn, trọng tâm là khám bệnh, chữa bệnh tại trạm y tế xã, phường, bảo đảm đến năm 2020 có ít nhất 90% số trạm y tế xã có đủ điều kiện khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế, thực hiện được tối thiểu 80% danh mục dịch vụ kỹ thuật của tuyến xã; đến năm 2025 có 100% số trạm y tế xã có đủ điều kiện khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế và thực hiện được đầy đủ các nội dung của CSSKBĐ, thực hiện được tối thiểu 90% danh mục dịch vụ kỹ thuật của tuyến xã; giảm tình trạng quá tải cho các BV tuyến trên.

Đã có nhiều chính sách để tiếp tục đẩy mạnh công tác xây dựng và phát triển hệ thống y tế cơ sở như: Nghị quyết số 20/NQ-TW ngày 25/10/2017 về tăng cường công tác chăm sóc bảo vệ sức khỏe nhân dân trong tình hình mới nêu rõ quan điểm coi y tế cơ sở nền tảng, thực hiện bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân; Quyết định số 2348/QĐ-TTg ngày 5/12/2016 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đề án xây dựng và phát triển mạng lưới y tế cơ sở trong tình hình mới đã được ban hành (Đề án 2348), chương trình hành động triển khai Quyết định 2348 và xây dựng hướng dẫn mô hình điểm cho trạm y tế của 26 xã, phường và Quyết định số 2559/QĐ-BYT ngày 20/4/2018 của Bộ Y tế về tăng cường quản lý và điều trị tăng huyết áp, đái tháo đường theo nguyên lý bác sĩ gia đình tại trạm y tế xã giai đoạn 2018 - 2020.

Các chương trình đào tạo chăm sóc sức khỏe ban đầu (CSSKBĐ) theo nguyên lý bác sĩ gia đình cho các đối tượng khác công tác tại trạm y tế xã bao gồm y sĩ, điều dưỡng, hộ sinh và cán bộ dược đã được Hội đồng thẩm định trong tháng 8/2018 và được Bộ Y tế phê duyệt theo QĐ số 114/QĐ-K2ĐT ngày 31/8/2017. Các chương trình đào tạo này có thời lượng từ 3-6 tuần (y sĩ: 6 tuần, điều dưỡng, hộ sinh: 4 tuần, cán bộ dược: 3 tuần) và tập trung vào việc bổ sung, cập nhật kiến thức, kỹ năng thực hành CSSKBĐ theo nguyên lý học gia đình để đảm bảo chất lượng nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu phát triển và nhân rộng mô hình trạm y tế xã hoạt động theo nguyên lý bác sĩ gia đình.

Có thể thấy, mô hình BS gia đình ngày càng khẳng định tính ưu việt trong chăm sóc sức khỏe ban đầu tại tuyến cơ sở, gần với dân, giúp người dân dễ dàng tiếp cận dịch vụ y tế. Từ đó, người dân sẽ được tư vấn cụ thể được chữa bệnh hiệu quả hơn trước đây.

Lily (th)