Dự thảo quy phạm sản xuất nước mắm: Ồn ã “tiếng bấc tiếng chì”

Dự thảo quy phạm sản xuất nước mắm đang gây tranh cãi dư luận. Ảnh: Kim Chung

Giờ mới ra tiêu chuẩn là… muộn

Dự thảo tiêu chuẩn Quốc gia (TCVN) về quy phạm thực hành sản xuất nước mắm (TCVN 12607:2019), do Cục Chế biến và Phát triển thị trường nông sản (Bộ NN&PTNT) chủ trì xây dựng đã gặp phải những phản ứng trái chiều từ người làm nước mắm, đến các chuyên gia trong ngành. Nội dung trong tiêu chuẩn về quy phạm thực hành sản xuất nước mắm nêu mục đích: “Một là giúp nhà sản xuất nhận diện toàn bộ các mối nguy, rủi ro tiềm ẩn (vật lý, hóa học, sinh học) có thể làm ảnh hưởng đến chất lượng, an toàn thực phẩm trên từng công đoạn, trong toàn bộ quá trình sản xuất. Hai là tính chất của tiêu chuẩn này là tiêu chuẩn về quá trình, chứ không phải tiêu chuẩn về yêu cầu kỹ thuật của sản phẩm, không hề đưa ra các chỉ tiêu và mức giới hạn cần tuân thủ đối với các chỉ tiêu đó cho sản phẩm cuối cùng. Ba, mục đích công bố tiêu chuẩn này là công cụ để cơ quan quản lý nhà nước khuyến khích, định hướng, giúp nhà sản xuất tạo ra các sản phẩm có chất lượng, đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm, bảo vệ người tiêu dùng”.

Lý giải về một số nội dung trong dự thảo, TS Trần Đáng, Chủ tịch Hiệp hội Thực phẩm chức năng Việt Nam cho rằng, mục đích của việc ban hành tiêu chuẩn đối với nước mắm là nhằm bảo vệ sức khỏe cho người tiêu dùng. Tất cả các cơ sở sản xuất nước mắm hiện nay đều dựa trên quá trình lên men tự nhiên. Tiêu chuẩn này chỉ đưa ra các biện pháp, quy định về chức năng, điều kiện, tương tự như GMP trong nước mắm để áp dụng cho tất cả các cơ sở chế biến nước mắm. Hơn nữa, tiêu chuẩn đưa ra là để cảnh báo các mối nguy, phù hợp với nguyên tắc kiểm soát và đúng với quy phạm thực hành chung của tổ chức Y tế thế giới (WHO) và tổ chức Nông - Lương thế giới (FAO). Ở góc độ để đảm bảo an toàn trong bối cảnh vấn nạn tràn dầu, ô nhiễm tảo độc đang có nguy cơ tăng… thì việc đưa ra tiêu chuẩn là hơi muộn!

Trong buổi họp báo liên quan đến dự thảo này, ông Nguyễn Hoàng Linh, Phó Tổng Cục trưởng Tổng cục Tiêu chuẩn đo lường chất lượng (Bộ KH&CN) cho rằng, cần phân biệt rõ, tiêu chuẩn là khuyến khích áp dụng, còn quy chuẩn mới là bắt buộc tuân thủ. Do đó, TCVN 12607:2019 là tiêu chuẩn tự nguyện áp dụng. Mục đích của việc xây dựng TCVN đối với nước mắm là nhằm đưa ra các khuyến nghị thực hành sản xuất tốt nước mắm, bảo đảm chất lượng, an toàn vệ sinh thực phẩm của nước mắm, bảo vệ an toàn và sức khỏe cho người tiêu dùng.

Hàng ngàn năm không có quy chuẩn dân vẫn tin dùng

Trước những nội dung trong dự thảo, ông Lê Văn Giang, Phó Cục trưởng Cục ATTP (Bộ Y tế) đề nghị, cần có sự phân biệt nước mắm truyền thống, nước mắm công nghiệp, nước chấm để người tiêu dùng lựa chọn và cạnh tranh lành mạnh. Theo ông Giang, nước mắm là sản phẩm truyền thống lâu đời, việc bổ sung thêm các chỉ tiêu cần kiểm soát không cần thiết (kháng sinh, thuốc thú y…) là tự “lấy đá ghè chân mình”. Xây dựng xong quy phạm sản xuất nước mắm để rồi xóa sổ sản xuất nước mắm truyền thống thì cần phải xem lại.

Đồng quan điểm với vị chuyên gia này, chia sẻ với PV Báo Gia đình & Xã hội, anh Nguyễn Văn Hưởng (31 tuổi, ở Nam Định) - người có nhiều năm làm nghề nước mắm cho biết: “Xây dựng tiêu chuẩn quy chuẩn Việt Nam cho nước mắm liệu có tạo điều kiện cho sự phát triển nước chấm công nghiệp và gây ra ảnh hưởng đối với nước mắm truyền thống? Nhiều ý kiến cho rằng, các quy định đang tạo rào cản kỹ thuật và chưa làm rõ sự khác biệt giữa quy trình và điều điện sản xuất nước mắm truyền thống với nước mắm pha chế công nghiệp. Nếu có kiểm định nước mắm truyền thống thì cũng chỉ có cá và muối, ngoài ra không có thành phần gì hết. Tôi ủng hộ việc ra quy chuẩn, nhưng quy chuẩn đó phải có sự hài hòa. Vừa đảm bảo được các yêu cầu bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng, vừa tạo điều kiện cho hàng vạn hộ dân sản xuất nước mắm truyền thống có cơ sở để bám vào nhằm cung ứng ra thị trường các sản phẩm tốt”.

Cùng về vấn đề này bà Nguyễn Thị Vân ở Trung Kính (Cầu Giấy, Hà Nội) cho hay: “Nước mắm truyền thống đã tồn tại và phát triển hàng ngàn năm nay. Bây giờ, sinh ra quy tắc mới có tạo ra khó khăn cho người làm nước mắm truyền thống hay không? Quan điểm của tôi là khi đưa ra một chính sách nào đó thì phải đồng hành cùng bà con đang sống với nghề đó. Với bờ biển dài từ Bắc vào Nam, số lượng hộ dân, cơ sở sản xuất nước mắm truyền thống ở nước ta là không nhỏ. Hàng vạn lao động, gia đình đã và đang bám nghề này để mưu sinh từ nhiều đời. Sản phẩm của họ đã được sử dụng an toàn hàng ngàn năm nay khi chưa có bất kỳ một thứ quy chuẩn nào. Khi chính sách đồng hành cùng với thực tế cuộc sống thì sẽ thúc đẩy sản xuất, kinh doanh phát triển. Khi không có sự đồng hành thì sẽ kìm hãm và hàng vạn người sẽ bị ảnh hưởng”.

Bảo Minh