Làng già trẻ 'ăn trầu thay cơm' ở Hà Nội

Chuyện những cụ già trăm tuổi đến các em nhỏ mới 7-8 tuổi, ngày ngày môi đỏ với miếng cau, lá trầu ở làng Phú Lễ, Cần Kiệm, Thạch Thất, Hà Nội đã trở thành hiếm trên cả nước. Việc ăn trầu đã gắn với người dân nơi đây đến mức họ có thể ăn trầu thay cơm.

Thôn Phú Lễ nằm bên bờ của con sông Tích. Cũng giống như các vùng quê thuần nông khác, Phú Lễ có những nét kiến trúc điển hình của nông thôn Bắc Bộ: nhà ngói, sân gạch, tường bao quanh và lũy tre làng xanh xanh rợp mát.

Nhờ ăn trầu mà các cụ tại làng Phú Lễ dù đã có tuổi, nhưng răng lúc nào cũng chắc khỏe

Tục ăn trầu đã trở thành nếp sống, nếp sinh hoạt của người dân thôn Phú Lễ. Trong làng hễ có đám cưới, hỏi,… hay đám hiếu đều không thể thiếu đĩa trầu. “Ở đây, từ già trẻ, gái trai ai cũng biết ăn trầu, nhà nào cũng sẵn bình vôi, lá trầu để ăn và mời khách khi họ đến chơi nhà. Đến cả khi đi làm đồng, người Phú Lễ cũng đều mang theo trầu cau, thiếu thứ gì thì xin nhau”, cụ Liên, một cao niên trong làng, chia sẻ.

Những người già trong làng 70 đến 80 tuổi, thì cũng đã có "thâm niên" đến hơn 50 năm ăn trầu, những lớp trung niên 40-50 tuổi có người ăn từ khi mới 7 - 8 tuổi. Trầu ăn cũng có hai loại, một là trầu không, hai là trầu thuốc - tức trầu ăn với thuốc lào, vị cay cay sẽ làm cho miếng trầu đậm hơn.

Cụ Nguyễn Văn Phóng (85 tuổi), người được xem là có thâm niên ăn trầu nhất của thôn kể: "Tôi biết ăn trầu từ lúc lên 8 tuổi. Tính đến nay đã gần 80 năm, nhưng chưa một ngày nào tôi bỏ ăn trầu, càng già lại càng thích ăn trầu nhiều hơn. Kỷ niệm nhớ nhất trong gần 80 năm là những lần tập ăn trầu quế với thuốc lào bị say, miệng phỏng rộp, người mơ màng. Thậm chí, có nhiều lúc bị nôn mật xanh, mật vàng. Sau này, con trai và cháu trai cũng tập cho ăn trầu từ bé.

Bọn trẻ con trong làng thấy người lớn ăn cũng nhao đến xin miếng trầu ăn cho đỏ môi, miệng nhai tự nhiên, ngon lành. Anh Giang năm nay mới 22 tuổi, nhưng ăn trầu cau đã hơn 10 năm nói vui: “Ở làng Phú Lễ này, trẻ con sinh ra đã ăn trầu quen như bú mẹ, không có thì nhớ, thì thèm không chịu được”.

Nhiều cụ cao niên còn tiết lộ, ở một số dòng tộc thuộc họ Phùng, Kiều, Đặng, Nguyễn... nhiều gia đình còn nổi tiếng khắp làng về truyền thống ăn trầu. Cũng chính từ truyền thống ăn trầu này mà ở Phú Lễ hiện nay có rất nhiều cụ ông, cụ bà dù đã ngoài 80 tuổi, nhưng vẫn chưa hề rụng một chiếc răng nào. Riêng số lượng đàn ông trung tuổi và một số thanh niên có răng đen cũng gần ngang ngửa với giới nữ trong làng. Có lẽ, đây cũng là điều hiếm hoi mang nét đặc trưng của Phú Lễ.

Chuyện trẻ con, đàn ông ăn trầu ở Phú Lễ khiến nhiều người không khỏi ngạc nhiên.

Cũng từ đó, các hoạt động gắn với miếng trầu, quả cau được hình thành như: thi têm trầu, thi ăn trầu, làm thơ, đối đáp về trầu... Thậm chí, nhiều người nói vui, con trai trong làng nhiều người "ế" vợ vì bị con gái làng khác chê do quá mê ăn trầu, nhưng họ vẫn nói rằng, thà chịu ế, chứ nhất định không chịu bỏ trầu.

Trước đây, mỗi đám cưới ở Phú Lễ, nhà gái thường thách cưới nhà trai bằng lễ vài nghìn quả cau (mà phải là loại cau to). Sau khi nhà gái thách cưới và có được số cau như mong muốn, thì gia đình sẽ mang cau trầu đi tất cả các hộ trong làng để chia, nhà nào cũng có phần. Vì vậy, ở đây cứ nhà nào đẻ con trai thì dân làng lại bảo: “Phải chuẩn bị trồng nhiều cau vào để sau này còn đi hỏi vợ cho con”.

Cũng chính vì lễ cưới thách trầu cau với số lượng lớn này, mà không ít trường hợp nhà trai phải vất vả chạy ngược xuôi để lo cho đủ, chưa kể vào thời điểm cau mất mùa, khiến giá cau tăng cao, chi phí đắt đỏ một thời trở thành áp lực lớn với nhà trai.

“Áp lực cau trầu là có thật, nhưng đó là những năm về trước, và chỉ rơi vào thời điểm mất mùa cau, về sau các cụ cao tuổi trong làng và chính quyền địa phương đã họp bàn và đưa ra quyết định, nhà có đám cưới không phải đi chia cau quanh làng nữa. Chỉ mời dân làng tới ăn trầu uống nước thôi. Vì thế, mỗi đám cưới bây giờ số cau trầu đã giảm đi nhiều, chỉ chừng 400 quả nhà trai, 400 quả nhà gái”, một cụ tại làng Phú Lễ cho biết.

Lý giải về điều này các cụ cho rằng cau trầu ở các nơi chỉ có các cụ già hoặc đàn bà con gái ăn, còn ở Phú Lễ đàn ông con trai ăn không thua kém gì, nên số lượng phải gấp đôi. Cau người dân Phú Lễ hay ăn là loại cau lấy giống ở Tích Giang, quả nhỏ, thịt nhiều, hạt non, ăn mềm và thơm, giá cũng rất rẻ.

Hiện nay, đám cưới ở Phú Lễ thường có một buổi mời khá đông đủ bà con hàng xóm láng giềng đến uống nước, ăn trầu với cô dâu chú rể còn hôm sau nhà trai, nhà gái sẽ làm cỗ và khi đó chỉ mời những người thân thích, họ hàng đến dự.

Theo Công Lý