Người thầy đích thực phải biết khuyến khích học sinh tự học
Dạy học, hiểu theo nghĩa cơ bản nhất, là tổ hợp của các hoạt động hai chiều, bao gồm hoạt động ‘dạy’ của thầy và hoạt động ‘học’ của học sinh.
Theo quan điểm Nho giáo thì việc dạy của thầy quyết định việc học của trò. Người thầy được coi là linh hồn của việc dạy và học. Những gì thầy truyền đạt, dạy bảo đối với học sinh là "khuôn vàng thước ngọc"; do đó, học sinh chỉ biết tuân thủ một cách thụ động.
Quan niệm "không thầy đố mày làm nên", "một chữ cũng do thầy" từ đó đã ăn sâu vào trong tâm thức người Việt từ bao đời nay.
Tuy nhiên, trong bối cảnh đổi mới giáo dục và đào tạo như hiện nay, những quan điểm này xem ra ngày càng lỗi thời.
Nghị quyết 29 của Trung ương xác định một trong những mục tiêu quan trọng của đổi mới giáo dục là học sinh phải biết "phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời".
Chương trình giáo dục phổ thông 2018 hướng tới phát triển phẩm chất và năng lực người học, đòi hỏi các cấp quản lý giáo dục, nhà trường và đặc biệt giáo viên phải đổi mới phương pháp dạy học, lấy học sinh làm trung tâm, phát huy tính chủ động và tiềm năng của mỗi học sinh.

Vai trò tự học của học sinh có vai trò quan trọng trong thành công của các em.
Tự học được thừa nhận từ lâu ở Việt Nam
Vai trò của việc tự học đã được thừa nhận ở Việt Nam từ ngàn năm trước. Vua Trần Nhân Tông đã nêu cao tinh thần tự học trong câu nói nổi tiếng "Vô sư trí vi tôn" (được hiểu là có kiến thức mà không có thầy mới là điều đáng tôn kính).
Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng, để tự học được hiệu quả, ai cũng cần phải có một người thầy.
Người thầy, theo cách hiểu chính thống, là những người được đào tạo bài bản về giáo dục, được giao thực hiện nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục tại một cơ sở giáo dục do cơ quan có thẩm quyền cấp phép.
Người thầy, cũng có thể được hiểu là ông, bà, cha, mẹ, anh, chị, những người đi trước có nhiều kinh nghiệm cuộc sống, chỉ dẫn cho ta một điều có ích trong cuộc sống.
Người thầy, cũng có thể là bạn bè cùng trang lứa, giúp đỡ nhau trong học tập thông qua các hoạt động trao đổi, giao lưu, câu lạc bộ; qua đề án, dự án… để các cá nhân hợp tác xây dựng và học hỏi lẫn nhau. Vì thế nên người Việt Nam có câu "học thầy không tày học bạn".
Người thầy, cũng có thể là chính bản thân mình. Chúng ta có thể học được nhiều điều bổ ích từ chính những lỗi lầm của bản thân. Dân gian có câu "ai nên khôn mà chẳng dại một đôi lần" là như vậy.
Bên cạnh những người thầy hữu hình, ta có thể gặp những người thầy vô hình. Đó là những bài học, những kiến thức, kinh nghiệm, những định lý, định luật…. đã được đúc kết từ trong cuộc sống, từ nghiên cứu khoa học của những thế hệ đi trước.
Chúng ta học được những điều bổ ích từ mọi lúc, mọi nơi. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đúc kết một câu rất sâu sắc về việc học rằng "Học ở trường, học ở sách vở, học lẫn nhau và học nhân dân".
Như vậy, học được hiểu là công việc "suốt đời". Học sinh cần chủ động học hỏi từ nhiều nguồn khác như học từ sách vở, học từ bạn bè, từ bố mẹ, từ cuộc sống, từ chính trong những điều các em quan sát được hàng ngày…
Những tấm gương tự học thành tài
Trên thế giới, có nhiều tấm gương thành công nhờ quá trình tự học của bản thân.
Michael Faraday được xem là một trong những nhà khoa học có tầm ảnh hưởng lớn nhất mọi thời đại. Ông phát minh ra máy phát điện xoay chiều, mở ra kỉ nguyên văn minh mới cho xã hội loài người. Tuy nhiên, hầu hết những kiến thức và phát minh của ông đều là từ tự học.
Thomas Edison được coi là một trong những nhà phát minh, nhà khoa học vĩ đại và giàu ý tưởng nhất trong lịch sử loài người, ông sở hữu đến 1500 bằng phát minh khoa học. Tuy nhiên, hồi nhỏ Edison quá nghịch ngợm nên sớm bị đuổi học. Mẹ ông đã giữ ông ở nhà và khuyến khích con làm các thực nghiệm khám phá theo sở thích, đam mê của ông.
Tỷ phú Bill Gates, chủ tịch của Tập đoàn Microsoft, là người học hành không đầy đủ. Ông bỏ dở đại học để kinh doanh và trở thành tỷ phú ở tuổi 31.
Ở Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh là một tấm gương sáng về tinh thần tự học, tự rèn luyện để hoàn thiện nhân cách. Người đã bôn ba khắp thế giới, làm đủ các nghề để kiếm sống và tự học tập, nghiên cứu, tìm đường giải phóng cho dân tộc Việt Nam.
Đại tướng Võ Nguyên Giáp, một người không được đào tạo bài bản theo con đường binh nghiệp, nhưng đã tự học và trở thành đại tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam ở tuổi 36. Ông đã chỉ huy quân đội nước ta đánh bại thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, giải phóng hoàn toàn đất nước Việt Nam.
Muốn Việt Nam phát triển hùng cường, chúng ta phải bắt đầu từ giáo dục và đào tạo. Chúng ta cần thay đổi nhận thức về vai trò của người thầy của học sinh trong xu thế đổi mới hiện nay. Chúng ta phải đặt học sinh vào vị trí trung tâm của sự nghiệp dạy học đúng như Hồ Chí Minh hằng mong ước: "Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các em".
Bảo Anh
Hà Nội: Hoa nở sớm, người dân tấp nập đổ về Nhật Tân lựa đào chơi Tết
Đời sống - 2 giờ trướcGĐXH - Chỉ còn chưa đầy một tháng nữa là đến Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026. Tại "thủ phủ" đào Nhật Tân (TP Hà Nội), sắc thắm của hoa đào đã bắt đầu nhuộm hồng cả một vùng, báo hiệu một mùa vụ được mùa, được giá.
Hà Nội: Tạm giữ hình sự 5 đối tượng trong vụ 'sàm sỡ', đánh người tại hầm Kim Liên
Pháp luật - 2 giờ trướcGĐXH - Ngày 26/1, Công an Thành phố Hà Nội đã ra quyết định tạm giữ hình sự đối với 5 đối tượng về hành vi gây rối trật tự công cộng liên quan đến vụ việc "sàm sỡ", đánh người xảy ra tại hầm Kim Liên (phường Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Hà Nội).
Từ 14/2, một quy định mới chính thức có hiệu lực, người có trên 2 nguồn thu nhập cần phải nắm rõ điều này khi quyết toán thuế TNCN
Đời sống - 2 giờ trướcGĐXH - Từ ngày 14/2/2026, Nghị định số 373/2025/NĐ-CP có hiệu lực, đã sửa đổi, bổ sung một số quy định mới về quyết toán thuế thu nhập cá nhân đối với cá nhân có hai nguồn thu nhập trở lên.
Bắc Ninh: Người phụ nữ bị bạn trai sát hại dã man vì mâu thuẫn tình cảm
Pháp luật - 2 giờ trướcGĐXH - Sau khi thấy bạn gái đi ăn cùng người đàn ông lạ, Vi Văn Cương đã bí mật theo dõi đến quán karaoke ở phường Nếnh (tỉnh Bắc Ninh) rồi dùng dao tước đoạt mạng sống của nạn nhân ngay tại bãi gửi xe.
Ấn tượng 3 nam sinh trong một lớp cùng giành giải Nhất học sinh giỏi Quốc gia
Giáo dục - 3 giờ trướcKhông chỉ sở hữu ngoại hình điển trai, 3 nam sinh lớp 12C5 Trường Trung học phổ thông chuyên Phan Bội Châu (Nghệ An) còn khiến nhiều người ngưỡng mộ khi cùng đoạt giải Nhất tại kỳ thi học sinh giỏi quốc gia môn Tiếng Anh năm 2025-2026.
Rửa xe gây quỹ Tết cho trẻ em có hoàn cảnh khó khăn ở Hà Tĩnh
Đời sống - 5 giờ trướcGĐXH - Những ngày qua, đoàn viên thanh niên Hà Tĩnh đã tích cực tham gia hoạt động rửa xe gây quỹ – một việc làm thiện nguyện ý nghĩa nhằm chung tay hỗ trợ trẻ em nghèo trên địa bàn tỉnh.
Triệt phá hàng loạt vụ cướp tài sản cuối năm ở Thanh Hóa
Pháp luật - 5 giờ trướcGĐXH - Công an Thanh Hóa liên tiếp triệt phá các vụ cướp tài sản manh động, sử dụng hung khí nguy hiểm tại khu vực vắng vẻ hoặc lợi dụng lòng tin của nạn nhân.
Người xưa gọi tháng Chạp là tháng củ mật để gửi gắm điều sâu xa gì?
Đời sống - 6 giờ trướcGĐXH - Tháng Chạp, hay còn gọi là tháng củ mật, không chỉ là thời khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới mà còn mang trong mình những tầng ý nghĩa văn hóa, lịch sử và tâm thức dân gian của người Việt từ xa xưa.
Tháng Chạp 2025: Con giáp Tỵ đón một tháng may mắn, khởi sắc mọi mặt
Đời sống - 7 giờ trướcGĐXH – Chuyên gia phong thủy Nguyễn Song Hà cho biết, con giáp Tỵ sẽ chốt hạ năm 2025 đầy may mắn, khởi sắc mọi mặt. Dưới đây, con giáp Tỵ có thể tham khảo cách khai tài vượng vận trong tháng Chạp 2025.
Tử vi tiết lộ: Người sinh các tháng Âm lịch này thường thông minh, sống tích cực nên dễ dễ thăng tiến
Đời sống - 9 giờ trướcGĐXH - Theo tử vi, những người sinh vào một số tháng Âm lịch nhất định thường sở hữu tư duy tỉnh táo, khả năng nhìn nhận vấn đề thấu đáo và tinh thần sống tích cực.
Không phải con giáp nào cũng thuận lợi đầu năm 2026: 3 cái tên cần đề phòng
Đời sốngGĐXH - Bên cạnh những con giáp đón vận may ngay từ đầu năm, tháng Giêng năm Bính Ngọ 2026 cũng là giai đoạn nhắc nhở một vài con giáp nên chậm lại, quan sát kỹ hơn để tránh những rắc rối không đáng có.