Nữ bác sĩ của núi rừng Bác Ái

Bà là bác sĩ Mấu Thị Bích Phanh, nguyên là Đại biểu Quốc hội khóa VIII, nguyên Phó Chủ tịch UBND huyện Ninh Sơn (sau này là huyện Bác Ái). Tên tuổi và hình ảnh của người nữ bác sĩ ấy là niềm tự hào của đội ngũ thầy thuốc tỉnh Ninh Thuận, là niềm kiêu hãnh của đồng bào Rắc Lây trong suốt những năm qua...

Khát vọng trở thành bác sĩ

Bác sĩ Mấu Thị Bích Phanh (bên trái) cùng giảng viên trường Đại học KHXH&NV TP. Hồ Chí Minh nghiên cứu ngôn ngữ Rắc Lây.

Năm 1963, Mấu Thị Bích Phanh được chọn vào đoàn đại biểu đi đón Chủ tịch nước CHND Trung Hoa Lưu Thiếu Kỳ. Tại sân bay Gia Lâm, cô vô cùng vui sướng khi nhìn thấy Bác Hồ cũng đến đón đoàn khách quý. Bích Phanh chỉ muốn chạy đến bên Người, sà vào lòng Bác và nói: “Thưa Bác, người Rắc Lây không chỉ đánh giặc giỏi, mà luôn khao khát được học hành để thoát đói nghèo, để xây dựng quê hương giàu đẹp”. Khi được một cô gái mặc quần áo dân tộc tặng hoa, Chủ tịch nước Trung Hoa hỏi Bác Hồ: “Cô gái này là người dân tộc nào hả đồng chí?”. Bác của chúng ta trả lời: “Đây là con em một gia đình cách mạng, hạt giống đỏ của Tây Nguyên chúng tôi đấy”. Bác đến xoa đầu Phanh dặn dò: “Cháu cố gắng học cho giỏi nhé! Khi miền Nam được giải phóng sẽ về phục vụ cho bà con của mình”.

Lời dặn của Bác Hồ càng thôi thúc Phanh phải học siêng hơn nữa, tốt hơn nữa. Và cô đã thi đậu vào trường Đại học Y Thái Nguyên. Để trở thành bác sĩ đa khoa, Phanh miệt mài đèn sách cả ngày lẫn đêm, cả lúc trên giảng đường lẫn khi ở nhà. Cô còn tranh thủ đến học thầy, hỏi bạn. Cô cũng dành nhiều thời gian đến các bệnh viện, các cơ sở y tế để tìm hiểu, nghiên cứu. Sáu năm ở Thái Nguyên, Bích Phanh đã làm được điều mà bà con làng Ma Ty căn dặn. Cô trở thành nữ bác sĩ đầu tiên của núi rừng Tây Nguyên hùng vĩ.

Thầy thuốc của buôn làng

Bác sĩ Mấu Thị Bích Phanh (người mặc áo thẫm) đang nhỏ thuốc phòng dịch cho học sinh.

Năm 1982, chị mang theo ba con nhỏ lên Phân viện Phước Đại để tiện công tác và chăm sóc cho gia đình. Mùa mưa, dịch tiêu chảy ào vào Bác Ái. Gia đình chị cũng bị dịch tiêu chảy hành hạ. Dù rất mệt nhưng bác sĩ Bích Phanh vẫn cố đến Phân viện cùng đồng nghiệp ráng sức chữa trị cho bà con, tìm cách dập tắt dịch bệnh. Vừa làm việc ở Phân viện, vừa tranh thủ chạy về nhà chữa trị cho gia đình, nữ bác sĩ cảm thấy như sắp kiệt sức. Anh Mấu Văn Nhương (chồng chị là một kỹ sư nông nghiệp) cùng hai con lớn có dấu hiệu khỏi bệnh, nhưng con trai út Mấu Đức Hùng ngày một lả đi. Mấy ngày sau, cháu Hùng mất. Nước mắt của bác sĩ Bích Phanh tuôn trào. Tim gan chị như bị một bàn tay vô hình bóp chặt, đau nhói…  

Được bổ nhiệm là Trưởng phòng y tế huyện Ninh Sơn, bác sĩ Mấu Thị Bích Phanh càng quan tâm, chăm lo đến sức khỏe của người dân hơn. Chị rất chú trọng đến việc đào tạo đội ngũ cán bộ y tế cho cơ sở. Đây là một việc làm khó, vì dân trí của bà con trong vùng rất thấp. Tuy nhiên, chị đã mạnh dạn đề xuất với tỉnh mở lớp đào tạo y sĩ. Học viên của chị người nào trình độ cao cũng chỉ hết lớp 7, lớp 8. Ấy vậy mà bác sĩ Bích Phanh đã cùng các đồng nghiệp đào tạo thành công gần 30 y sĩ cho huyện và các xã vùng sâu.                      

Người giữ hồn cho văn hóa Rắc Lây

Một lần khi xem truyền hình, gia đình ông Chamalé Minh bỗng ồ cả lên: “Nhìn kìa, bà bác sĩ Mấu Thị Bích Phanh đang nói tiếng Rắc Lây đó”. Trên chương trình tiếng dân tộc của Đài truyền hình Ninh Thuận, nữ bác sĩ giờ đã được bổ nhiệm là Phó chủ tịch huyện Ninh Sơn (sau này là huyện Bác Ái) đang tươi cười đọc bản tin về tình hình sản xuất lúa nước và phòng chống bệnh tật của bà con Rắc Lây. Tiếng nói của chị thật gần gũi, ấm cúng. Nhiều câu trước đây bà con phải mượn của tiếng phổ thông, nay nghe bà bác sĩ nói, ai cũng hiểu, cũng tin. Không chỉ là cộng tác viên cho Đài PT-TH Ninh Thuận, bác sĩ Bích Phanh còn viết tin, bài và đọc trên sóng của Đài Truyền hình Việt Nam trong chương trình VTV5 nữa.

Khi còn làm việc cũng như lúc đã nghỉ hưu, một niềm ham mê nữa của bác sĩ Mấu Thị Bích Phanh là tham gia dạy tiếng Rắc Lây cho cán bộ, chiến sĩ công an, bộ đội và giáo viên người Kinh khi lên làm việc ở Bác Ái. Theo chị, phải nói được, viết được chữ của đồng bào mới hiểu và giúp đỡ đồng bào tốt được. Từ năm 2003 đến nay, chị đã tham gia giảng dạy cho 5 lớp học viên với hơn 250 lượt người. Những học viên của chị giờ đã trở thành những cán bộ, chiến sĩ và giáo viên nói tiếng Rắc Lây khá thông thạo, góp phần rất lớn cho công việc của họ trên vùng đất cách mạng. 

Nghỉ hưu từ năm 2004 nhưng đôi chân và cái đầu của bác sĩ Mấu Thị Bích Phanh không nghỉ. Chị luôn cùng chồng say mê sưu tầm, phát triển ngôn ngữ và truyền bá văn hóa Rắc Lây đến với mọi người. Trong nhà chị lúc nào cũng có một tủ thuốc. Hễ ai đến nhờ khám-chữa bệnh là chị xách túi lên đường ngay. Ai mua thuốc có tiền thì trả, ai không có chị cho luôn, coi như đó là một việc làm từ thiện.

Rời Bác Ái, tôi ngẩng mặt lên nhìn ngọn núi Ta Na cao ngất. Ven sườn núi, từng đàn chim Ta leo đang chao liệng, líu lo hót véo von trong những điệu vũ. Đâu đó trên những con đường đến các buôn làng Rắc Lây, tôi như vẫn thấy hình bóng nhỏ nhắn, nhanh nhẹn với nụ cười rất tươi của bác sĩ Mấu Thị Bích Phanh đang rảo bước đi sưu tầm sử thi và đeo túi thuốc đến khám-chữa bệnh cho mọi người.