Ra đảo Lý Sơn nghe chuyện hải đội Hoàng Sa

Tục thờ cúng độc đáo

Một buổi đánh bắt của ngư dân đảo Lý Sơn.

“Hoàng Sa đi có về không. Lệnh vua sai phải quyết lòng ra đi”, câu ca dao lưu truyền trên đảo này nói về sự nguy hiểm của những người nhận nhiệm vụ, đã ra đi là chín phần chết, một phần sống. Dù biết là đi vào cõi chết nhưng nhiệm vụ phải tuân theo, cứ đến cuối tháng hai hàng năm, 70 ngư dân lại nhằm hướng Hoàng Sa thẳng tiến. Gia đình, họ mạc làm lễ tiễn đưa, vừa là tế sống, vừa là để tế những người đã chết, vừa để thể hiện mong ước người thân của mình sẽ trở về nên cúng tế trời đất, nặn hình nhân thế mạng, đưa vào thuyền giấy thả ra khơi. Nguồn gốc lễ khao lề thế lính trên đảo Lý Sơn có từ ngày ấy để tưởng niệm những dân binh đã hy sinh vì Tổ quốc. Ngày nay, ngư dân đảo Lý Sơn gọi chệch “thế lính” đi thành “khao lề tế lính”.

Ở đảo, điện lưới chỉ có từ năm giờ chiều đến 11 giờ đêm nên các dòng họ đã phải chuẩn bị từ vài ngày trước lễ tế: sắm đồ tế lễ, thuê máy phát điện, chuẩn bị bàn ghế, đàn thờ, cắt cử người trực máy phát điện, người gánh nước, người sắp đồ lễ...

Lễ khao lề thế lính.

Ngay từ buổi chiều, cả dòng họ đều tập trung ở nhà thờ của dòng họ mình tiến hành lễ. Trong tiếng chiêng trống rền vang, các cụ ông khăn đóng áo dài, các cụ bà khăn nhiễu áo the hầu lễ, người trẻ nét mặt thành kính đứng xung quanh xem người già tế lễ. Vào đúng nửa đêm, buổi lễ chính diễn ra. Thầy pháp đọc thần chú, làm các nghi thức bùa phép trước đàn thờ, thổi “linh hồn” vào các hình nhân và đặt vào lòng thuyền lễ có cắm nến và đồ lễ. Cuối buổi tế, con thuyền lễ mang theo những hình nhân thế mạng và đồ lễ được đẩy ra ngoài khơi, gửi cho các linh hồn bỏ xác dưới biển. Buổi lễ tế kết thúc khi trời đã gần sáng.

Không chỉ đơn giản là cúng tế lính Đội Hoàng Sa, người dân Lý Sơn ngày nay cũng coi dịp tế lễ này là ngày giỗ tổ của dòng họ, như lời ông Tuyền cho biết. Gần hai thế kỷ đã trôi qua cũng có nghĩa gần hai trăm lần giỗ lính, nhưng những người già trên đảo Lý Sơn vẫn có thể kể lại rành rọt từng chi tiết của những buổi tế lễ ngày xưa, quen thuộc cứ như chính họ đã từng sống vào thời đó.

Mộ chiêu hồn ở Lý Sơn

Ở Lý Sơn nói riêng, cũng như ở nhiều miền biển khác nói chung, ngư dân quanh năm phải chống chọi với thiên tai bão gió. Biết bao ngư dân đã phải bỏ mạng giữa biển khơi, người thân không được nhìn thấy mặt lần cuối.

Mộ gió cai đội Phạm Hữu Nhật ở Lý Sơn.

Trong hàng trăm ngôi mộ gió ven đảo Lý Sơn, có một Ngôi mộ gió khá đặc biệt: Ngôi mộ gió của cai đội thuỷ quân Đội Hoàng Sa, ông Phạm Hữu Nhật – người đã nhiều lần dẫn đoàn dân binh ra trấn giữ Hoàng Sa từ gần 200 năm trước. Ngôi mộ nằm giữa bạt ngàn đồng ngô xanh mướt bên bờ cát. Thân xác đã nằm lại với biển Hoàng Sa nhưng những dòng chữ trên tấm bia đá vẫn khắc khoải quay mặt ra phía biển. Tấm bia ghi: “Suất đội, chánh đội trưởng thuỷ quân Phạm Hữu Nhật. Từ năm 1836, tuân lệnh vua Minh Mạng đã đưa binh thuyền đi xem xét, đo đạc, cắm cột mốc, dựng bia chủ quyền ở Hoàng Sa.

Thế hệ con cháu Lý Sơn về hiểu về lịch sử của đảo thông qua lời kể và hương ước.

Qua nhà người tộc trưởng họ Phạm chào tạm biệt, ông Tuyền mở tủ đưa chúng tôi xem những quyển gia phả viết bằng chữ nho, giấy đã ố vàng, cùng những cuốn gia phả được đánh máy rõ ràng, bọc bìa cứng phẳng phiu. “Đời trước kể lại cho đời sau nên dân trên đảo ai cũng thuộc lịch sử đảo, lịch sử dòng họ như lòng bàn tay.