Tại sao nhiều người thông minh vẫn không phân biệt được trái phải?

Bạn đã bao giờ rơi vào tình huống dở khóc dở cười khi người dẫn đường hô "rẽ trái" nhưng bạn lại đánh lái sang phải trong sự ngơ ngác của cả xe chưa? Nếu có, đừng quá tự ti về chỉ số IQ của mình. Khoa học chứng minh rằng có khoảng 15% dân số thế giới đang cùng chung số phận với bạn, và đây thực chất là một cơ chế xử lý thông tin cực kỳ phức tạp của não bộ.

Sự đánh đố của trục đối xứng

Trong khi việc phân biệt trên - dưới hay trước - sau là bản năng của hầu hết các loài sinh vật, thì trái - phải lại là một câu chuyện hoàn toàn khác. Theo các nhà thần kinh học, con người nhận diện trên - dưới nhờ vào trọng lực và trước - sau dựa vào hướng di chuyển của đôi mắt. Tuy nhiên, trái và phải lại hoàn toàn đối xứng qua trục dọc của cơ thể.

Để phân biệt được trái phải, não bộ không chỉ dùng một vùng duy nhất mà phải huy động sự phối hợp của nhiều chức năng: khả năng ngôn ngữ (để gán nhãn "trái" hay "phải"), trí nhớ ngắn hạn và đặc biệt là khả năng xoay hình ảnh trong không gian.

Khi một người đứng đối diện bảo bạn "giơ tay phải", não bạn phải thực hiện một thao tác tinh vi là "xoay tinh thần" 180 độ để xác định xem bên phải của họ là bên nào của mình. Chính quá trình xử lý đa tầng này là nguyên nhân gây ra những giây phút "đứng hình" tạm thời.

Hội chứng Gerstmann và những nhầm lẫn đời thường

Cần phân biệt rõ giữa sự nhầm lẫn thông thường và một tình trạng bệnh lý hiếm gặp mang tên hội chứng Gerstmann. Những người mắc hội chứng này thường do tổn thương ở vùng hồi góc của thùy đỉnh trái. Họ không chỉ mất khả năng phân biệt trái phải mà còn gặp khó khăn trong việc viết (Agraphia), tính toán (Acalculia) và thậm chí là không thể nhận diện được các ngón tay trên chính bàn tay mình.

Tuy nhiên, với đại đa số chúng ta, việc nhầm lẫn chỉ đơn giản là do cách não bộ ưu tiên nguồn lực. Một nghiên cứu công bố trên tạp chí "Medical Hypotheses" cho thấy phụ nữ và những người thuận tay trái thường có tỉ lệ nhầm lẫn cao hơn. Điều này được lý giải là do sự kết nối giữa hai bán cầu não của họ linh hoạt hơn, khiến việc xác định một hướng cố định trở nên kém rạch ròi hơn so với những người có sự phân hóa bán cầu não mạnh.

Những "mẹo" sinh tồn cho hội không phân biệt được trái - phải

Vì không thể thay đổi cách não bộ vận hành, những người trong nhóm 15% này đã tự tạo ra những quy tắc riêng để chung sống hòa bình với thế giới. Phổ biến nhất là quy tắc "chữ L" bằng cách xòe ngón cái và ngón trỏ của bàn tay trái. Một số người khác lại dựa vào những dấu vết cố định trên cơ thể như nốt ruồi, vết sẹo, hoặc thói quen đeo đồng hồ ở tay trái để làm mốc định vị.

Thậm chí trong môi trường áp lực cao như y tế, các bác sĩ và điều dưỡng cũng thường xuyên áp dụng các dấu hiệu đánh dấu trực tiếp lên cơ thể bệnh nhân trước khi phẫu thuật để tránh những sai sót chết người do sự nhầm lẫn trái phải gây ra.

Vậy nên, nếu lần tới bạn có lỡ rẽ nhầm hướng, hãy cứ bình thản. Đó không phải là vì bạn kém cỏi, mà chỉ là vì não bộ của bạn đang bận rộn thực hiện những phép tính không gian phức tạp hơn người bình thường một chút mà thôi.