Thâm cung bí sử (73 - 4): Nguyễn Du và ví, giặm

| Gia đình

GiadinhNet - Ví, giặm Nghệ Tĩnh cuốn hút cả người nông dân chân lấm tay bùn đến giới trí thức nhiều chữ nghĩa. Tính bác học trong ví, giặm là do giới trí thức thổi vào.

Xưa Nguyễn Du rất mê hát ví, giặm. Với chàng Nguyễn thì nơi để hát phải là làng Trường Lưu, vì gái Trường Lưu hát hay và xinh đẹp. Từ làng Tiên Điền của Nguyễn Du đến làng Trường Lưu khá xa (hàng chục cây số). Ngày xuân, Nguyễn Du đội mưa phùn đến Trường Lưu hát ví. Trời mưa, sân đất trơn, chàng Nguyễn đã phải bấm cả 10 ngón chân xuống mặt sân mà vẫn trượt ngã. Các cô gái Trường Lưu hát:

“Là người ơi…

Đến đây hò hát vui xuân

Khấu đầu lạy tạ trước sân làm gì?”

Với tài thơ của Nguyễn Du thì đáp lại câu hát đó không khó. Nguyễn Du hát:

“Đất chi có đất lạ lùng

Bấm thì chẳng chịu, nằm cùng lại cho”.

Ví, giặm có luật lệ riêng của nó. Đã nằm cùng thì tiếp theo phải có cái gì đó chứ không thể nằm suông. Các cô gái Trường Lưu hát:

“Thượng điền tích thủy, hạ điền khan

Ruộng em nứt dọc, nẻ ngang

Anh không cho nước, ruộng bỏ hoang đây này…”.

Nguyễn Du tinh nghịch pha chút hào:

“Khoe chi chút ruộng toèn hoen

Nếu anh tháo cống, ruộng em sẽ tràn”.

Các cô gái Trường Lưu thách chàng Nguyễn:

“Thì tháo cống đi anh

Tháo thật mạnh đi anh

Tháo cho đủ 5 canh

Nếu có đầy em chịu

Nếu có tràn em chịu”.

Thật khổ. Chàng Nguyễn nhà ta lấy đâu ra nước để tháo cống cho đủ 5 canh. Thế là Nguyễn Du phải chắp tay vái một cái. Đó là tín hiệu nhận thua cuộc trong hát ví, giặm.

Ví, giặm gắn liền với thơ ca. Mẹ tôi nói thơ của bác Trần Hữu Thung là ví, giặm. Quả đúng như vậy. Bài thơ “Thăm lúa” của Trần tiên sinh đoạt giải nhất văn học tại Đại hội Liên hoan thanh niên sinh viên thế giới năm 1953, nghe không khác ví, giặm một chút nào.

“Sáng ấy anh lên đường

Cái sắc mây anh mang

Em cắp mo cơm nếp

Lúa níu anh trật dép

Anh cúi sửa vội vàng

Vượt cánh đồng tắt ngang

Đến bờ ni anh bảo

Ruộng mình quên cày xáo

Nên lúa chín không đều

Nhớ lấy để mùa sau

Nhà cố làm cho tốt...”.

Bài thơ ấy mẹ tôi thường hát ru cháu bằng làn điệu dân ca ví, giặm. Ví, giặm là thơ, ví, giặm là nhạc. Trong nhạc của An Thuyên, của Nguyễn Trọng Tạo và Hồ Hữu Thới đều có âm hưởng của ví, giặm. Tính đạo lý cũng thấm đẫm trong ví, giặm. Xưa mẹ thường hát ru tôi bên cánh võng:

“Nghĩ phận mình con cháu

Lấy chữ hiếu làm đầu

Sống có trước, có sau

Cãi ông bà sao được

Cãi mẹ thầy sao được”

Đó là hát ru bằng ví, giặm. Đó cũng là dạy con đạo lý làm người. Ví, giặm là minh triết dân gian. Không phải các nghi thức cung đình là bản sắc văn hóa dân tộc, mà chính minh triết dân gian mới là bản sắc văn hóa Việt Nam. Không một loại hình văn hóa dân gian nào dạy con người đạo lý nhiều như ví, giặm. “Ai biết nước sông Lam răng là trong, là đục, thì biết sống cuộc đời răng là nhục, là vinh. Thuyền em lên thác xuống ghềnh. Nước non là nghĩa, là tình ai ơi”.

(Còn nữa)

Khánh Hoàng

Bình luận (0)
Ý kiến của bạn
Tags:

Cùng chuyên mục

'Good job' - lời khen nhỏ mang lại cho con tự tin lớn

'Good job' - lời khen nhỏ mang lại cho con tự tin lớn

Gia đình -

GĐXH - 'Good job' là câu đang dần quen thuộc trong nhiều gia đình hiện đại, một từ đơn giản, dễ hiểu nhưng rất nhiều người cần phải học để đơn giản là biết cách ghi nhận sự nỗ lực, nuôi dưỡng phẩm chất tích cực, tự tin cho người thân - đặc biệt là con cái mình.

Cách tạo phúc khí, vận may hàng ngày nhờ mặc đẹp

Cách tạo phúc khí, vận may hàng ngày nhờ mặc đẹp

Gia đình -

GĐXH - Mặc đẹp giúp diện mạo tươi tắn, cũng là cách yêu thương, trân trọng và khí chất cho chính mình. Nhưng không phải đợi đên dịp đặc biệt mới mặc đẹp. Sau đây là bí quyết vun đắp phúc khí, tạo vận may cho mình mỗi ngày nhờ mặc đẹp.

3 kiểu gia đình độc hại khiến con cái càng lớn càng muốn xa cách

3 kiểu gia đình độc hại khiến con cái càng lớn càng muốn xa cách

Nuôi dạy con -

Khi còn nhỏ đi học về là tíu tít kể chuyện với bố mẹ. Đến lúc trưởng thành, họ vẫn gọi điện về nhà, nhưng được hỏi chuyện gì cũng chỉ đáp “Con vẫn ổn”. Đằng sau câu trả lời ấy có thể là nhiều năm con từng muốn kể, từng muốn giải thích, rồi dần nhận ra im lặng thì dễ chịu hơn.

Nghỉ việc làm hậu phương, vợ chết lặng trước câu nói khi xin thêm tiền mua sữa cho con

Nghỉ việc làm hậu phương, vợ chết lặng trước câu nói khi xin thêm tiền mua sữa cho con

Gia đình -

GĐXH - Có chồng kiếm được 45-50 triệu đồng mỗi tháng, sống trong gia đình có điều kiện kinh tế khá giả, nhưng chị Thanh vẫn phải nhắn tin giải trình từng khoản chi để xin thêm tiền mua sữa, mua bỉm cho con. Từ một người phụ nữ tự chủ tài chính, chị dần cảm thấy mình như người ăn nhờ ở đậu trong chính ngôi nhà của mình.

Bạn cần đăng nhập để thực hiện chức năng này!

Bạn không thể gửi bình luận liên tục. Xin hãy đợi
60 giây nữa.