Thâm cung bí sử (73 - 5): Hương ước của làng

Người chức tước to mà nhân cách bé thì nhân dân coi thường. Nhân dân chỉ trọng những người có nhân cách lớn. Để làm nên nhân cách của một người thì họ phải có trách nhiệm với Tổ quốc. “Nước non là nghĩa, là tình ai ơi”. Để có nhân cách, người ta phải sống hết trách nhiệm với gia đình, hiếu đễ với ông bà, cha mẹ. “Nghĩ phận mình con cháu, lấy chữ hiếu làm đầu”.

Mẹ tôi mất vào hồi 15h25 phút, ngày 26 tháng Giêng năm 2000. Trước đó, sáng ngày 25 tháng Giêng, tôi đã gọi điện cho nhà văn Võ Thị Hảo – (khi đó là Trưởng Ban Thư ký Tòa soạn Báo Gia đình & Xã hội) thông báo rằng: “Mẹ tôi sẽ mất vào giờ Dậu, ngày 26 tháng Giêng”. Vì được báo trước nên cả Tòa soạn đã về kịp để tiễn mẹ tôi về nơi an nghỉ cuối cùng. Sở dĩ tôi biết trước chính xác như thế là vì tôi được đọc sách của ông nội để lại.

Tôi nhớ mờ sáng ngày 27 tháng Giêng, loa truyền thanh của làng phát đi bản tin đầu tiên trong ngày: “Tin buồn: Cụ Nguyễn Thị Thới, sinh ngày 26 tháng Giêng năm 1918, thời gian qua bị bệnh nặng. Dù được con cháu hết lòng chăm sóc cứu chữa, nhưng vì tuổi cao sức yếu, cụ không qua khỏi, đã từ trần hồi 15h25 phút ngày 26 tháng Giêng năm 2000, hưởng thọ 82 tuổi.

Tang lễ cụ Nguyễn Thị Thới được bắt đầu từ ngày 27 tháng Giêng. Xóm 4 đình chỉ mọi hoạt động cưới hỏi vui chơi trong 7 ngày. Bốn hộ liền kề với tang chủ, để tang cụ Nguyễn Thị Thới 3 ngày. Chi đoàn thanh niên, 8h sáng hôm nay có mặt tại nhà tang chủ để lo việc phục vụ tang lễ.

Ban tang lễ gồm có: Đồng chí Bí thư Đảng ủy Trưởng ban. Đồng chí Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Phó Trưởng ban. Đồng chí Chủ tịch Mặt trận Tổ quốc. Đồng chí Bí thư Đoàn thanh niên”.

Tôi hỏi ông Trưởng ban lễ tang: “Nhỡ những đôi trai gái đã xem ngày chọn giờ và in thiếp mời gửi đi rồi, có phải hoãn cưới không?”. “Vẫn phải hoãn, vì đó là hương ước”. “Bốn hộ liền kề với nhà tôi để tang mẹ tôi 3 ngày, hình thức như thế nào?”. “Trong 3 ngày đó, chủ hộ phải đeo khăn tang và mỗi sáng sang thắp hương cho người quá cố một lần. Đó cũng là điều đã ghi trong hương ước”. Tôi ngạc nhiên và xúc động vì những điều mà hương ước của làng đã quy định. Những điều đó khiến cả làng gần gũi nhau hơn và khiến những người láng giềng liền kề trở thành người ruột thịt của gia đình tôi. Và tôi hiểu sâu sắc hơn câu nói của người xưa: “Bán anh em xa, mua láng giềng gần”. Những điều trong hương ước làng tôi không có trong bộ luật nào của nước ta. Nhưng cả làng đều răm rắp tuân theo. Có câu thành ngữ: “Phép vua thua lệ làng”. Câu này không có hàm ý đối lập làng với nước. Trong văn hóa Việt, làng với nước là một. Đối với mỗi người Việt Nam, nước như một tồn tại cao nhất mà mọi người phải hy sinh cho nó.

(Còn nữa)

Khánh Hoàng