Vụ cụ bà U80 bị chồng bạo hành: Bạo lực gia đình không có… tuổi nghỉ hưu!

Những ngày qua, đoạn clip ghi lại cảnh một cụ ông đánh vợ gần 80 tuổi tại xã Bích Hào, tỉnh Nghệ An được chia sẻ trên mạng xã hội, thu hút sự quan tâm của dư luận.

Theo thông tin từ chính quyền địa phương, hai người trong clip được xác định là ông P.V.H. (77 tuổi) và bà N.T.D. (76 tuổi). Chính quyền và Công an xã Bích Hào đang xác minh, làm rõ vụ việc.

Thông tin ban đầu, trước đó, giữa hai vợ chồng bà D. từng xảy ra nhiều bất hòa. Người thân sau đó đã đưa bà D. về nơi khác để chăm sóc. Bà cũng được đưa đến bệnh viện theo dõi sức khỏe.

Vụ việc không chỉ khiến nhiều người phẫn nộ trước hành vi bạo lực mà còn phản ánh một thực tế: Bạo lực gia đình không chỉ xảy ra ở phụ nữ trẻ mà còn có thể tiếp diễn khi cả hai vợ chồng đã ở tuổi xế chiều.

Bạo lực gia đình không tự mất đi khi con người già đi

Trao đổi với PV Gia đình và Xã hội về vấn đề này, Tiến sĩ xã hội học Nguyễn Thị Tuyết Minh, Viện Báo chí - Truyền thông, Học viện Báo chí và Tuyên truyền cho biết, trong nhiều trường hợp, bạo lực ở tuổi già không phải là vấn đề mới xuất hiện mà là sự tiếp diễn của những khuôn mẫu giới và quan hệ quyền lực bất bình đẳng đã tồn tại từ lâu.

Theo thông tin báo chí về vụ việc ở Nghệ An, người chồng đã nhiều lần có hành vi đánh vợ và địa phương đã nhiều lần đến hòa giải. Điều này cho thấy đây không đơn thuần là một cơn nóng giận nhất thời mà có thể là bạo lực kéo dài.

"Bạo lực gia đình về bản chất là một cơ chế kiểm soát, bắt nguồn từ quan hệ quyền lực bất bình đẳng giữa vợ và chồng. Quan hệ đó không tự mất đi khi con người già đi", TS. Nguyễn Thị Tuyết Minh nhận định.

Vị chuyên gia lấy dẫn chứng, theo Điều tra quốc gia năm 2019 cho thấy, hơn 1/3 phụ nữ từ 40 tuổi trở lên đã từng bị chồng bạo lực thể xác hoặc tình dục; ở nhóm 55-64 tuổi, tỷ lệ này là 34,3%. Bạo lực thường giảm đi khi tuổi cao nhưng không biến mất vì số liệu trong năm trước điều tra, cứ khoảng 7 phụ nữ 55-64 tuổi thì có một người bị chồng bạo lực tinh thần.

Theo TS. Tuyết Minh, người cao tuổi, sức khỏe suy giảm, mất vai trò xã hội, phụ thuộc lẫn nhau trong chăm sóc, đôi khi có vấn đề sức khỏe tâm thần hoặc suy giảm nhận thức có thể khiến tình hình phức tạp hơn. Tuy nhiên, đây không phải là lý do để biện minh cho bạo lực và càng không làm giảm nhu cầu bảo vệ người bị bạo lực.

Người cao tuổi đang bị "bỏ ngoài" dữ liệu về bạo lực

Cũng theo TS. Nguyễn Thị Tuyết Minh, bạo lực gia đình đối với phụ nữ cao tuổi có một đặc điểm đáng chú ý là gần như vô hình trong dữ liệu. Theo đó, Việt Nam chưa có số liệu quốc gia nào về bạo lực gia đình đối với phụ nữ trên 64 tuổi. Điều tra năm 2019 dừng ở 64 tuổi, trong khi nghiên cứu năm 2010 dừng ở 60 tuổi.

Trong khi đó, dân số Việt Nam đang già hóa nhanh. Năm 2024, cả nước có 14,2 triệu người từ 60 tuổi trở lên và con số này được dự báo xấp xỉ 18 triệu vào năm 2030.

Không chỉ thiếu dữ liệu, hậu quả bạo lực đối với phụ nữ cao tuổi cũng có thể nặng nề hơn. Bởi cơ thể người cao tuổi dễ tổn thương hơn nên một trận đòn có thể để lại hậu quả nghiêm trọng hơn nhiều so với hồi còn trẻ. 

Một vấn đề khác là người bị bạo lực ở tuổi cao thường khó tìm được lối thoát. TS Minh dẫn chứng kết quả Điều tra biến động dân số và kế hoạch hóa gia đình thời điểm 01/4/2023 cho thấy, khoảng một nửa phụ nữ từ 60 tuổi trở lên vẫn đang sống cùng chồng, nhưng chỉ 1,7% ly hôn. Họ có thể phụ thuộc vào chồng về sức khỏe, kinh tế, chỗ ở và nhiều khi sống chung với con cháu…

Bên cạnh đó, những chuẩn mực nhẫn nhịn đã ăn sâu qua nhiều thập kỷ. Bạo lực ở người cao tuổi cũng dễ bị che khuất bởi những cách giải thích như tính khí người già, "lẫn rồi" hay có vấn đề tâm lý…

Điều đáng nói, quan niệm mâu thuẫn, thậm chí đánh đập giữa vợ chồng là "chuyện trong nhà", không nên để người ngoài can thiệp có thể tạo ra sự xấu hổ và im lặng ở người bị bạo lực, kể cả là người cao tuổi.

"Hình ảnh một cụ bà liên tục nói xin lỗi trong khi bị đánh, như báo chí mô tả, thường không phải là thừa nhận lỗi, mà là phản xạ xoa dịu của người đã chịu bạo lực lâu năm", TS. Tuyết Minh nhận định.

Cần nhìn nhận lại bạo lực gia đình đối với người cao tuổi

Trước câu hỏi, nếu hàng xóm hoặc tổ dân phố phát hiện một người cao tuổi có dấu hiệu thường xuyên bị bạo lực, đâu là ranh giới giữa "can thiệp vào chuyện riêng" và trách nhiệm bảo vệ người có nguy cơ bị bạo lực, TS Minh nhấn mạnh: "Mâu thuẫn là chuyện riêng, bạo lực thì không. Khi đã có hành vi đánh đập, đe dọa sức khỏe, tính mạng, việc lên tiếng là trách nhiệm chứ không phải tò mò hay xen vào đời tư".

Nếu bạo lực đang diễn ra và nguy hiểm, cần báo ngay cho công an; tránh tự đối đầu với người gây bạo lực theo cách có thể khiến họ giận dữ hơn và trút lên nạn nhân sau đó.

Vị chuyên gia lưu ý, không quay clip bạo lực rồi đăng lên mạng, hãy gửi cho công an, chính quyền địa phương. Việc lan truyền trên mạng có thể khiến người bị bạo lực bị tổn thương thêm một lần nữa, lần này trước cả xã hội.

Từ sự việc này, giảng viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền cho rằng, xã hội cần nhìn nhận lại bạo lực gia đình đối với người cao tuổi từ nhiều phía. Trước hết, bạo lực gia đình không có tuổi nghỉ hưu.

"Chúng ta quen hình dung nạn nhân bạo lực gia đình là phụ nữ trẻ, trong khi phụ nữ cao tuổi nằm ngoài dữ liệu, ngoài chính sách và ngoài sự chú ý của báo chí. Với tốc độ già hóa dân số hiện nay, cần đưa phụ nữ trên 64 tuổi vào các cuộc điều tra quốc gia về bạo lực gia đình; không đo được thì không thể can thiệp đúng", TS. Minh nói.

Cùng với đó, tiến bộ về bình đẳng giới cũng cần đến được với thế hệ lớn tuổi. Cần những kênh tiếp cận riêng cho người cao tuổi thông qua y tế cơ sở, Hội Phụ nữ, các tổ chức của người cao tuổi - những "đôi mắt" gần nhất với các gia đình. 

Ngoài ra, báo chí cũng có trách nhiệm thông qua việc tránh mô tả bạo lực bằng những từ như "bất hòa", "mâu thuẫn" vốn làm nhẹ tính chất của hành vi; bảo vệ danh tính và đời tư của người bị bạo lực và theo dõi vụ việc đến khi có kết quả xử lý, thay vì chỉ đưa tin tại thời điểm clip lan truyền.

Hà Nội: Điểm tựa an vui tuổi xế chiều ở mô hình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi

GĐXH - Phường Long Biên đã 'biến' trường học dôi dư thành cơ sở chăm sóc người cao tuổi ban ngày, mở hướng đi mới cho y tế dự phòng Thủ đô.