Bí ẩn bộ gen người: Tổ tiên chúng ta từng lai tạo với hai loài siêu cổ xưa, riêng biệt và bí ẩn

Con người hiện đại chúng ta luôn tự hào về nguồn gốc độc tôn của mình, nhưng những khám phá di truyền học mới nhất đang vẽ nên một bức tranh hoàn toàn khác biệt. Nó tiết lộ rằng chúng ta có thể chỉ mang trong mình 80 phần trăm bản chất "con người" thuần túy. 

Phần còn lại, chiếm khoảng một phần năm DNA của chúng ta, dường như là món quà di truyền từ một giống người (hominin) đầy bí ẩn. Dòng dõi này đã tách khỏi cội nguồn của chúng ta từ hơn một triệu năm trước, tạo nên một câu chuyện lịch sử tiến hóa vô cùng phức tạp.

Tại một thời điểm nào đó trong quá khứ xa xôi, trước khi tổ tiên chúng ta bắt đầu hành trình di cư vĩ đại rời khỏi lục địa châu Phi, họ đã có sự giao phối chéo với một loài hoàn toàn vô danh. 

Cuộc gặp gỡ này không chỉ là một sự kiện thoảng qua mà nó đã đóng góp vào một chuỗi những mối quan hệ lâu dài, đan xen rắc rối giữa các nhánh người tiền sử hoàn toàn riêng biệt. Trong giới khoa học, những đối tác bí ẩn này được gọi chung bằng thuật ngữ "siêu cổ xưa". 

Sở dĩ có tên gọi này là vì họ đã tách khỏi nhánh tiến hóa của con người hiện đại từ rất lâu, thậm chí trước cả khi chúng ta phân nhánh khỏi những người họ hàng "cổ xưa" gần gũi nhất của mình là người Neanderthal và người Denisovan.

Những nghiên cứu di truyền học gần đây đã cung cấp những manh mối quan trọng, ám chỉ rằng từng có sự giao phối giữa một quần thể siêu cổ xưa này với tổ tiên châu Phi của tất cả loài Homo sapiens. 

Không dừng lại ở đó, các bằng chứng khoa học cũng chỉ ra rằng các hominin siêu cổ xưa còn tiếp tục giao phối với tổ tiên sinh sống tại khu vực Á-Âu của người Neanderthal và người Denisovan. Thậm chí, sau này họ còn kết đôi với chính dòng dõi người Denisovan.

Mặc dù có nhiều bằng chứng về sự pha trộn gen, nhưng giới khoa học vẫn vấp phải một số sự không chắc chắn. Câu hỏi được đặt ra là liệu tất cả các sự kiện pha trộn di truyền này có đều liên quan đến cùng một quần thể siêu cổ xưa duy nhất hay không, hay đã có sự xuất hiện của nhiều "người tình" khác nhau trên sân khấu tiến hóa. 

Với khát khao mang lại sự rõ ràng cho bài toán phức tạp này, một nhóm các nhà nghiên cứu đã tiến hành phân tích sự phân bố của các biến thể di truyền. Họ đặt lên bàn cân so sánh bộ gen của con người hiện đại, người Neanderthal và người Denisovan để xác định chính xác mức độ chia sẻ huyết thống giữa các tổ tiên của họ.

Những phát hiện mới nhất của nhóm nghiên cứu, mặc dù hiện tại vẫn chưa được bình duyệt chính thức, đã chỉ ra một kết luận vô cùng bất ngờ. Theo đó, có tới hai quần thể siêu cổ xưa hoàn toàn riêng biệt đã tham gia vào những cuộc hẹn hò mang tính bước ngoặt thời tiền sử này. 

Và trong khi các nhà nghiên cứu không thể xác định chính xác thời điểm những cuộc gặp gỡ này xảy ra, họ đã có thể chứng minh được một trình tự thời gian tương đối. Cụ thể, loài hominin từng giao phối với người cổ đại châu Âu đã tách khỏi dòng dõi con người sớm hơn rất nhiều so với loài đã giao phối với tổ tiên của con người hiện đại tại châu Phi.

Để làm rõ hơn về mức độ ảnh hưởng của cuộc gặp gỡ này, các tính toán khoa học đã chỉ ra rằng 19,6 phần trăm bộ gen của con người hiện đại trên thực tế được thừa hưởng trực tiếp từ loài siêu cổ xưa châu Phi này. 

Con số này phản ánh sự tương đồng đáng kinh ngạc với kết quả của một nghiên cứu riêng biệt khác được công bố từ năm 2025, trong đó ước tính rằng 21 phần trăm DNA của chúng ta đến từ "người bạn nhảy" cổ đại này. Điều này thực sự gây sốc nếu chúng ta đặt lên bàn cân so sánh với người Neanderthal. 

Ngược lại hoàn toàn, chúng ta chỉ thừa hưởng khoảng 2 phần trăm gen từ người Neanderthal, những người đã giao phối với con người hiện đại ở một mốc thời gian gần đây hơn rất nhiều.

Chia sẻ về những phát hiện này, giáo sư Alan Rogers từ đại học Utah, đồng thời là tác giả của nghiên cứu, đã phải thốt lên rằng hai mươi phần trăm thực sự là một tỷ lệ khổng lồ. Ông giải thích với tạp chí IFLScience rằng khi thu được những con số phân bổ kiểu 20-80, đó không còn là một dòng gen nhỏ lẻ chảy vào một quần thể hiện có nữa, mà nó mang dáng dấp của sự hợp nhất giữa hai quần thể với nhau. 

Giáo sư Rogers ví von con người hiện đại giống như một bức khảm sinh học, là sự kết hợp hoàn hảo của hai dòng dõi tổ tiên mà trong đó, không có dòng dõi nào đóng vai trò là một thành phần nhỏ của tổng thể.

Tất nhiên, câu hỏi lớn nhất và cũng là điều khiến giới khoa học đau đầu nhất lúc này liên quan đến danh tính thực sự của những người đóng góp siêu cổ xưa này. Để đưa ra một giả thuyết khả dĩ, các nhà nghiên cứu lưu ý đến hành trình của Homo erectus. Loài này lần đầu tiên rời châu Phi và lan rộng ra khắp lục địa Á-Âu vào khoảng hai triệu năm trước, diễn ra rất lâu trước khi tổ tiên của người Neanderthal và người Denisovan bắt tay vào cuộc mở rộng ra khỏi châu Phi của riêng họ vào khoảng 700.000 năm trước.

Giáo sư Rogers cho rằng những nhóm người di cư sau này hẳn đã chạm trán với hậu duệ của nhóm tiên phong rời khỏi châu Phi ban đầu. Từ đó, giới khoa học tin rằng đã có sự giao phối trực tiếp giữa tổ tiên của người Neanderthal, người Denisovan và những hậu duệ của Homo erectus sống rải rác ở lục địa Á-Âu.

Thế nhưng, đối với quần thể siêu cổ xưa đã quyến rũ tổ tiên của chính chúng ta tại châu Phi, mọi thứ vẫn chìm trong màn sương mù mờ ảo. Tất cả những gì khoa học hiện đại có thể biết là loài hominin bí ẩn này đã tách khỏi dòng dõi của chúng ta khoảng 1,3 triệu năm trước. 

Sự giao phối của họ đã xảy ra trước khi có sự tách ra giữa nhóm người châu Phi và người châu Âu hiện đại. Tuy nhiên, vượt ra ngoài những manh mối ít ỏi đó, giáo sư Rogers thừa nhận rằng hiện tại không có bất kỳ nghi phạm nào lọt vào tầm ngắm. Phiên bản in trước của nghiên cứu đột phá này hiện đã được đăng tải rộng rãi trên cơ sở dữ liệu bioRxiv để chờ cộng đồng khoa học đánh giá.

Tham khảo: Biorxiv

Đức Khương