Chuyện ở Israel - Xã hội trường thọ

Các cụ giao lưu văn nghệ với các cháu thiếu nhi ở Hội NCT tại Ra’ana, được thành lập từ 1983.

 

Hệ cơ sở dữ liệu dân số được xây dựng bài bản, khoa học

Theo số liệu của Cục Thống kê trung ương Israel: Năm 2010, dân số nước này là 7,695 triệu người. Trong đó số người từ 65 tuổỉ trở lên là 765.000 người, tức ngườì cao tuôỉ (NCT) chiếm trên 10% dân số. Dự báo đến năm 2030, dân số sẽ đạt gần 10 triệu người (9,985 triệu) và số dân 65 tuổi trở lên sẽ tăng gần 2 lần, đạt 1,4 triệu người (chiếm gần 14% dân số).

 

Nhờ có hệ cơ sở dữ liệu dân số được xây dựng rất bài bản, khoa học (mỗi người một số định danh) nên biến động dân số được quản lý, cập nhật thường xuyên. Hàng năm NCT tăng thêm 7.400, trong đó số người bước vào độ tuổi 65 là 37.600,  cộng với 1.000 dân nhập cư là NCT, trừ số NCT bị chết hàng năm là 31.100 người.

Ở một quê hương của nhiều đạo giáo vốn có mức sinh cao, Israel là quốc gia duy nhất trong số các nước đã phát triển không lo bị suy giảm số dân nhờ có mức sinh cao với tổng tỷ xuất sinh vào năm 2010 đạt 3,03 con (trong đó ngườì theo đạo Hồi từ 9,23 con năm 1960 giảm xuống còn 3,75 con, Thiên Chúa giáo từ 4,68 còn 2,14 con, Do Thái giáo từ 3,39 con xuống còn 2,97 và người theo Đạo Druze từ 7,49 nay còn 2,48 con).

 

NCT đang vẽ ảnh theo mẫu đặt lên khăn lụa cho cửa hàng bán lưu niệm của Trung tâm chăm sóc NCT

Cũng như nhiều nước, mức sinh giảm nói trên cùng với quá trình nhập cư về quê hương, với số lượng hàng triệu người từ 120 nước trên thế giới, đặc biệt là dòng di cư khổng lồ với nhiều nhà khoa học và chuyên gia kỹ thuật từ Liên bang Xô Viết (cũ), nhờ quá trình phát triển kinh tế - xã hội với mức GDP bình quân tăng 5%/năm, tuổi thọ bình quân cuả ngươì dân tăng nên có thể coi Israel là một một trong những cộng đồng xã hội có nhiều người tuổi thọ cao nhất thế giới.

 

Khi người dân đã đạt 65 tuổi thì các cụ ông sẽ thọ đến 83,5 và cụ bà đạt 85,7 tuôỉ. Nếu đã sống đến 80 tuổi thì các cụ ông sẽ thọ thêm 8,8 tuôỉ và các cụ bà thọ thêm 9,4 tuổi.

 

Thành phố cảng Haifa, thủ đô miền Bắc của Israel

Với những ưu thế vượt trội cuả môi trường sinh thái trong lành nhờ thiên nhiên ban tặng cho vùng “đất thiêng”(1) , sự cải tạo nhờ trí thông minh, sự cần cù của người dân nơi đây; phần lớn họ sống trên cao, hay ven núi, đồi, ven biển, nhờ có nguồn thực phẩm tươi sạch, lại có nền y học hiện đại, chẩn đoán, điều trị can thiệp sớm, đặc biệt là ung thư; cùng với hệ thống an sinh xã hội tốt; dịch vụ chăm sóc NCT chất lượng cao và đặc biệt tỷ lệ tử vong trẻ em rất thấp (5,8‰) nên tuổi thọ người dân ngày càng tăng (hiện nay đạt 79,7 tuôỉ với nam, 83,4 với nữ và chung hai giới là 79 tuổi), chỉ đứng sau nhật Bản (83, 86 và 82 tuổi tương ứng).

Tuy nhiên, so với nhiều nước khác thì thì Israel, lại có tỷ số phụ thuộc NCT rất thấp 18,2 trong khi Nhật Bản (37,3), CHLB Đức (33,5), Ý (32,9), Anh (26,9), Mỹ (21,5) và LB Nga (20,9)… Lý do chủ yếu là do cơ cấu dân số của Israel còn trẻ, với tỷ số phụ thuộc chung rất cao là 84,4, tỷ số phụ thuộc trẻ em 66,1 và đến 2030 các tỷ số này còn cao hơn (đạt 85,3 và 60 tương ứng)(2).

 

Các em bé chuẩn bị múa cho các cụ xem nhân ngày Lễ hội hóa trang.

Những tình nguyện viên cao tuổi

Đến cuối năm 2010, ở Israel có 20.000 ngươì sống qua độ tuôỉ 65, chiếm 28% NCT, trong đó 50% ở độ tuổi trên 80. Quả là một sức sống mãnh liệt và phi thường cuả những nhân chứng lịch sử đã sống để trở về từ sự tàn bạo cuả chủ nghiã phát xít diệt chủng trong Thế chiến II.

Đặc điểm nổi bật khác so với đa số các nước, ở Israel chỉ có 22% NCT sinh tại chính quê hương của mình (gồm 7% người Ả Rập và 15% người Do thái), còn lại là dân nhập cư. Trước năm 1990 số NCT đến từ châu Âu và Á - Phi chiếm 54%.

 

Từ năm 1990 đến nay, NCT nhập cư chiếm 24%. Theo số liệu năm 2009, có 45% cặp vợ chồng NCT sống với nhau không có con, 25% sống độc thân, 10% NCT sống trong gia đình có bố hoặc mẹ sống cùng con cái, 14% NCT thuộc dạng khác.

 

Chỉ có 3% NCT sống trong nhà dưỡng lão, bệnh viện hoặc các loại hình điều dưỡng, còn đại đa số (97%) sống tại cộng đồng. Song, vẫn còn 20,1% hộ gia đình có NCT làm chủ hộ sống dưới chuẩn nghèo (84.400 hộ).

 

Tuy nhiên, kết quả điều tra xã hội học năm 2009 cho thấy, 78% NCT hài lòng với cuộc sống của mình, 18% không hài lòng lắm và 4% hoàn toàn không hài lòng. Đặc biệt, có 41,1% NCT cho rằng sức khỏe của họ rất tốt hoặc tốt, 37% không tốt lắm và 22% nói chung không tốt.

 

Một đặc trưng mang sắc thái Israel chính là trong tổng số khoảng 250 tổ chức tình nguyện với sự tham gia của hơn 1/3 số công dân Israel thì tỷ lệ tham gia tình nguyện viên của NCT với thời lượng trên 10 tiếng/tuần rất cao, chiếm 65%, trong khi số tình nguyện viên là thanh niên trên 20 tuôỉ chỉ có 42,4%.    

 

Trẻ thơ Israel

      
Như nhiều nước, NCT ở Israel cũng có những đặc trưng mang tính quy luật tự nhiên: nữ thọ hơn nam. Tỷ số giới tính cuả dân số từ 65 tuổi trở lên ngày càng giảm: 762 cụ ông trên 1000 cụ bà và ở độ tuôỉ 80 trở lên chỉ còn 632/1.000.

 

Tuổi càng cao, các cụ bà thường sống độc thân nhiều hơn cụ ông, trong khi 78% các cụ ông sống với vợ thì tỷ lệ này ở các cụ bà chỉ có 40%; Có 19% NCT cảm thấy cô đơn, các cụ bà cô đơn gấp đôi các cụ ông (24% so với 12%).

 

Tỷ lệ NCT bị bệnh tật là phụ nữ cao hơn nam giới: 28,6% so với 17,2% trong tổng số 176.000NCT bị bệnh tật, tức chiếm khoảng 24 % tổng số NCT; Phần lớn NCT bị tật bệnh (87%) sống và được chăm sóc tại cộng đồng, chỉ có 13% các cụ được chăm sóc tại các cơ sở chăm sóc dài hạn như nhà dưỡng lão hay Bệnh viện dành cho những NCT bị bệnh mãn tính; 22% NCT sống tại cộng đồng có nhu cầu cần giúp đở phương tiện đi lại khi ra khỏi nhà...

 

Đại đa số các cụ thường thích được sống và chăm sóc tại gia đình, tại cộng đồng và chất lượng cuộc sống phụ thuộc vào quan hệ thân thiết của các thế hệ trong gia đình, rất ít các cụ muốn ở tại các trung tâm dưỡng lão và bệnh viện.

 

Cụ già Israel

Hệ thống chăm sóc NCT hoàn chỉnh

Thực tế cho thấy, hệ thống chăm sóc NCT ở Ixraen rất hoàn chỉnh, đa dạng và đáp ứng nhu cầu của các nhóm đối tượng. Đất nước này có các chính sách cụ thể như: Duy trì chuẩn mực sống; nâng tuổi nghĩ hưu từ 60 lên 62 với lao động nữ và 65 lên 67 với lao động nam.

 

Thực hiện Luật Bảo hiểm y tế quốc gia từ tháng 1/1995 cung cấp danh sách các dịch vụ đã được tiêu chuẩn hóa; xây dựng 4 kế hoạch chăm sóc y tế y tế phi lợi nhuận mang tính cạnh tranh; Nhà nước thuê lại một nữa số giường bệnh ở các bệnh viện chữa bệnh cấp tính (3) phục vụ NCT.

 

Bức tường than khóc ở Thủ đô JERUSALEM

 

Hệ thống y tế ở đây phát triển nhờ Chính phủ đầu tư 8% GDP cho chương trình y tế. Đội ngũ cán bộ được đào tạo chuyên môn theo trình độ phương Tây. Israel phát triển hoàn chỉnh các hệ thống chăm sóc sức khỏe ban đầu và phòng bệnh; sản xuất các trang thiết bị kỹ thuật cao. Có tỷ số giường bệnh/dân số thấp, tỷ số giường bệnh  trên 1.000 NCT cao (dao động khảng 40), tỷ lệ bác sĩ/bệnh nhân cao và chăm sóc tăng cường được quản lý.

Những nỗ lực phát triển kinh tế và các chính sách an sinh xã hội đã và đang tạo ra một môi trường sống lành mạnh, với nhiều mô hình chăm sóc NCT dựa vào cộng đồng ngày càng góp phần giúp NCT ở đất nước tươi đẹp này có một cuộc sống vui hơn, trường thọ khỏe mạnh hơn và có ích hơn cho bản thân, gia đình và xã hội. 

 

Một số mô hình chăm sóc người cao tuổi tại Israel   Chăm sóc theo ngày:   Bệnh viện tăng cường phục hồi chức năng; các trung tâm chăm sóc duy trì 6 lần/tuần có định hướng tổ chức nhiều hoạt động văn hóa xã hội; cung cấp thức ăn nóng, phương tiện giao thông; chăm sóc cá nhân và tư vấn sức khỏe; các dịch vụ chuyên môn và bán chuyên môn; dạy nghề hay sản xuất các sản phẩm để tăng thu nhập cho những NCT nghèo như: may, thuê, làm gốm sứ lưu niệm, làm vườn, điều trị sức vật, học máy tính và làm phim trên máy, chế tác mỹ nghệ vàng bạc đá quý, vvv... Mô hình hỗ trợ 250.000 cộng đồng (gồm 48.000 thành viên): Thành lập các câu lạc bộ hay nhóm NCT có Chủ tịch hoặc Trưởng nhóm chịu trách nhiệm mọi vấn đề (gọi là làm bố/mẹ); Xây dựng hệ thống báo cấp cứu từng nhà; Bác sĩ thăm gia đình và xe cấp cứu và hổ trợ các dịch vụ xã hội khác.   Mô hình tình nguyện viên và việc làm Tổ chức các tình nguyện viên tham gia tăng cường sức khỏe, các hoạt động văn hóa xã hội, báo chí và truyền hình tại cộng đồng, các chương trình máy tính và sản xuất kinh doanh; Các chương trình việc làm dành cho những NCT mới nhập cư nhiều tuổi, cao niên, người buôn bán và các cơ hội việc làm khác. Mô hình 240 ngôi nhà ấm áp cho 3.200 NCT Gặp gỡ, sinh hoạt văn hóa định kỳ hàng tuần; tổ chức các hoạt động văn hóa xã hội, thiết lập mạng an toàn xã hội cho NCT độc thân. Mô hình tăng cường sức khỏe NCT Các chương trình thể lực tích cực; các chương trình phòng ngừa dành cho NCT yếu thế, có nguy cơ; chăm sóc răng miệng, nghe và nhìn; các chương trình dinh dưỡng và giáo dục sức khỏe. Mô hình chăm sóc phi lợi nhuận gíúp phục hồi chức năng hay cho thuê trang thiết bị (khoảng 250.00 thiết bị) dành cho NCT, cho người bị tàn tật với giá thuê rất rẻ và có thể mua lại sau một thời gian đã sử dụng, thường là 3 tháng. Mô hình nhà dưỡng lão chăm sóc dài hạn như nhiều nước và có phân công rõ ràng cho các bộ ngành liên quan như: Y tế, Các đơn vị phụ trách 4 kế hoạch về các kỹ năng điều dưỡng y tế và Bộ Lao động và các vấn đề xã hội. Những nỗ lực phát triển kinh tế và các chính sách an sinh xã hội đã và đang tạo ra một môi trường sống lành mạnh, với nhiều mô hình chăm sóc NCT dựa vào cộng đồng ngày càng góp phần giúp NCT ở đất nước tươi đẹp này có một cuộc sống vui hơn, trường thọ khỏe mạnh hơn và có ích hơn cho bản thân, gia đình và cả xã hội.

--------------------------------

PGS.TS Trần Văn Chiến