Chuyến xuất hành đầu năm (1)

Đi dự cưới tảo hôn cũng bị phạt

Từ ngày 10 - 13/1, đoàn công tác của Tổng cục DS-KHHGĐ do TS Dương Quốc Trọng - Tổng cục trưởng dẫn đầu cùng đại diện các vụ Truyền thông - Giáo dục, Tài chính - Kế hoạch, DS-KHHGĐ, Văn phòng, Báo GĐ&XH đã tới các tỉnh miền núi phía Bắc. Chuyến xuất hành đầu năm đã thể hiện một trong những định hướng về công tác DS-KHHGĐ mà Bộ Y tế và Tổng cục DS-KHHGĐ đề ra cho toàn ngành: Ngay từ những ngày đầu, tháng đầu của năm 2010, cần phải chuẩn bị tốt và triển khai chiến dịch lồng ghép truyền thông và dịch vụ KHHGĐ/chăm sóc SKSS ở vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn có mức sinh cao...

"Ở xã tôi, đi dự đám cưới của người tảo hôn sẽ bị phạt" - câu chuyện của chị Tần Thị Dua, cán bộ chuyên trách (CBCT) dân số người dân tộc Mông ở xã Sử Pán, huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai là câu chuyện nghe lạ nhất từ trước đến nay trong việc tuyên truyền, thực hiện công tác DS-KHHGĐ.

Chị Dua bảo, đó chính là quy ước được cộng đồng bà con các dân tộc tại Sử Pán thực hiện để chống nạn tảo hôn, vì chất lượng và tương lai giống nòi của con cháu mình. Ở Sử Pán, chuyện kết hôn cận huyết thống không có nhưng tảo hôn, lấy nhau ở tuổi 15 - 16 là chuyện diễn ra khá bình thường. Kết quả khảo sát của Uỷ ban Dân số, Gia đình và Trẻ em trước đây tại 9 xã của huyện Sa Pa cho thấy, trong 354 cặp kết hôn, có tới 129 cặp là tảo hôn. Nhiều đứa trẻ mới lớn một chút, các gia đình đã "tính chuyện" cho chúng cưới nhau. Nhà nào có con gái tầm tuổi đó mà chưa có người hỏi han đến đã lo ế, không lấy được chồng. Năm 2009, tại xã có 21 cặp ăn hỏi thì có tới 10 cặp là trẻ vị thành niên. "Chúng tôi tuyên truyền, vận động người dân để cho các con đủ tuổi hãy cưới, một số người hiểu ra chỉ ăn hỏi rồi để đấy". "Còn những người vẫn tiến hành đám cưới sẽ bị xử theo hương ước, quy ước", chị Dua kể. Ở xã có quy ước, nếu ai đi dự “đám cưới trẻ con” sẽ bị phạt 100.000 đồng, còn những người là trưởng thôn, là cán bộ, đảng viên mà đi dự sẽ bị phạt 200.000 đồng. Năm 2009, có 19 trường hợp đã bị phạt vì nghĩ rằng quy ước chỉ để... dọa. Trong số đó có trưởng thôn và đảng viên đã bị phạt và bị phê bình. 

Nhiều tập tục cổ hủ

Dù CBCT, cộng tác viên dân số nhiệt tình song công tác DS-KHHGĐ ở Sa Pa vẫn còn nhiều bất cập, thách thức. Ông Hinh cho hay, do chế độ phụ cấp thấp, một số cán bộ cũ trước đây đã nghỉ hoặc bỏ không tiếp tục làm nữa. Hiện nay mới tuyển dụng vào biên chế 4/18 CBCT, còn 12/18 người chưa đủ điều kiện tuyển làm viên chức xã đang là cán bộ hợp đồng. Vừa qua, huyện đã lồng ghép 94/115 CTV dân số với y tế thôn bản, phần nào tăng thêm được phụ cấp song vẫn là ít ỏi so với công việc gian khó, vất vả này.

"Người dưới xuôi nhiều của, ta không có của, ta phải có nhiều con" - quan niệm này của nhiều đồng bào dân tộc thiểu số được hiểu theo cách nhà nào nhiều con cháu là gia đình được trời "ban phúc, ban lộc". Ngược lại, gia đình nào hiếm muộn hoặc không có con là do "trời phạt, trời bắt tội". Vì thế, nhiều cha mẹ muốn con cái sớm lập gia đình để được nhiều "lộc" về con cháu.

Nhiều người dân được hỏi không biết đến Luật hôn nhân và gia đình, không biết thế nào là tảo hôn. Tâm lý chung của họ là "gả chồng sớm cho con gái vì sợ nó ở mãi với mình", "phải lấy vợ sớm cho thằng con trai, nếu không sẽ hết mất dâu ngoan hiền". Người Mông còn có câu: "Con lợn nuôi béo dễ nhìn, con gái nuôi lớn khó coi", "Trai mười sáu tuổi ước có đàn bà, gái ba mươi tuổi ước có con trai đỡ đần"...

Theo chân chị Nguyễn Thị Kính, dân tộc Tày, CBCT xã Bản Hồ từ thôn này đến thôn khác tuyên truyền vận động bà con thực hiện KHHGĐ mới thấy hết cái vất vả của người làm dân số vùng cao. Đường sá xa xôi, từ thôn này sang thôn khác, bản này sang bản khác phải đi hết nửa ngày. Tính từ khi bắt đầu làm công tác dân số, 25 năm qua chị đã đi hàng chục nghìn cây số. Nhiều hôm đến nơi, không gặp được người dân ban ngày, chị phải ngủ lại bản để vận động tuyên truyền vào ban đêm. Những ngày đầu thật khó khăn, bà con chưa hiểu được cái lợi của việc KHHGĐ, cái hại của việc sinh con sớm. Có gia đình sinh 7 - 8 người con, có gia đình sinh nhiều nhưng nuôi được ít vì trẻ tử vong do không được chăm sóc đầy đủ... Với những cố gắng và nỗ lực của mình, chị Kính đã trở thành người có uy tín với bà con.