Để già hoá thực sự là thành tựu

Có đến 63% người cao tuổi (NCT) cho rằng cuộc sống còn thiếu thốn; 59% NCT đang làm các công việc khác nhau; 50% số NCT tuổi được phỏng vấn cho rằng tình trạng sức khỏe hiện tại là yếu hoặc rất yếu... Kết quả “Điều tra quốc gia về người cao tuổi Việt Nam” vừa được công bố ngày 4/5 đã cho thấy những khó khăn mà NCT đang phải đối mặt trong bối cảnh tốc độ già hóa dân số đang tăng nhanh.

 

So với 3 năm trước, cảm nhận của người cao tuổi cho thấy có khoảng 30% cho rằng cuộc sống tốt hơn. Ảnh: PV

 

10% thu nhập để… dưỡng già

Những kết quả trên do Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam phối hợp cùng Trung ương Hội Người cao tuổi Việt Nam, Viện nghiên cứu Y – Xã hội học và Công ty Nghiên cứu và Tư vấn Đông Dương tổ chức thu thập số liệu từ tháng 10 - 12/2011 tại 12 tỉnh, thành phố đại điện cho 6 vùng sinh thái của Việt Nam (Thái Nguyên, Hưng Yên, Thanh Hóa, Hà Nội, Nam Định, Thừa Thiên Huế, Đắk Lắk, Quảng Nam, Đồng Nai, Sóc Trăng, Tiền Giang và TP Hồ Chí Minh).

Hơn 4.000 người đại diện cho nhóm dân số cận cao tuổi và cao tuổi (từ 50 tuổi trở lên) đã được phỏng vấn trong cuộc điều tra này cho thấy một bức tranh chung về đời sống của NCT Việt Nam. Kết quả điều tra cho thấy về điều kiện sống của NCT chưa được như mong muốn. Hầu hết số NCT sống trong các gia đình có sử dụng điện lưới quốc gia, 80% số NCT sống trong gia đình có hố xí tự hoại nhưng chỉ có chưa đầy 1/3 số hộ có NCT được sử dụng nước máy cho sinh hoạt và ăn uống. TS Giang Thanh Long - Phó Viện trưởng Viện Chính sách Công và Quản lý, Đại học Kinh tế Quốc dân, Trưởng nhóm điều tra cho hay: Theo kết quả điều tra 60% NCT sống trong nhà bán kiên cố. So với số liệu báo cáo của Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) năm 2011 thì đây là những con số thể hiện sự cải thiện rõ rệt về điều kiện nhà ở. Tuy nhiên, vẫn còn khoảng 7% NCT đang sống trong nhà tạm hoặc loại nhà tương đương.

Tự đánh giá về tình hình tài chính của gia đình, có đến 63% NCT cho rằng cuộc sống còn thiếu thốn. Khoảng 35% cho rằng cuộc sống đầy đủ và chưa đến 2% nói rằng cuộc sống rất đầy đủ. So với 3 năm trước, cảm nhận của người cao tuổi cho thấy có đến khoảng 30% cho rằng cuộc sống tốt hơn, còn lại cho rằng cuộc sống vẫn không thay đổi (gần 39%), thậm chí kém hơn trước (24%). Từ số liệu thu thập được cho thấy, nguồn thu nhập chính của NCT chủ yếu từ hai nguồn: làm việc (29,4%) và được hỗ trợ từ con cái (31,9%), còn các khoản trợ cấp xã hội và lương hưu chiếm khoảng 25% thu nhập. Chính vì vậy, để đảm bảo cho cuộc sống vật chất của mình, 59% NCT vẫn đang phải làm các công việc khác nhau, trong đó phần lớn làm nông nghiệp. Phần lớn, tiền tiết kiệm được NCT để dành cho công việc khẩn cấp như ốm đau, bệnh tật chiếm tới 67%, tiếp đó dành cho con cháu là 12% và chỉ có 10% là dành cho việc dưỡng già.

 

Cả thế giới quan tâm

30% NCT không thể chia sẻ khi buồn   Theo kết quả nghiên cứu, tỷ lệ NCT bị đối xử không tốt như bị nói nặng, bị từ chối nói chuyện, bị đánh đập hoặc đe dọa không cao nhưng có sự khác biệt rõ rệt giữa các nhóm dân số.   Về cảm giác buồn hoặc thất vọng, tỷ lệ người cao tuổi có cảm giác này ít nhất một vài lần trong tuần là khoảng 40%. Tỷ lệ người cao tuổi có cảm giác này hầu như cả tuần dao động từ 7-8%, song tăng lên gần gấp 2 ở nhóm NCT trên 80 tuổi (15,5%). Có gần 30% người cao tuổi không thể chia sẻ với ai khi cảm thấy không vui hoặc buồn.

Người cao tuổi được gia đình và xã hội tôn trọng và có đóng góp tích cực cho công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước. Tuy nhiên, các thống kê và nghiên cứu gần đây cho thấy NCT vẫn thuộc nhóm dân số dễ bị tổn thương và nghèo nhất.

Hiện tượng nữ hóa dân số NCT ở nước ta đang diễn ra mạnh mẽ; xu hướng người già ít sống với con cháu trở nên phổ biến, là thách thức đối với công tác chăm sóc NCT hiện nay. Cũng theo nghiên cứu, có tới trên 50% số NCT được phỏng vấn cho rằng tình trạng sức khỏe hiện tại là yếu hoặc rất yếu, gần 50% trong số họ không đủ tiền để chi trả cho các dịch vụ y tế. Có tới gần 46% NCT từ 50 trở lên bị đau ốm hoặc chấn thương cần điều trị nhưng không nhận được bất kỳ điều trị nào. Mặt khác, chỉ có 50% NCT biết đến quyền được hưởng trợ cấp hoặc mừng thọ, còn các quyền lợi khác thì tỷ lệ NCT biết rõ còn khá khiêm tốn.

Liên Hợp Quốc đã dự báo, thế kỷ XXI sẽ là thế kỷ già hóa, vì thế tại nhiều nước trên thế giới hiện đang rất quan tâm đến vấn đề già hóa dân số và đang tìm biện pháp để giảm những ảnh hưởng tiêu cực của vấn đề này. Chăm sóc NCT không phải là vấn đề mới ở các nước phát triển, nhưng ở Việt Nam mới chỉ là bước đầu và hoạt động này còn gặp không ít khó khăn. Vì vậy, theo ông Đàm Hữu Đắc, Phó Chủ tịch thường trực Trung ương Hội Người cao tuổi Việt Nam, số liệu của cuộc điều tra này sẽ là đầu vào quan trọng cho các hoạt động nghiên cứu và thực hiện các chính sách thích hợp với quá trình già hóa dân số, cải thiện cuộc sống cho NCT.

Làm thế nào để già hóa là thành tựu đúng nghĩa, chứ không phải là gánh nặng? Theo TS. Dương Quốc Trọng - Tổng cục trưởng Tổng cục DS-KHHGĐ, tuổi thọ là ước mong lớn của con người, do đó già hóa dân số là thành quả của sự phát triển kinh tế - xã hội, khẳng định tính ưu việt của chế độ, của sự phát triển kinh tế - xã hội, mà trực tiếp là công tác chăm sóc sức khỏe người dân, công tác DS-KHHGĐ.  Dự báo của Tổng cục Thống kê cho thấy, nước ta sẽ bước vào giai đoạn "già hoá dân số" vào năm 2017. TS Dương Quốc Trọng  cho rằng, với tốc độ gia tăng già hóa dân số như hiện nay thì chỉ khoảng 17 - 18 năm tới, Việt Nam sẽ bước vào giai đoạn dân số già, sớm hơn 2 - 3 năm so với dự báo.

Mặc dù, Đảng, Nhà nước ta đã có nhiều chính sách về an sinh xã hội dành cho NCT như: Chính sách về bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và trợ cấp xã hội,… nhưng hệ thống chính sách an sinh xã hội này mới chỉ hỗ trợ cho một bộ phận rất nhỏ của NCT. Để ứng phó với một xã hội già hóa dân số, đảm bảo chế độ an sinh xã hội cho NCT cần có sự vào cuộc, chung tay của cả hệ thống chính trị và toàn thể cộng đồng. Hiện nay, với vai trò tham mưu và nâng cao chất lượng dân số, Tổng cục DS-KHHGĐ đã xây dựng “Mô hình tư vấn và chăm sóc NCT dựa vào cộng đồng” giai đoạn 2011 - 2015. Theo TS. Dương Quốc Trọng, hệ thống chăm sóc sức khỏe tại cộng đồng do người dân tự tổ chức rất đáng được phát huy, nhằm phòng bệnh và chăm sóc NCT. Cùng đó, việc giáo dục để mỗi cá nhân đều có ý thức "lo cho tuổi già từ khi còn trẻ" mang tính chất quyết định cho sự già hóa chủ động.

“Nếu bạn đang là người trẻ thì hãy chủ động chuẩn bị cho giai đoạn "già" của mình bằng cách lao động làm giàu, tích luỹ cho tuổi già còn nếu như đã già rồi thì lúc này không còn gọi là "già hoá chủ động" được nữa. Tuy nhiên, vẫn có thể chủ động phát huy những khả năng, vai trò cống hiến cho gia đình, cho xã hội và cho chính bản thân mình” – TS. Trọng nhấn mạnh.

 

Hà Anh