Định hướng chính sách về dân số trong giai đoạn mới: Biến “vàng” lượng thành “vàng” chất

Nguồn lao động dồi dào đang là một cơ hội lớn để Việt Nam phát triển kinh tế, xã hội. Ảnh: Chí Cường.

Cơ hội “có một không hai”

Theo TS Lê Cảnh Nhạc, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục DS-KHHGĐ (Bộ Y tế), từ năm 2007, Việt Nam đã bắt đầu thời kỳ cơ cấu dân số “vàng”. Số liệu từ Điều tra biến động DS-KHHGĐ ngày 1/4/2012 cho thấy, số người trong độ tuổi lao động (từ 15- 64 tuổi) chiếm 69%, trong khi số trẻ em từ 0 - 14 tuổi giảm mạnh xuống còn 23,9%, số người trên 65 tuổi chiếm 7,1%. Thời kỳ “cơ cấu dân số vàng” chỉ xảy ra duy nhất một lần trong lịch sử nhân khẩu học của mỗi quốc gia.

Về vấn đề tận dụng cơ hội “vàng” dân số, GS.TS Nguyễn Đình Cử (Viện Dân số và các vấn đề xã hội – ĐH Kinh tế Quốc dân) cho rằng: Nếu tạo đủ việc làm cho lao động và lao động có năng suất cao sẽ phát huy được dân số “vàng”, tránh được “bẫy thu nhập trung bình”, có khả năng “giàu trước khi già”. Tuy nhiên, đây cũng là thách thức khi phải giải quyết đủ việc làm cho lực lượng lao động “hùng hậu” trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế, trong khi lao động Việt Nam tập trung cao trong nông nghiệp và tỷ lệ lao động qua đào tạo rất thấp (14,9%)…

Là cơ hội “có một không hai”, vậy nên GS Cử cho rằng: “Mỏ vàng chưa khai thác thì còn, cơ cấu dân số “vàng” không tận dụng thì sẽ mất!”. Câu hỏi đặt ra là: Làm thế nào để tận dụng cơ hội này nhằm phát triển đất nước, để tránh việc “già trước khi giàu”, biến “vàng” đang ở số lượng, sang “vàng” về mặt chất lượng? GS Cử đưa ra khuyến nghị, việc xây dựng các chính sách phát triển của Việt Nam (lao động, việc làm, y tế, giáo dục, an sinh xã hội…) cần tính đến sự thay đổi nhanh của các nhóm dân số theo độ tuổi để có chính sách thích hợp. Bên cạnh đó, cần nâng cao ý thức tận dụng cơ hội dân số “vàng” thông qua chính sách khuyến khích đầu tư tạo việc làm, đẩy mạnh xuất khẩu lao động, hạn chế tiêu dùng xa xỉ; đầu tư vào giáo dục, đào tạo hướng nghiệp để đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động nhằm tận dụng số lượng lao động dồi dào một cách hiệu quả nhất.

Kéo dài giai đoạn “cơ cấu dân số vàng” đến năm 2061

Ngày 14/10, Văn phòng Chính phủ đã có Thông báo Kết luận của Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân tại Hội nghị Tổng kết 10 năm thực hiện Pháp lệnh Dân số.

Về nhiệm vụ công tác dân số trong thời gian tới, Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân yêu cầu Bộ Y tế khi xây dựng dự án Luật Dân số cũng như chính sách dân số phải có tầm nhìn xa, xây dựng hệ thống chính sách dân số hướng tới gia đình có 2 con đồng thời duy trì và kéo dài giai đoạn “cơ cấu dân số vàng” (số người trong độ tuổi lao động cao hơn số người phụ thuộc) đến năm 2061 - kỷ niệm 100 năm ngày Chính phủ Việt Nam ban hành Quyết định đầu tiên về chính sách dân số.

Bên cạnh đó, có chính sách hỗ trợ gia đình có con tuổi mẫu giáo; tăng cường xây dựng khu vui chơi, giải trí cho nhân dân, trong đó chú trọng trẻ em và người cao tuổi. Việc duy trì lực lượng lao động ở một quy mô phù hợp là rất cần thiết, là một lợi thế của quốc gia trong thời kỳ hội nhập quốc tế.

Phó Thủ tướng chỉ đạo trong khi xây dựng chính sách dân số, cần lưu ý và dự báo xu hướng phát triển đất nước về kinh tế-xã hội, về những tiến bộ của khoa học-công nghệ, về môi trường cũng như về văn hóa, phong tục, tập quán, thói quen của người dân liên quan tới việc sinh con. Phó Thủ tướng yêu cầu ngành y tế cần phối hợp với ngành giáo dục và đào tạo trong việc xây dựng nội dung, chương trình giảng dạy về giáo dục công dân, trong đó có nội dung về hạnh phúc gia đình, để trẻ em có ý thức ngay từ bậc học phổ thông, phấn đấu làm một công dân tốt, làm bố, mẹ tốt, làm con có hiếu trong gia đình sau này.