Gặp lão nông trồng hoa cuối cùng của làng hoa nức tiếng kinh thành

Lão nông Trần Nguyên Bộ, người trồng hoa cuối cùng ở làng Ngọc Hà. Ảnh: H.P

Mỏi mắt tìm hoa ở làng Ngọc Hà

Ngày đầu năm, chúng tôi trở lại Ngọc Hà - làng hoa nổi tiếng đất kinh kỳ Hà Nội xưa, giờ nhà cửa đã san sát. Hoa Ngọc Hà nguy cơ chỉ còn trong ký ức. Ngôi làng, nơi lưu giữ giấc mơ về miền hoa thơ mộng giờ vẫn còn nhưng đã khác xưa, dấu ấn làng trồng hoa nức tiếng Thăng Long - Kẻ Chợ dần nhạt nhòa. Đi trên con đường nhỏ ngoằn ngoèo dẫn vào làng, hình dung về những thửa hoa mướt mắt nhưng giờ chỉ có cảm giác bí bách đến ngộp thở giữa một rừng nhà cửa, khi bước trên con đường hẹp, vừa đủ để hai chiếc xe máy tránh nhau. Hơn nữa, con ngõ hẹp là vậy lại còn la liệt hàng quán bày bán hai bên khiến con đường đã hẹp lại thêm chật chội.

Dân làng hoa Ngọc Hà hiện chỉ có thể kể những cái tên người trồng hoa kỳ cựu cố giữ lấy nghề truyền thống cha ông như Nguyễn Văn Lùn, Trần Nguyên Bộ, Trần Minh… Đó là những tên tuổi được nhắc tới trong niềm tự hào, kính trọng bởi họ chính là những nghệ nhân cuối cùng còn sót lại của một thời hoàng kim làng hoa.

Gần đình làng Ngọc Hà là nhà của ông Lùn. Chuyện rằng ông Lùn tuổi cao sức yếu không làm vườn nữa nhưng hai người con trai của ông vẫn quyết tâm bám trụ với nghề dù công phu, mệt nhọc, với mong muốn giữ gìn được nghề truyền thống của ông cha. Ông Lùn trồng hoa trong những năm làng thịnh vượng nhất, nó không chỉ là một nghề mà là một đặc trưng, một “thương hiệu” của làng. Hoa của nhà ông nổi tiếng không chỉ ở Hà Nội mà còn vang tiếng đến các tỉnh lân cận. Thậm chí, người từ Vinh, Hà Tĩnh, Thanh Hoá… cũng tìm đến đặt mua. Thế hệ người trồng hoa như ông Lùn phải chứng kiến lúc thăng lúc trầm của nghiệp trồng hoa ở Ngọc Hà. Những năm tháng đáng quên khi người ta nhổ đi từng bụi hoa, phá từng vườn hoa để bán đất, làm nhà. Càng nhiều nhà cao tầng thì những tấc đất vườn càng ít dần đi, cho đến khi làng hoa biến thành làng bê tông hóa.

Bà Nguyễn Tố Nga, người làng Ngọc Hà cho biết: “Tôi đã bán đất, lấy tiền xây nhà, cho con cái ra ở riêng. Chục năm trước, nhiều người ở Ngọc Hà cũng vậy, họ bán đất có tiền gửi ngân hàng hoặc đầu tư việc khác, thu nhập gấp chục lần, thậm chí trăm lần nghề trồng hoa”. Bà Nga nói đó là một xu thế không khác được.

Lão nông cuối cùng

Ở giữa mảnh đất một thời là làng hoa Ngọc Hà nằm phía Nam Hồ Tây, tìm đến số nhà 46, ngõ 158/169 phố Ngọc Hà, sẽ thấy vườn hoa duy nhất còn sót lại. Những luống hoa này của vợ chồng ông Trần Nguyên Bộ và bà Đào Thị Liên.

Phía sau cánh cổng sắt đã hoen màu thời gian, tổ ấm giản dị và mộc mạc rộng khoảng 400m2 của lão nông Trần Nguyên Bộ nằm ẩn mình như ốc đảo xanh nhỏ giữa một “sa mạc” nhà nhuốm màu bêtông san sát.

Để đặt chân đến mảnh vườn nhà ông Bộ, khách phải bước qua phòng khách, qua cả gian bếp, đến mấy chiếc chuồng gà ghép bằng gỗ vụn. Phía sau đó, một khoảng vườn xanh mướt đang ươm giống hoa cho vụ Tết mở ra... Năm nay, lạnh muộn nên trồng hoa Tết cũng muộn hơn. Từng hàng bóng điện treo dọc mỗi luống hoa để hãm không cho hoa nở sớm. Đám cây giống là để cho buổi chợ đêm. Góc vườn nhà ông Bộ chất những bao tải rất to, được phủ kín cẩn thận. Ấy là những bao tải đất phù sa phơi khô, đập nhỏ rồi sàng một lượt trước khi đóng vào bao tải để dùng dần. Mỗi lần ươm một lứa cúc mới, ông lại rải một lớp phù sa mịn lên, vừa là cung cấp dinh dưỡng cho cây, vừa tạo một lớp đất mới cho cây bén rễ. Mỗi vụ hoa, ông phải bỏ tiền triệu thuê xe ô tô ra bãi sông mua đất về bổ sung.

Bấy lâu nay, vườn hoa duy nhất ở Ngọc Hà này chỉ chuyên ươm cúc. Ông bảo trước kia mình tham trồng nhiều hoa, có cả hoa quý, tuy nhiên không kinh tế bằng chuyên biệt một loại. Nói là kinh tế hơn, khi đề cập đến thu nhập, ông lại cười: “Đủ sống”. Quả thật, cuộc sống của gia đình trồng hoa ấy khá chật vật, khi ngoài bán hoa ra vợ chồng ông chỉ có thêm khoản trợ cấp mất sức chưa đầy 1 triệu đồng/ tháng của vợ ông.

Cây cúc giống của nhà ông Bộ chỉ năng suất được năm tháng cuối năm, khi thời tiết đã bớt khắc nghiệt. Độ này, ông chỉ trồng theo đặt hàng. Ông Bộ cho biết, mỗi bó một trăm cây con, ông bà bán cho khách với giá chưa đến 20.000 đồng, “giá có cao hơn năm ngoái, nhưng làm sao đuổi kịp bão giá. Trồng hoa ở đâu không biết. Trồng hoa ở Ngọc Hà, chỉ có tình yêu mới làm được”. Cũng đã có đôi lần ông nghĩ đến việc thôi trồng hoa. Nhưng rồi, cái nghề nó như vận vào mình, ông vẫn cứ tiếp tục cho đến tận bây giờ khi tuổi đã bước qua ngưỡng “xưa nay hiếm”.

Làng hoa Hà Nội đã lùi xa, rất xa. Những làng hoa nội thành phải nhường đất cho những nhà cửa. Bây giờ là những cánh đồng hoa ở Tây Tựu, Mê Linh, ở Văn Giang bên kia con sông Hồng; Hoa từ Sa Pa về, Đà Lạt ra. Rồi hoa từ phía trời Âu đổ về Hà Nội. Càng thấy nhớ, thấy thương những “gánh hàng hoa” mộc mạc xưa kia.

Hà Phương