"Kho" tiền cổ bên trong chợ Hội An

Ông tên là Ong Kim Khải, năm nay 53 tuổi, vóc người cao ráo, khỏe mạnh, lông mi dài, gương mặt cương nghị. Nhà ông Khải nằm sâu bên trong chợ Hội An, vừa bước vào đã thấy ngay “kho” tiền cổ để ngay phòng khách. Tính tình ông Khải vui vẻ và bộc trực, khi biết chúng tôi đến tìm hiểu về tiền cổ, ông vội vàng mở tủ lấy ra cả “kho” tiền cổ bày ngay trước mặt. Nào là tiền Thái Bình hưng bảo - thời Đinh Tiên Hoàng; tiền thời Lý Thái Tông, rồi Trần Thái Tông; Hồ Quý Ly; Lê Thái Tổ; tiền Quang Trung thông bảo; Cảnh Thịnh thông bảo; Gia Long, Minh Mạng, Thiệu Trị... mỗi thời mỗi vẻ, đồng tiền như có ma lực lạ kỳ gắn kết mối quan hệ với đời sống con người. Không chỉ hàng đống tiền cổ trong nước, ông Khải còn sưu tầm được một số tiền cổ nước ngoài như: tiền của Anh, Pháp, Hồng Kông, Mỹ, Úc, Trung Quốc... Nhìn kho tiền cổ với đủ màu sắc, kích cỡ, có đồng bé xíu bằng ngón tay, có đồng to bằng cái chén, có đồng sáng óng ánh và không ít đồng bị rỉ sét theo thời gian... nhưng tất cả được ông nâng niu, gìn giữ như báu vật.

Chưa hết, ông Khải còn tạo bất ngờ với mọi người bằng hàng trăm tờ tiền giấy được cất giữ trong 2 quyển album dầy cứng. Tiền giấy phong phú và đa dạng chẳng thua gì những đồng kim loại. Từ tiền do Pháp phát hành có mệnh giá năm xu, một hào, năm trăm đồng... tiền sử dụng chung cho 3 nước Đông Dương. Tiền của Việt Nam dân chủ cộng hòa lúc thành lập Mặt trận Việt Minh, tiền của Việt Nam giai đoạn miền Bắc xây dựng XHCN... Rồi những tờ tiền giấy của nước ngoài mà không ít người chưa một lần nhìn thấy như: tiền giấy của Đức, Nhật Bản, Ấn Độ, Ý, Cộng hòa Séc, Pháp, Hàn Quốc, Malaixia, Lào, Thái Lan, Inđônêxia, Campuchia... Bên cạnh đó, ông Khải còn lưu giữ những tờ tín phiếu rất có giá trị, mà ai thấy cũng phải thèm thuồng.

Vốn sinh trưởng trong một gia đình bình thường ở nông thôn, lúc nhỏ rất mê chơi trò đánh đáo, nên thường xuyên tiếp xúc với tiền đồng. Lớn lên, ông được cha mẹ đưa sang thành phố Long Xuyên ăn học và trong lần tình cờ đi chơi nhà bạn, ông Khải phát hiện những đồng tiền cổ rất lạ. Thấy ông mân mê thích thú, chủ nhà không ngần ngại “tặng ông”, bởi với họ tiền đồng chỉ là vật vô tri không tác dụng. Mang đồng tiền lạ về nhà, nhưng cả 2 mặt đều ghi bằng chữ Hán nên đành bó tay. Không bằng lòng, ông Khải chạy tìm người biết chữ Hán nhờ thông dịch mới biết được những đồng kim loại là tiền Quang Trung thông bảo, rất có giá trị. Từ đó, “máu mê” tiền cổ khơi dậy và ông bắt đầu “sưu tầm” tiền cổ.

Duyên nợ với... tiền cổ!

Học xong lớp 12, ngay thời điểm đất nước hoàn toàn thống nhất. Ông Khải trở về quê lấy vợ và sinh sống bằng nghề làm bánh ngọt, bánh kem...  Mặc dù, kinh tế gia đình rất eo hẹp và phải nuôi các con ăn học; nhưng lúc rảnh rỗi là ông tranh thủ đi sưu tầm tiền cổ ở các gia đình có nhà cổ, hoặc từ người lớn tuổi... Song song đó, ông nhờ những người chuyên đi mua phế liệu, ve chai... hễ thấy nơi nào có tiền cổ thì mua hết về đắt rẻ gì cũng được! Thậm chí, khi nghe tin chỗ nào có tiền cổ thì xa hay gần, ông cũng tức tốc tìm tới mua cho bằng được.

Có lần nghe tin ở tận Lấp Vò (Đồng Tháp), có người lưu giữ những đồng tiền cổ thời nhà Lý. Như mở cờ trong bụng, hỏi thăm địa chỉ xong là ông nhảy lên xe đạp mấy tiếng đồng hồ, mồ hôi nhễ nhại mệt muốn đứt hơi. Nhưng khi đến nơi mới té ra đồng tiền bình thường không giá trị! Thế là lủi thủi đạp xe về. Lần khác, được người quen cho hay ở miệt Núi Sập - An Giang phát hiện được tiền cổ rất quí. Ông bỏ dở lò bánh đang làm, đạp xe giữa nắng trưa sang tìm hiểu. Ròng rã cả ngày đường mới tới, hóa ra những đồng tiền cổ thời Gia Long mà trong “kho” của ông có rất nhiều! Nhiều lần như vậy, nhưng niềm đam mê tiền cổ trong ông không hề giảm và quyết tâm tìm tiền cổ lúc nào cũng sôi sục, không nản chí.

Theo ông Khải, mấy chục năm sưu tầm tiền cổ nhưng đồng Thiên Minh thông bảo đời Chúa Nguyễn, là loại tiền cực hiếm. Bởi đồng tiền này được làm bằng kẽm pha chì, đúc mỏng, dễ gẫy và bị oxy hóa nên lượng tiền này còn lại rất ít và khó tìm. “Cách đây không lâu, tình cờ có người mang đến tận nhà trên 240 tấm tiền đã bị rỉ sét, kêu bán với giá 200.000đ. Nhiều tấm phai mờ không rõ chữ viết, có tấm bẻ gẫy làm đôi... Nhưng “mê” tiền cổ ông vẫn vui vẻ mua. Sau đó, ông mang đi ngâm chanh rồi chùi rửa kỹ lưỡng; không ngờ trong số này có được 3 tấm tiền cổ Thiên Minh thông bảo, loại tiền mà ông tìm nhiều năm không gặp. Đúng là mình có duyên nợ với tiền cổ...” -  ông Khải nói.

Ông Khải bên kho tiền giấy các nước

Không chỉ sưu tầm tiền cổ một cách đơn thuần, hàng chục năm nay ông Khải còn tìm hiểu lai lịch, ý nghĩa tiền cổ. Ông tra cứu nhiều tài liệu, sách vở, nhất là sách Tiền cổ Việt Nam của Viện Sử học để hiểu thêm về  tiền - một công trình mỹ thuật cao cấp. Thông qua tiền cổ, người ta có thể đoán định niên đại cho các di chỉ, đặc biệt di chỉ thời phong kiến. Trên mặt đồng tiền thường có ghi niên hiệu các triều vua, dựa vào đó mà biết được số năm tồn tại của niên hiệu đó. Như Vua Lê Hiển Tổng có niên hiệu Cảnh Hưng từ 1740 đến 1786, đồng tiền Cảnh Hưng cho phép đoán đúng niên đại trong vòng 46 năm. Vua Lê Mẫn Đế có niên hiệu Chiêu Thống, tồn tại trong một năm từ 1787 đến 1788, nên tiền Chiêu Thống khẳng định niên đại giới hạn một năm... Mặt khác, qua tiền cổ người ta còn biết các chế độ thích ứng với sản xuất và tiêu dùng của một xã hội. Tiền đúc to nhỏ, đẹp xấu, thể hiện tình hình tài chính. Ở nước ta, trải qua thời Đinh, Lê, Lý, Trần, Hậu Lê, Tây Sơn, Nguyễn, triều nào cũng đúc tiền. Tuy nhiên, do mối quan hệ buôn bán với Trung Quốc cho nên các triều đều đưa tiền Trung Quốc vào lưu thông. Đến thời Tây Sơn, Vua Quang Trung ra sức xây dựng một nền kinh tế độc lập, hùng mạnh nên đúc và phát hành tiền Quang Trung số lượng lớn; hầu như thay thế được tiền Trung Quốc thời đó...

Lập kho tiền cổ và viết sử làng!

Ông Khải thừa nhận, trên 35 năm sưu tầm tiền cổ đã giúp ông hiểu thêm nhiều điều bổ ích. Trước nhất là hiểu sâu thêm về lịch sử nước nhà, quá trình phát triển của từng thời kỳ khác nhau. Nếu như trước đây, ông “mù tịt” về tiếng Anh, tiếng Hoa thì nhờ tiền cổ mà bây giờ ông biết được kha khá. Thời gian gần đây, có nhiều Việt kiều tìm tới hỏi mua lại những đồng tiền cổ với giá cao, nhưng ông nhất quyết không bán, mà giữ lại tất cả và sưu tầm thêm lập “kho” tiền cổ để dành cho thế hệ sau. Hiện tại, ông đang viết sách hệ thống về tiền cổ mà mình biết được, nhằm đóng góp một chút công sức giữ gìn tư liệu về tiền cổ.

Đặc biệt, sau nhiều năm tập hợp tư liệu và tìm hiểu thực tế, ông Khải vừa viết xong cuốn “Làng Hội An” trên 500 trang, ghi lại sự hình thành làng và quá trình phát triển đến hôm nay. Đây cũng là mơ ước của ông giúp cho địa phương và thế hệ sau hiểu thêm về lịch sử của làng. Ông Trịnh Kim Thính, Phó chủ tịch UBND xã Hội An cho biết: “Cả 2 việc, sưu tầm tiền cổ và viết sử làng, xưa nay ở vùng sông nước Miền Tây ít ai làm được như ông Khải.   Còn ông thì cười khoái chí, với việc làm ý nghĩa và được nhiều người ủng hộ.

Tân Hưng