Ly kỳ mộ cá Ông

Sau nhiều thăng trầm biến cố, ngôi đền thờ cá Ông tuy không còn nguy nga như trước nhưng đó là chỗ thờ cúng quen thuộc của ngư dân. Ảnh: HP

Bà Phạm Thị bên mộ cá Ông.

Sự tích xưa

Mộ cá voi, mà người dân nơi đây vẫn gọi là cá Ông nằm sát bờ biển ở vùng Bãi Ngang thuộc huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An. Đó là một ngôi mộ lớn nhìn ra biển và nằm dựa lưng vào một ngọn núi đá đâm ra biển. Một địa thế tuy nhìn ra biển khơi rộng lớn nhưng lại không bằng phẳng bởi núi đá lởm chởm.

Cụ già Phạm Thị chỉ  tay vào mô đất lớn nhô cao khỏi mặt đất độ 1m cho chúng tôi biết đó là vị trí mộ cá Ông. Không có bia mộ và theo thời gian cỏ cây đã mọc um tùm. Bà cũng chẳng biết chỗ nào là đầu, nơi đâu là đuôi. Bà chỉ nói đúng hai chữ: "To lắm". Bà Phạm Thị cho biết thêm, hàng tháng người làng Đại Bắc, xã Quỳnh Long quê bà vẫn thay nhau cắt cỏ dọn mộ cá Ông. "Cứ sau vài hôm mưa, cỏ cây dại lại thi nhau mọc um tùm..."- bà nói.

Ngay bên cạnh ngôi mộ cá Ông khổng lồ ấy, người dân vùng biển này đã lập đền thời "ngài". Đó là một ngôi đền nhỏ, đơn sơ hướng ra biển lớn và được ngư dân hương khói quanh năm. Cụ Phạm Thị cho biết, mỗi lần ra khơi đánh cá bất kỳ một ngư dân nào cũng vào đền thắp hương khẩn xin "ngài" phụ hộ độ trì cho chuyến đi thuận buồm xuôi gió. Những câu chuyện chưa rõ thực hư như thế nào về ngôi mộ cá Ông chính từ người dân nơi đây kể lại càng thấy quần thể mộ và đền trở nên bí ẩn.

Nắm rõ ngọn ngành sự tích mộ cá Ông ở vùng bãi Ngang không phải ngư dân nào cũng biết. Đại đa số họ chỉ biết đó là một quần thể mộ và đền thiêng, nên họ thờ cúng đúng theo tấm lòng thành kính của mình. Ở làng Đại Bắc người biết rõ sự tích này chỉ còn đếm trên đầu ngón tay. Một trong số ít ỏi đó là ông Nguyễn Đình Kha. Theo lời ông Kha thì bố của ông là cụ cố Nguyễn Đức Ngò, trưởng làng năm xưa và là người đứng đầu tham gia chôn cất cá Ông năm đó.

Ông Kha đã bước qua tuổi 90 những vẫn hoạt bát, minh mẫn. Hỏi ông mộ cá voi có từ năm nào- Ông Kha cũng chịu! "Nghe bố kể lại đầu đuôi việc chôn cất "ngài" rứa thôi (thế thôi) chứ ông cụ cũng không nói rõ năm mô (nào)", ông nói. Cũng như tất cả những người làng đang sống hiện nay, khi lớn lên ông Kha đã thấy ngôi mộ cá khổng lồ nằm cạnh bờ biển rồi. Như vậy chẳng biết cụ thể ngôi mộ cá Ông được cất vào năm nào nhưng ông Kha khẳng định bố ông là người chủ tế đứng ra để lo việc chôn cất cá Ông. Theo lời ông Kha, ông cố Ngò cũng phải thay mặt làng chịu tang một năm. Dựa vào đó ông Kha đoán mộ cá có từ những năm cuối thế kỷ 19. Như vậy, ngôi mộ đặc biệt này cũng đã tồn tại hơn 100 năm có lẻ.

Ông Kha được bố kể cá voi lúc dạt vào bờ nặng đến hàng trăm tấn. "Khi "ngài" dạt vào bờ, nhiều người dân đã kéo "ngài" đến gần bờ để chôn nhưng do nặng quá kéo không nổi. Không còn cách nào khác, phương án cuối cùng là rạch thịt ngài ra để lấy xương chôn cất"-  ông Kha nói.

Nơi mộ cá nhìn ra biển lớn.

Ngôi đền thờ cá thiêng của làng

Bà Phạm Thị- người dẫn đường cho chúng tôi ra khu mộ cá Ông kể rằng không chỉ những khi ra khơi đánh cá, ngư dân mới thắp hương đền cá Ông, những dịp mùng 1, ngày rằm quần thể này còn được khách thập phương đến khẩn cầu những điều tốt lành. "Cứ đúng rằm tháng 3 hằng năm, người làng lại chung tay làm lễ tại ngôi đền này to lắm", bà Phạm Thị nói.

Bà Phạm Thị được những người lớp trước trong làng kể lại rằng làng Đại Bắc sau ngày chôn cất cá Ông cẩn thận và lập miếu thờ cúng thì ngôi làng này làm ăn phát đạt, công việc ra khơi thuận buồn xuôi gió. Miếu thờ lúc đó còn đơn sơ, sau khi xây dựng trở nên uy nghi lộng lẫy. Ngôi đền gồm 3 tòa, mỗi tòa có 3 gian. Tòa thứ nhất để nhân dân ra biển gặp mưa gió thì vào đó trú mưa. Tòa thứ hai dùng để thờ "ngài". Tòa thứ ba dùng để thờ các thần ở Long cung. Thế rồi trải qua thời gian và bối cảnh xã hội một thời triệt để bài trừ mê tín dị đoan. Ngôi đền bề thế uy nghi đã bị tàn phá. Mặc dù sau này được trùng tu tôn tạo song ngôi đền thờ cá này không còn thành quách sừng sững như xưa nữa.

Để minh chứng cho sự thiêng của ngôi đền, bà Thị kể rằng vào giữa những năm 70 của thế kỷ trước, người ta cho xây khu chế biến nước mắm ven biển. Và quần thể mộ và đền cá Ông nằm trong vùng quy hoạch nên phải giải tỏa. Người ta đã lấy đất đá đắp mộ để xây nền.

"Điều đáng sợ là từ ngày có khu chế biến nước mắm hầu như năm nào người lại Đại Bắc cũng có người đuối nước. Công việc đánh cá mưu sinh gặp nhiều trở ngại khó khăn. Nhận thấy đó là điềm chẳng lành nên người dân quyết định tái tạo lại ngôi đền thờ cá Ông năm xưa", bà Thị kể. Ngôi mộ cá Ông bây giờ không còn đồ sộ cao lớn như trong chuyện kể ngày xưa, nó chỉ là một lùm đất rộng lớn nhô cao khoảng 1m nhưng ông Kha, bà Thị và bất kỳ ai trong làng đều tin rằng hài cốt của cá Ông vẫn nằm sâu dưới những lớp đất đá đó.