Mất cân bằng giới tính khi sinh và những hệ lụy (cuối): Hành động ngay từ hôm nay

Có còn "ruộng sâu trâu nái"?

Cần thiết kế và phát triển các chính sách xã hội, các chương trình an sinh cho người già, với sự tập trung đặc biệt vào những người chỉ có con gái.

Anh Ngọc Nhân, quê ở huyện Phong Thổ, tỉnh Lai Châu, hiện đang công tác tại Hà Nội cho biết, vợ chồng anh sinh hai cháu gái và luôn nhận được áp lực của gia đình về chuyện sinh con trai. "Tôi bàn với vợ mình sẽ cố gắng làm giàu và tích lũy từ bây giờ để không phải lo lúc tuổi già phụ thuộc vào con cháu. Tuy nhiên, cha mẹ tôi bảo tiền bạc không phải là tất cả, nhà tôi có mình tôi là con trai, không có cháu trai sau này lấy ai cúng giỗ"?!.

Khi anh sinh đứa con gái đầu, mọi người bảo "ruộng sâu trâu nái, không bằng con gái đầu lòng". Nhưng khi anh sinh đứa con gái thứ hai thì cha mẹ anh bảo thấy "rầu lòng". Anh chị nhận thức việc sinh 2 con là vừa đủ để nuôi dạy các con cho tốt nhưng mỗi khi nghĩ đến tâm nguyện của cha mẹ, lại thấy chạnh lòng.

Những suy nghĩ của cụ Chín, anh Nhân là tâm lý chung của nhiều người dân về chuyện "nối dõi tông đường". Người thì bàng quan, không biết hoặc không cần biết đến hệ lụy của việc mất cân bằng giới tính khi sinh. Người biết nhưng trong lòng vẫn nặng nề, suy tính giằng co giữa nên hay không nên. Chỉ có một số ít rất thoải mái "con nào cũng được". Chị Tâm ở Phố Nối, Hưng Yên bằng lòng với việc sinh hai cô con gái. Chị bảo: "Khối người đẻ mấy cậu con trai, lo cho chúng nó bạc tóc, đến khi già vẫn chưa hết nợ, nai lưng kiếm sống. Có câu: "Đẻ con gái sướng đến lúc chết, đẻ con trai đến chết mới sướng" cũng chẳng sai". 

Trong một nghiên cứu gần đây ở các tỉnh Bắc Ninh, Hà Tây (cũ), Bình Định về vấn đề mất cân bằng giới tính khi sinh, TS Khuất Thu Hồng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển xã hội cho biết: Dù người dân đã từng thấm nhuần có con gái đầu lòng còn giá trị hơn cả có "trâu nái và ruộng sâu", nhưng thật ngạc nhiên khi biết rằng, hầu hết những người trả lời đều cho biết muốn có con trai ngay từ lần sinh đầu.

Hành động từ hôm nay

Để ngăn ngừa và giảm thiểu tình trạng này, theo TS Dương Quốc Trọng,  Tổng cục trưởng Tổng cục DS-KHHGĐ - đơn vị đang thực hiện Đề án "Can thiệp giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh", cần đẩy mạnh việc truyền thông giáo dục người dân thay đổi hành vi, coi con trai cũng như con gái. Đồng thời cần đề xuất, xây dựng các chính sách nhằm bảo đảm an sinh xã hội cho người cao tuổi.    

Hiện nay, các tỉnh có tỉ số giới tính khi sinh cao đang nỗ lực triển khai thí điểm Đề án trên. Ông Giáp Văn Toàn - Chi cục trưởng Chi cục DS-KHHGĐ tỉnh Bắc Giang cho biết, Bắc Giang đã triển khai Đề án can thiệp giảm thiểu tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh tại 80 xã, phường trên toàn tỉnh. Bằng các nỗ lực trong công tác truyền thông vận động, 6 tháng đầu năm tỉ số này đã giảm xuống còn 118/100 (năm 2009 là 124/100). Tuy còn 6 tháng cuối năm mới có thể tổng kết được song các số liệu trên các địa bàn cho thấy có những dấu hiệu giảm đáng kể sự mất cân bằng này.

Mỗi một địa phương đều có những nỗ lực và cách làm riêng, song đều có những kết quả đáng kể. Đến Cẩm Nhượng - xã miền biển của huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh nơi có nhu cầu nhân lực rất lớn nhưng chúng tôi được biết, trong nhiều năm qua, rất nhiều thôn trong xã Cẩm Nhượng không có người sinh con thứ 3. Chị Đặng Như Quỳnh, hội viên câu lạc bộ (CLB) không sinh con thứ 3 của thôn Liên Thành, xã Cẩm Nhượng chia sẻ: CLB của chị có 6/44 cặp vợ chồng sinh con một bề là gái nhưng tự nguyện đăng ký không sinh con thứ 3, mặc dù gia đình làm nghề biển rất cần con trai. "Khi người chồng nào muốn vợ sinh thêm con, chúng tôi đều "vời" đến sự chung tay của các ban ngành khác để thuyết phục bằng được. Không sinh con thứ 3 đã trở thành phong trào lan rộng giữa các thôn, nên 13 năm nay, CLB không có người sinh con thứ 3" - chị Quỳnh cho biết.

Để giảm bớt tình trạng này, ông Bruce Campbell, Trưởng Đại diện UNFPA ở Việt Nam cho rằng, cần có nhiều các chương trình truyền thông thay đổi hành vi nhằm thúc đẩy bình đẳng giới và nâng cao vị thế cho người phụ nữ trong xã hội. Ông nói: "Việt Nam đang đi đúng hướng nhưng cần phải có sự tham gia nhiều hơn nữa từ các nhà lãnh đạo, các nhà hoạch định chính sách cũng như các phương tiện thông tin đại chúng trong việc tuyên truyền mạnh mẽ hơn các thông điệp về bình đẳng giới. Ngoài ra cũng cần củng cố các chương trình an sinh xã hội cho người cao tuổi để các gia đình không phải phụ thuộc hoàn toàn vào con trai khi cha mẹ già yếu" - ông Bruce nói. TS Nguyễn Bá Thủy, Thứ trưởng Bộ Y tế cho hay: "Việt Nam quyết tâm giải quyết sự mất cân bằng giới tính khi sinh và sẽ tiếp tục thực hiện các hoạt động truyền thông thay đổi hành vi nhằm ngăn ngừa các cặp vợ chồng tiếp cận với các dịch vụ vi phạm pháp luật".

Để người dân chấp nhận việc mỗi gia đình có từ 1 - 2 con, chúng ta đã phải mất 50 năm, vậy để thay đổi nhận thức coi con gái cũng như con trai, sẽ là cuộc vận động lâu dài, bền bỉ chứ không thể trong một vài năm được. Theo đó, những hành động để can thiệp, giảm thiểu cần được tiến hành đồng bộ với sự góp sức của toàn xã hội, ngay từ hôm nay.        

TS Khuất Thu Hồng (Viện trưởng, Viện Nghiên cứu Phát triển xã hội) “Cần thiết kế và phát triển các chính sách xã hội và các chương trình an sinh cho người già, với sự tập trung đặc biệt vào những người chỉ có con gái”. Cụ Nguyễn Thị Chín, 79 tuổi Thôn Đồng Hương, xã Hương Mác, Từ Sơn, Bắc Ninh “Tôi nghĩ, nếu Nhà nước có chính sách cho người già thật tốt, thì cái mong muốn đó may chăng có thể giảm đi”. Chị Đặng Như Quỳnh Thôn Liên Thành, xã Cẩm Nhượng, Cẩm Xuyên, Hà Tĩnh   “Cả xã Cẩm Nhượng, 6 tháng đầu năm có 48 cháu sinh ra, tỷ lệ giới tính khi sinh là 100 bé trai/100 bé gái. Đó là kết quả rất đáng mừng".