Một quốc gia tại châu Á đang đi trước cả thế giới gần 60 năm

Nếu lần đầu đến Kathmandu, nhiều du khách thường bất ngờ khi bắt gặp con số năm 2082 xuất hiện trên báo chí, lịch treo tường, giấy tờ hành chính hay thậm chí trong các thông điệp chúc mừng năm mới của cơ quan nhà nước.

Với người Nepal, điều này hoàn toàn không phải là câu chuyện giả tưởng. Đó là một phần quen thuộc trong đời sống và bản sắc văn hóa của họ. Trong sinh hoạt hằng ngày, người dân vẫn sử dụng hệ lịch truyền thống của đất nước, đồng thời có thể linh hoạt chuyển sang Công lịch khi làm việc, giao thương hoặc giao tiếp quốc tế.

Vì sao Nepal “đi trước” thế giới hơn nửa thế kỷ?

Trong khi phần lớn các quốc gia đang bước vào năm 2026 theo Công lịch, tại Nepal, nhiều loại giấy tờ chính thức như văn bản hành chính, hồ sơ trường học hay các biểu mẫu trong đời sống vẫn ghi năm 2082. Sự chênh lệch tưởng chừng khó hiểu này bắt nguồn từ hệ lịch truyền thống mang tên Bikram Sambat.

Bikram Sambat (thường viết tắt là BS) là hệ thống lịch chính thức của Nepal và được sử dụng rộng rãi trong các hoạt động của nhà nước cũng như đời sống xã hội. So với Công lịch, hệ lịch này “nhanh” hơn khoảng 56 năm 8 tháng.

Tuy nhiên, khoảng cách giữa hai hệ lịch không hoàn toàn cố định trong suốt cả năm. Tùy theo từng giai đoạn, Bikram Sambat có thể sớm hơn Công lịch khoảng 56 năm, đôi khi chênh lệch lên tới 57 năm.

Một điểm khác biệt đáng chú ý là thời điểm bắt đầu năm mới. Theo Bikram Sambat, năm mới được tính từ ngày 1 của tháng Baisakh, rơi vào khoảng giữa tháng 4 theo Công lịch.

Chẳng hạn, năm 2082 theo lịch Bikram Sambat chính thức bắt đầu từ ngày 14/4/2025 theo Công lịch. Vì vậy, khi thế giới bước sang những ngày đầu của năm 2026, Nepal vẫn đang ở năm 2082. Phải đến khoảng giữa tháng 4/2026, quốc gia này mới chính thức chuyển sang năm 2083 theo hệ lịch truyền thống của mình.

Chính sự tồn tại song song giữa hai hệ thống lịch – một phục vụ đời sống văn hóa trong nước, một phục vụ giao lưu quốc tế – đã tạo nên nét đặc trưng thú vị của Nepal, nơi mà thời gian dường như đang “đi trước” phần còn lại của thế giới hơn nửa thế kỷ.

Cấu trúc tính tháng - năm đặc biệt

Một nét khác biệt của lịch Nepal nằm ở cấu trúc các tháng trong năm. Không giống nhiều hệ lịch quen thuộc với quy luật 30 hoặc 31 ngày cố định, số ngày trong từng tháng của lịch Bikram Sambat có thể thay đổi theo từng năm. Những thông tin liên quan đến lịch như ngày tháng cụ thể, các dịp lễ hội, thời điểm được xem là cát tường… đều được tổng hợp và công bố chính thức bởi cơ quan chuyên trách của Nepal.

Theo lịch Bikram Sambat, quốc gia này hiện đang ở năm 2082. Các tài liệu lịch chính thức cho năm này cũng được công bố công khai trên cổng thông tin của Nepal Panchanga Nirnayak Vikas Samiti – cơ quan trực thuộc Bộ Văn hóa, Du lịch và Hàng không Dân dụng Nepal. Những ấn phẩm này cho thấy cách hệ lịch truyền thống vẫn được sử dụng trong nhiều hoạt động quản lý nhà nước và đời sống xã hội.

Một điểm thú vị khác là thời điểm đón năm mới của Nepal. Trong khi nhiều quốc gia trên thế giới chào đón năm mới giữa mùa đông, người Nepal lại bắt đầu năm mới khi mùa xuân đang đến. Thời điểm này thời tiết ấm dần, cây cối bắt đầu đâm chồi sau mùa lạnh. Ngày 1 Baisakh – ngày đầu tiên của năm mới theo lịch Bikram Sambat – thường là dịp để các gia đình dọn dẹp nhà cửa, gặp gỡ người thân, gửi đến nhau lời chúc tốt lành, đồng thời nhìn lại một năm đã qua và đặt ra mục tiêu cho chặng đường phía trước.

Ở một số khu vực, đặc biệt tại thung lũng Kathmandu hay các đô thị cổ như Bhaktapur, không khí năm mới còn gắn liền với những lễ hội truyền thống đặc sắc. Trong đó nổi bật là Bisket Jatra – lễ hội thường diễn ra từ ngày 1 Baisakh, đúng vào thời điểm bước sang năm mới theo lịch Nepal.

Mặc dù lịch Bikram Sambat được sử dụng rộng rãi trong các hoạt động hành chính và đời sống trong nước, Nepal vẫn duy trì sự kết nối với hệ thống thời gian chung của thế giới. Trong các lĩnh vực như ngoại giao, du lịch hay giao dịch quốc tế, Công lịch vẫn được áp dụng phổ biến. Vì vậy, tại Nepal, việc một cuộc hẹn được ghi theo Công lịch trong khi các giấy tờ nội địa lại sử dụng lịch Bikram Sambat là điều hoàn toàn quen thuộc và bình thường.

(Tổng hợp)