Mức sinh thay thế - giải pháp then chốt kéo dài cơ hội “dân số vàng”

Thời kỳ cơ cấu "dân số vàng" của Việt Nam chính thức bắt đầu từ năm 2007. Trong giai đoạn này, số người trong độ tuổi lao động nhiều gấp 2 lần tổng số người dưới 15 tuổi (nhóm phụ thuộc trẻ) và số người từ 65 tuổi trở lên (nhóm phụ thuộc già).

Có nghĩa là bình quân 2 người lao động chỉ nuôi một người phụ thuộc, một cơ hội cực kỳ thuận lợi cho một đất nước tích lũy nguồn lực để tăng đầu tư cho an sinh xã hội, y tế, giáo dục, việc làm trong tương lai. Tuy nhiên, qua giai đoạn này, dân số chuyển sang dân số già, sức lao động, sức sản xuất kém đi, lợi thế dân số không còn nữa.

Ở Việt Nam, khi chúng ta vừa bước vào giai đoạn dân số vàng được vài năm thì lại phải đối mặt với tốc độ già hóa dân số ở mức cao, đứng hàng đầu thế giới. Do đó, mức sinh thay thế phù hợp chính là chìa khóa kéo dài khoảng cách giữa 2 giai đoạn này.

Từ năm 2006, Việt Nam đã đạt mức sinh thay thế và duy trì ổn định trong hơn 13 năm qua. Nhưng hiện tại, Việt Nam lại đứng trước một khó khăn cần tập trung giải quyết, đó là tình trạng chênh lệch mức sinh đáng kể giữa các vùng. Theo thống kê, nước ta có 21 tỉnh, thành phố có mức sinh thấp; 33 tỉnh, thành phố thuộc diện mức sinh cao và 9 tỉnh, thành phố đạt mức sinh thay thế.

Điều chỉnh mức sinh, duy trì vững chắc mức sinh thay thế (mỗi phụ nữ có trung bình khoảng 2,0-2,1 con) là giải pháp then chốt kéo dài cánh cửa cơ cấu "dân số vàng", giảm bớt tốc độ già hóa dân số.

Duy trì mức sinh thay thế và giảm chênh lệch mức sinh giữa các vùng, địa phương sẽ góp phần ổn định quy mô dân số, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế, tác động tích cực đến việc nâng cao chất lượng dân số và nguồn nhân lực cho phát triển đất nước. 

Kết quả này giúp tránh được những hiệu ứng không tích cực của cả hai trạng thái: quy mô dân số quá đông, mật độ dân số quá cao do mức sinh tăng trở lại hoặc quy mô dân số giảm sớm, giảm nhanh nếu mức sinh giảm xuống dưới mức thay thế thì rất khó đưa mức sinh tăng trở lại, dù có đầu tư lớn cho chính sách khuyến sinh.

Chủ động duy trì mức sinh hợp lý là nền tảng để Việt Nam trong tương lai có được một quy mô dân số phù hợp với diện tích lãnh thổ, đảm bảo sự cân đối, hài hòa giữa các độ tuổi; duy trì tương đối ổn định tỷ lệ dân số trong tuổi lao động, kéo dài giai đoạn cơ cấu "dân số vàng"; làm chậm lại thời gian chuyển đổi từ giai đoạn "già hóa dân số" sang "dân số già", có cơ hội phát triển các dịch vụ an sinh xã hội và phát huy, chăm sóc người cao tuổi tốt hơn; tạo điều kiện thuận lợi để khống chế sự gia tăng tỷ số giới tính khi sinh, sớm đưa trở lại mức cân bằng tự nhiên.