Mức sinh - thông tin đầu vào cho việc xây dựng và thực hiện các chính sách về dân số và phát triển

Thông tin đầu vào cho việc xây dựng các chính sách về dân số và phát triển

Theo TS Nguyễn Quốc Anh, trong giai đoạn trước đây chính sách DS-KHHGĐ của chúng ta tập trung vào giảm sinh tức tập trung giải quyết vấn đề quy mô dân số. "Như bài viết của cố thủ tướng Phạm Văn Đồng đã nêu, nếu chúng ta thực hiện tốt từ sớm công tác DS-KHHGĐ, dân số nước ta khoảng 50 triệu người thì biết bao vấn đề kinh tế xã hội sẽ được giải quyết thuận lợi hơn nhiều" - TS Quốc Anh nói.

Theo các nhà nhân khẩu học, mức sinh là thông tin đầu vào cho việc xây dựng các chính sách về dân số và phát triển vì mọi chính sách, kế hoạch đều phải tính đến yếu tố dân số. Chính vì vậy Thủ tướng Chính phủ đã ký quyết định số 771/ QĐ-TTg ngày 25 tháng 5 năm 2021 ban hành Quy định về lồng ghép các yếu tố dân số vào chiến lược, kế hoạch, chương trình, dự án phát triển kinh tế - xã hội của cả nước, từng vùng, từng ngành, từng địa phương.

Như vậy, chúng ta thấy rõ ràng rằng, mức sinh là thông tin đầu vào cho việc xây dựng và thực hiện các chính sách về dân số và phát triển. Điều này được khẳng định rõ qua hệ thống các văn bản chỉ đạo thực hiện Nghị quyết số 21/ NQ/TW kỳ họp lần thứ 6 của Ban chấp hành TW khóa XII về Công tác dân số trong tình hình mới.

Việc điều chỉnh mức sinh hợp lý có ý nghĩa rất lớn khi tốc độ già hoá dân số ở nước ta đang rất nhanh và thuộc top đầu của thế giới. Mức sinh tác động và có mối liên quan chặt chẽ tới các thành tố già hóa dân số: Tỷ số phụ thuộc trẻ em, Tỷ số phụ thuộc người già và Tỷ số phụ thuộc chung. Nếu giải quyết tốt việc điều chỉnh mức sinh hợp lý thì Tỷ số phụ thuộc trẻ sẽ ổn định và giảm nhưng không quá nhanh, điều này dẫn đến Tỷ số phụ thuộc người già tăng lên nhưng cũng không tăng quá nhanh và Tỷ số phụ thuộc chung cũng không giảm quá nhanh. Như vậy tốc độ già hóa dân số vẫn sẽ tăng nhưng sẽ bình thường theo qui luật phát triển tự nhiên và dân số Việt Nam sẽ có dân số già chậm lại.

Góp phần làm giảm tốc độ già hoá dân số 

Minh chứng qua kết quả của 3 cuộc tổng điều tra dân số gần đây cho thấy: Tỷ số phụ thuộc trẻ em từ 54,2 (1999) giảm nhanh xuống 35,4 (2009) nhưng ổn định ở 35,7 (2019); Tỷ số phụ thuộc người già từ 9,4 (1999) ổn định ở mức 9,3 (2009) nhưng tăng lên 11,3 (2019); Tỷ số phụ thuộc chung từ 63,6 (1999) giảm nhanh xuống 44,7 (2009) và ổn định ở 44,1 (2019); Tuy nhiên chúng ta cũng thấy quá trình chuyển đổi dân số cần có một khoảng thời gian nhất định.

"Như vậy việc điều chỉnh mức sinh hợp lý có ý nghĩa rất lớn và sẽ phần nào làm giảm tốc độ già hoá dân số ở nước ta đang rất nhanh và thuộc top đầu của thế giới" - TS Quốc Anh nhận định. Quy luật chuyển đổi dân số sẽ theo tự nhiên tức trải qua từng giai đoạn quá độ nhân khẩu học như: Từ cơ cấu dân số trẻ đến cơ cấu dân số vàng và sau đó mới chuyển tiếp đến cơ cấu dân số già. Không như hiện nay cơ cấu dân số Việt Nam đang là cơ cấu dân số vàng (bắt đầu 2007) nhưng cũng đã bước vào cơ cấu dân số già hóa (bắt đầu 2011).

Phong tục truyền thống ở Việt Nam có câu, "trẻ cậy cha, già cậy con" như vậy khi còn trẻ con rất cần được sự nuôi dưỡng, chăm sóc của cha/mẹ. Nhưng khi về già trong điều kiện kinh tế còn khó khăn thì cha mẹ già lại rất cần sự chăm sóc của con/cháu. Như vậy khi chính sách an sinh xã hội, chăm lo cho tuổi già chưa tốt thì mọi sự chăm sóc đều dựa vào gia đình và đối tượng chính là con/cháu. Điều này sẽ dẫn đến sinh nhiều con với quan niệm "Thêm con - Thêm của".

TS Quốc Anh cũng cho hay: Nếu chúng ta phát triển được hệ thống chính sách an sinh xã hội, bảo trợ xã hội tốt, đầy đủ thì gánh nặng chăm sóc người cao tuổi không tập trung vào gia đình (con/cháu) mà được chia sẻ bởi hệ thống xã hội của cộng đồng, nhà nước và kể cả sự tham gia của các doanh nghiệp thì việc sinh hợp lý (mức sinh thay thế), quy mô gia đình nhỏ được hình thành và như vậy sẽ hình thành phong tục, nếp sống sinh ít con trong xã hội.

Mặc dù vậy để phát triển hệ thống an sinh xã hội tốt, đầy đủ ở nước ta cần có thời gian nhất định vì nước ta vẫn còn là nước có mức thu nhập trung bình thấp, điều kiện kinh tế còn khó khăn. Người cao tuổi ở nông thôn không có lương hưu, không có tích lũy, . . . như các nhà nghiên cứu đã đánh giá, dân số Việt Nam "già khi chưa giầu", nên vấn đề an sinh xã hội cho người cao tuổi ở Việt Nam cũng còn nhiều thách thức.

"Các chính sách an sinh xã hội, chăm lo cho tuổi già của chúng ta tốt, đầy đủ, thì sẽ tác động đến mức sinh hợp lý (đạt mức sinh thay thế) để ổn định cuộc sống, phát triển kinh tế gia đình hòa nhập với phát triển kinh tế - xã hội đất nước" - TS Nguyễn Quốc Anh nhấn mạnh.