Nâng cao chất lượng dân số vùng biển đảo, ven biển

TS Dương Quốc Trọng.

Xin ông cho biết ý nghĩa, tầm quan trọng của việc thực hiện Đề án Kiểm soát dân số các vùng biển, đảo và ven biển giai đoạn 2009 - 2020?

- Vùng biển, đảo và ven biển nước ta có dân cư tập trung đông, nguồn nhân lực khá dồi dào với số dân khoảng 29,2 triệu người, chiếm 34,6% dân số cả nước và số người trong độ tuổi lao động chiếm 35,5% lao động cả nước.

Nhận thức rõ tầm quan trọng to lớn của biển đối với sự phát triển đất nước, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều nghị quyết, chính sách về biển và các lĩnh vực liên quan đến biển với mục tiêu đưa nước ta trở thành một quốc gia mạnh về biển và chúng ta sẽ làm giàu từ biển. Để góp phần đạt được mục tiêu đó, nhiệm vụ mang tính chiến lược là giải quyết tốt các vấn đề xã hội, cải thiện một bước đáng kể đời sống nhân dân vùng biển, đảo và ven biển. Phấn đấu thu nhập bình quân đầu người cao gấp 2 lần so với thu nhập bình quân chung của cả nước. Đề án tập trung triển khai đồng bộ các hoạt động đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe cũng như tăng cường và nâng cao hiệu quả truyền thông về dân số, SKSS và KHHGĐ cho bà mẹ, trẻ em; nâng cao chất lượng dân số ngay từ khi đứa trẻ chào đời; hỗ trợ phòng chống bệnh lây truyền qua đường tình dục; phòng ngừa mang thai ngoài ý muốn... nhằm góp phần vào sự thành công của Chiến lược biển Việt Nam đến năm 2020.

Cụ thể, Đề án sẽ được triển khai và người dân sẽ được hưởng lợi như thế nào, thưa ông?

- Đề án được triển khai thực hiện trên 148 quận, huyện của 28 tỉnh, thành phố ven biển qua 2 giai đoạn: giai đoạn I từ năm 2009 - 2015, giai đoạn II từ năm 2016 - 2020. Đề án có kế hoạch tổ chức đội lưu động y tế - KHHGĐ tuyến huyện để thực hiện công tác truyền thông, tư vấn và cung cấp các dịch vụ chăm sóc sức khỏe; nâng cao năng lực cho cán bộ y tế và cung cấp trang thiết bị y tế cho đội y tế lưu động này. Bên cạnh đó, xây dựng các loại hình dịch vụ tư vấn, kiểm tra sức khỏe, kiểm tra yếu tố nguy cơ cao ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng thai nhi cho những cặp nam nữ chuẩn bị kết hôn tại các xã thuộc các huyện ven biển và huyện đảo. Đề án cũng thiết lập và vận hành hệ thống kho dữ liệu điện tử chuyên ngành về DS-KHHGĐ, chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em cho các huyện đảo và các huyện ven biển v.v...

Người dân của các địa phương được thụ hưởng đề án sẽ được tư vấn, kiểm tra sức khỏe (Ảnh: Dương Ngọc).

Theo ông, việc triển khai Đề án sẽ gặp những thách thức nào?      

- Thách thức lớn nhất hiện nay là các vùng biển, đảo và ven biển có quy mô dân số lớn, mật độ dân số 373 người/km2, gấp 1,5 lần mật độ dân số trung bình của cả nước. Tỷ suất sinh, tỷ lệ sinh con thứ 3 trở lên của các huyện đảo và ven biển cao hơn các huyện khác trong cùng tỉnh và cao hơn mức bình quân của cả nước. Đặc biệt, khu vực Bắc Trung Bộ và Duyên hải Nam Trung Bộ có tới 13/28 tỉnh, thành phố ven biển (chiếm khoảng 44% dân số biển) chưa đạt mức sinh thay thế, trong khi cả nước từ năm 2006 đã đạt mức sinh thay thế (dưới 2,1 con). Nhu cầu sinh con, nhất là con trai của các cặp vợ chồng vùng biển còn cao.

Chương trình mục tiêu quốc gia DS-KHHGĐ tuy đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận, dù không tách rời các vùng biển, đảo và ven biển nhưng cũng chưa tính đến việc giải quyết những đặc thù riêng về địa lý, KT – XH và tập quán khác nhau của người dân sinh sống tại vùng này. Người dân vùng biển, đảo và ven biển chưa có nhiều cơ hội và điều kiện được tiếp cận và hưởng thụ đầy đủ các chính sách, dịch vụ xã hội cơ bản, trong đó có các dịch vụ chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em, SKSS/KHHGĐ. Chất lượng dân số thấp, số trẻ em sinh ra bị dị tật, dị dạng và thiểu năng trí tuệ còn đáng lo ngại.

Vậy theo ông, cần tập trung vào những giải pháp nào để triển khai tốt Đề án này nói riêng, công tác DS-KHHGĐ nói chung tại các địa phương?

- Để triển khai tốt Đề án, hiện nay Bộ Y tế giao Tổng cục DS-KHHGĐ hướng dẫn các địa phương ổn định bộ máy làm dân số, cán bộ các cấp, bảo đảm kinh phí, trang thiết bị, cơ sở vật chất để thực hiện có hiệu quả công tác này tại địa phương. Đặc biệt coi trọng việc đào tạo kỹ năng và các chế độ, chính sách cho cán bộ làm y tế và dân số ở cơ sở. Tổng cục đang tham mưu, đề xuất Bộ Y tế điều chỉnh mức chi cho khu vực miền núi và thành phố trong Chương trình mục tiêu Quốc gia DS - KHHGĐ; phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo thực hiện chương trình đào tạo cán bộ trung cấp dân số- y tế để thực hiện tuyển sinh ngay từ năm học 2009-2010. Đồng thời, Bộ cũng đã giao cho Tổng cục DS-KHHGĐ yêu cầu các địa phương khẩn trương xây dựng kế hoạch triển khai của từng địa phương trên cơ sở đặc điểm, vị trí địa lý, đơn vị hành chính vùng biển đảo; đặc điểm kinh tế; cơ cấu ngành nghề, kinh tế và định hướng phát triển kinh tế biển đến năm 2020. Đề án được triển khai thực hiện tốt, người dân vùng biển, đảo và ven biển có cơ hội cải thiện cuộc sống tốt hơn, chất lượng dân số được nâng cao hơn. Mỗi địa phương cần phấn đấu khuyến khích nhân dân vừa phát triển kinh tế, vừa làm nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền vùng biển của Việt Nam.