Nghề gõ cá trên sông Hoài

Một buổi gõ cá của dân chài Hội An. ảnh: T.G

Vừa là niềm vui vừa mưu sinh...

12 giờ trưa, trên một đoạn sông Hoài chảy qua phường Cẩm Nam, thành phố Hội An đã thấp thoáng bóng người và ghe làm nghề gõ cá mưu sinh. Thường thì mỗi ghe có 2 người và đoàn gõ cá khoảng từ 3- 5 ghe. Bắt đầu là những đường lưới được thả xuống lòng sông. Rồi sau đó, các ghe chia ra, chạy xung quanh khu vực bủa lưới và gõ, sao cho cá nghe động và chạy vào mắc lưới.

Nghe thì có vẻ đơn giản nhưng phải là người gõ cá có nghề mới hiểu được cái khó của việc mưu sinh này. Ông Nguyễn Tám- một dân chài làm nghề gõ cá lâu năm ở Hội An chia sẻ: Từ cự ly những ghe tham gia gõ cá đến tiếng gõ sao cho không to quá, không nhỏ quá, lại ăn khớp giữa các ghe với nhau là "cả một vấn đề". Chỉ có truyền từ đời này qua đời khác mà thôi, chứ người không làm nghề thì khó mà học được cách gõ trong một thời gian ngắn được. Đôi tay cầm cây hoặc dầm bơi gõ vào mạn ghe phải vừa có lực, vừa phải uyển chuyển!

Cũng chính bởi sự phối hợp nhịp nhàng như vậy nên dù đứng ở trên bờ, lúc đoàn gõ cá ngang qua, người có chút am hiểu nghệ thuật đều cảm nhận được "nhạc tính" rõ ràng trong từng nhịp gõ. Đây chính là điểm khiến du khách (nhất là du khách nước ngoài) rất thích thú. Giữa một buổi trưa tĩnh lặng, hiu hiu gió, hiu hiu nắng ở phố Hội, ngồi bên bờ sông, nghe tiếng gõ ròn rã như nhịp phách vọng lên thì quả không có gì thú hơn!!!

Vừa tranh thủ gỡ mẻ cá sau cuộc mưu sinh kéo dài trên sông khoảng hơn 2 tiếng đồng hồ, ông Nguyễn Tám cho biết: "Nghề này cũng mệt nhưng được cái vui. Ngày trước cả chục ghe cùng nhau gõ, vang cả một đoạn sông. Hay ở chỗ nhiều ghe như thế nhưng nó không loạn âm thanh mà vẫn rất nhịp nhàng, có hệ thống riêng. Tôi làm nghề cũng được gần 30 năm rồi, giờ đôi tay cứ gõ theo quán tính thôi. Nhưng mỗi lần gõ lại có một cảm giác vui và háo hức riêng...".

Ông Nguyễn Tám đang gỡ cá và sửa lại lưới dưới chân cầu Cẩm Nam sau cuộc gõ cá hiếm hoi bây giờ.

"Mai này còn chi để gõ?"

Đó là câu nói mà ông Nguyễn Tám cứ trăn trở đi trăn trở lại trong cuộc nói chuyện với chúng tôi dưới chân cầu Cẩm Nam. Thu nhập của gia đình ông để nuôi 4 đứa con ăn học trước đây đều phụ thuộc vào nghề gõ cá gia truyền này. Nhưng giờ, ông bảo sắp phải "buông tay"...Nhiều dân chài trên sông Hoài cũng cùng chung tâm trạng như ông.

Nguyên nhân chủ yếu mà nghề gõ cá ở Hội An dần mai một theo ông Tám là do nước thải từ các nhà hàng, khách sạn và những khu nhà mới mọc lên chưa qua xử lý hoặc xử lý qua quýt, đã đổ thẳng ra dòng sông trước đây vốn đầy tôm cá. Khoảng 5- 7 năm trở lại đây, cá tôm trên sông Hoài ngày càng khan hiếm. Sông thì rộng, cá thì ít, người làm nghề gõ cá thì cứ vắng dần. Có người thi thoảng mang ghe ra, gõ cá để để cho vui, "đỡ nhớ" mà thôi...

Cũng theo ông Tám, bỏ nghề gõ cá, nhiều dân chài ở Hội An đã chuyển mình thành một "hướng dẫn viên du lịch" trên sông để kiếm thêm được một thu nhập kha khá. Tất nhiên, đây là hướng phát triển đáng mừng về mặt kinh tế của người dân. Nhưng rồi, mải theo nghề du lịch, giờ ít ai còn nhớ, còn thương, còn biết đến một nghề gõ cá tồn tại lâu đời trên sông Hoài, có lẽ từ khi những cư dân làm nghề sông nước đầu tiên quần tụ về đây... Chèo ghe, chở khách du lịch một ngày có thể kiếm được vài trăm nghìn, gặp khách nước ngoài rộng rãi, họ còn có thể cho đến tiền triệu. Còn bám lấy nghề gõ cá thì ngày cao tay cũng chỉ hơn trăm nghìn đồng. Mà đâu phải ngày nào gõ cũng có cá. Dù đôi lúc họ cũng rất muốn quay lại nghề xưa nhưng làm không đủ ăn, không đủ chi tiêu khi giá cả thì ngày càng trượt dốc thế này thì thật quá khó...

Trầm ngâm nhìn ra dòng sông Hoài giờ đã bị ô nhiễm, không còn là ngôi nhà tin cậy của tôm cá, ông Tám bảo: "Mai này, không biết còn con chi để gõ nữa không. Nhìn con sông mà  xót lòng quá. Đành rằng phát triển kinh tế, phát triển du lịch đã mang lại nhiều đổi thay, nhiều điều tốt đẹp cho thành phố này. Nhưng đằng sau nó, nước thải đã làm cho dòng sông Hoài ngày càng mất đi sự sống... Chắc khoảng trên dưới 10 năm nữa, dòng sông sẽ không còn một con tôm, con cá nào, đồng nghĩa với việc nghề gõ cá cũng chính thức bị xóa sổ....".