eMagazine

Nghệ sĩ Thanh Phương sinh năm 1999, cô hiện đang công tác tại đoàn Tuồng, thuộc Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia Việt Nam. Dù tuổi đời còn rất trẻ, Thanh Phương đã ghi dấu trên sân khấu tuồng bằng nhiều huy chương Vàng, Bạc tại các cuộc thi, liên hoan sân khấu toàn quốc; năm 2023, cô được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vinh danh là một trong những "Gương mặt nghệ sĩ tiêu biểu".

Không chỉ gắn bó với tuồng, Thanh Phương còn theo đuổi DJ như một không gian nghệ thuật khác để thể hiện cá tính của mình. Từ sự giao thoa ấy, Thanh Phương trở thành nghệ sĩ đầu tiên mang tuồng lên sân khấu 1900 Le Théâtre - một không gian nightlife nằm trên con phố Tạ Hiện, nơi từng gắn với dấu tích của Rạp Tuồng Quảng Lạc lừng lẫy một thời. Sự xuất hiện của hình tượng nữ tướng Đào Tam Xuân giữa ánh đèn, tiếng bass và chuyển động của khán giả trẻ không đơn thuần là một thử nghiệm thị giác. Đó còn là cách người nghệ sĩ trẻ ấy đặt ra một cuộc đối thoại mới giữa thế hệ trẻ và tuồng: Làm thế nào để nghệ thuật truyền thống vẫn giữ được bản sắc, nhưng không đứng ngoài nhịp sống của thời đại.

Phóng viên: Ký ức đầu tiên của Thanh Phương về tuồng là gì?

Nghệ sĩ Thanh Phương: Ký ức của mình về nghệ thuật tuồng là từ khi mình còn rất nhỏ. Sinh ra và lớn lên tại làng Phú Mẫn (Bắc Ninh), nơi đây ngoài nổi tiếng với những câu ca quan họ thì còn có một đoàn tuồng do các cô, các bác trong làng lập nên.

Mẹ Phương rất thích bộ môn nghệ thuật tuồng và có tham gia tập tành biểu diễn cùng các cô, các bác trong làng nên mẹ thường xuyên bế mình đi theo để tập luyện. Mình cứ nhớ mãi khi các bác và mẹ tập trích đoạn nữ tướng Đào Tam Xuân, đến đoạn Đào Tam Xuân đề cờ có câu: "Bớ Tam Lang, chồng ta chết, con ta cũng chết". Hồi đó mình còn nói ngọng nên hát theo thành "bới khoai lang", các bác, các cô cứ trêu mãi. Đấy là ký ức đầu tiên của mình mà đến tận bây giờ mình cũng không quên được.

Phóng viên: Là một người trẻ, bạn có những khó khăn gì khi học tuồng?

Nghệ sĩ Thanh Phương: Khó khăn đầu tiên là từ khi bắt đầu theo học tuồng chuyên nghiệp khi chưa tròn 15 tuổi, còn quá nhỏ mà phải xa gia đình, vào Hà Nội học và tự lo mọi thứ một mình mà không có bố mẹ bên cạnh.

Khó khăn thứ hai là tuồng rất khó, hội tụ cả hát, múa, diễn. Mà khi bắt đầu học thì mình còn quá non nớt, chưa đủ sâu sắc và trải sự đời, nên mình đã thực sự lo lắng khi không biết liệu mình có thể trở thành một người diễn viên giỏi được không, mình sẽ tiếp tục môn nghệ thuật này thế nào.

Khó khăn thứ ba là về kinh tế. Khi theo nghệ thuật tuồng được vài năm thì mình cũng phải lo nghĩ về cho tương lai, mà tuồng là bộ môn vất vả nhưng lại không mang lại thu nhập ổn định cho diễn viên, khiến mình lo lắng khi lớn lên sẽ phải lo cho gia đình như thế nào.

Phóng viên: Vậy với tiêu chuẩn của một nghệ sĩ Tuồng trong 6 chữ "thanh – sắc – thục – tinh – khí – thần". Trong hành trình của Thanh Phương, 6 chữ đó đã mang lại những áp lực như thế nào ?

Nghệ sĩ Thanh Phương: Cả 6 chữ đều là áp lực với mình.

"Thanh" là giọng hát, không phải giọng cứ luyện là hay được mà phần nào đó phải được trời phú. Thêm vào đó cũng là sự nghiêm túc trong việc luyện thanh, từ đó mới có thể hát tuồng.

"Sắc" là sắc vóc, không phải ngoài đời đẹp là lên sân khấu sẽ đẹp, mà phải có duyên với sân khấu nữa. Có rất nhiều nghệ sĩ, nhưng người được trời phú cho nét duyên trên sân khấu thì khá ít.

"Thục" là sự thuần thục, đòi hỏi sự chăm chỉ, chăm chút và quan sát luyện tập cho vai diễn.

"Tinh" là sự tinh anh, tinh ý để bắt được những cái hay của thầy biến thành của mình.

"Khí" là khí chất. Có những diễn viên không thể đóng vai công chúa hay vai tướng được, nhưng lại có những diễn viên vai nào cũng thể hiện được trọn vẹn. Cái này mình nghĩ rất khó, bởi ngoài việc phải tập luyện chăm chỉ ra thì cũng cần được trời phú cho khí chất ấy.

Cuối cùng là "Thần" - thần thái, không phải ai cũng luyện tập là được, mà cũng cần tài năng để lột tả được hết cái hay của từng vai diễn.

Nên với mình, là một người diễn viên tuồng ngoài sự chăm chỉ và nỗ lực của bản thân ra thì cần được Tổ nghiệp chọn mới thể hiện được trọn vẹn của vai diễn.

Phóng viên: Khi vừa là một nghệ sĩ tuồng, vừa là một DJ, bạn cảm giác mình đang sống giữa hai căn tính nghệ thuật khác nhau, hay thực ra chúng cùng nuôi dưỡng một phần trong con người bạn? Hai trường phái nghệ thuật ấy có sự bổ trợ cho nhau không?

Nghệ sĩ Thanh Phương: Mình nghĩ cả hai môn nghệ thuật này đều đang thể hiện bản chất con người mình. Dù một cái là truyền thống, một cái mang tính thời đại, nhưng cả DJ và tuồng đều cần một sự bùng cháy mãnh liệt trên sân khấu, vả cả hai đều thể hiện một phần cuộc sống của mình.

Ngoài ra, hai trường phái này cũng có sự giao thoa nhất định. Ví dụ học DJ cần rất chắc nhịp để hòa trộn các bản nhạc, thì trong tuồng cũng có những làn điệu cần nhịp, nên học DJ giúp mình chắc nhịp hơn khi hát. Hơn nữa, làm DJ giúp con người mình có thêm sự mới mẻ, trẻ trung của thời đại, nên khi đảm nhận những vai diễn mang tính hiện đại trong tuồng, mình có thể hòa quyện một cách dễ dàng.

Thêm vào đó, ngoài đời Thanh Phương cũng là người làm gì cũng muốn làm hết sức, rất máu lửa và cháy hết mình, vậy nên cả hai lĩnh vực này là thứ mình không thể tách rời cũng như bổ trợ trong quá trình làm nghệ thuật của mình.

Phóng viên: Khi lần đầu đưa tuồng vào thế giới nightlife, Thanh Phương có từng lo sợ rằng thử nghiệm này sẽ đi quá xa khỏi bản sắc tuồng không? Điều gì giúp bạn vượt qua áp lực ấy?

Nghệ sĩ Thanh Phương: Ngay từ lúc quyết định làm DJ, mình đã phải trải qua áp lực đó rồi. Bởi chưa có nghệ sĩ truyền thống nào dám nhảy sang một bộ môn hiện đại như thế, mọi người ngăn cản và sợ mình sẽ phá mất nghệ thuật tuồng hay không giữ được mình.

Nên khi mang tuồng đến với sân khấu của 1900, mình chỉ nghĩ đơn giản là nghệ thuật tuồng nếu cứ giữ mãi màu sắc cũ kỹ thì không thể tiếp cận thời đại mới, mình phải dám bước ra khỏi vùng an toàn. Nếu ai cũng nghĩ là làm thế này sẽ bị đánh giá, rồi ảnh hưởng cái này, cái kia, thì ai sẽ là người bắt đầu. Mình không làm gì sai lệch, mình vẫn giữ nguyên bản sắc tuồng, vẫn thoại và múa tuồng đúng mực, chỉ là mang hình ảnh đó đến một sân khấu gần gũi với các bạn trẻ hơn.

Phóng viên: Vì sao khi nghĩ đến việc đưa tuồng lên sân khấu của 1900, bạn lại chọn hình tượng nữ tướng Đào Tam Xuân? Có điều gì khiến Thanh Phương tin rằng nhân vật này có thể đối thoại với người trẻ hôm nay?

Nghệ sĩ Thanh Phương: Nữ tướng Đào Tam Xuân là vai diễn lâu đời và kinh điển nhất của nghệ thuật tuồng miền Bắc, từ trang phục đến hóa trang đều mang đậm chất tuồng nhất theo mình cảm nhận.

Đồng thời, câu chuyện trong trích đoạn này nói về Đào Tam Xuân - một người nữ tướng có ý chí kiên cường, bất khuất. Mình nhận thấy được giới trẻ hiện nay, đặc biệt là các bạn nữ đều có nhận thức rõ về giá trị của bản thân, luôn hướng đến phiên bản tốt nhất và sự độc lập, tự cường trong cuộc sống. Nên nhân vật này là một hình mẫu lý tưởng để các bạn trẻ có thể nhìn vào và học hỏi. 

Phóng viên: Nếu tuồng là một cuộc đối thoại giữa quá khứ và hiện tại, bạn muốn người trẻ bước vào cuộc đối thoại ấy với tâm thế nào?

Nghệ sĩ Thanh Phương: Thanh Phương mong mọi người đến với tâm thế thoải mái nhất để tiếp cận nghệ thuật tuồng - một nghệ thuật truyền thống "rất truyền thống" của Việt Nam. Lời thoại của tuồng trước đây chỉ diễn cho vua chúa xem nên từng câu Phú, từng lời thoại đều rất có ý, người xem phải rất sâu sắc thì mới hiểu được các lớp nghĩa trong tuồng, nên mình chỉ mong khán giả cứ thoải mái đến xem để dần hiểu và yêu thích bộ môn này hơn.

Ngoài ra, sau mỗi vở tuồng, mình muốn khán giả thấy rằng nghệ thuật truyền thống và văn hoá của Việt Nam vẫn đang tồn tại, vẫn có những nghệ sĩ đang giữ gìn, bảo tồn và sẽ sống mãi trong lòng khán giả. Dù thời đại thay đổi, nhưng tuồng vẫn luôn ở đó để giữ gìn màu sắc văn hoá cho dân tộc Việt Nam. 

Phóng viên: Thanh Phương mong tuồng sẽ được nhớ đến như một di sản cần gìn giữ, hay như một nghệ thuật sống vẫn có khả năng chạm vào trái tim người trẻ hôm nay?

Nghệ sĩ Thanh Phương: Mình vẫn hay nói là "mỗi người sẽ có một cách yêu nước riêng, yêu và bảo tồn di sản văn hóa Việt Nam cũng là một cách yêu nước". Khán giả trẻ vẫn đang biết đến nghệ thuật tuồng vẫn đang tồn tại, và đó là một di sản mà các khán giả cũng cần chung tay với các nghệ sĩ để giữ gìn và bảo tồn. Bởi nếu chỉ có các nghệ sĩ diễn mà không có khán giả xem, thì cũng không thể bảo tồn được văn hoá của nước nhà. Nên mình hy vọng, các nghệ sĩ trên các sân khấu truyền thống vẫn sẽ giữ được lửa nghề và khán giả luôn yêu thương và bên cạnh để nghệ thuật truyền thống của Việt Nam sẽ luôn sống mãi cùng thời đại. 

 Xin cảm ơn những chia sẻ của nghệ sĩ Thanh Phương!