Nguyên nhân và con đường lây bệnh tay chân miệng

Trước đây, tác nhân gây bệnh chủ yếu là Coxsackie virus, bệnh diễn tiến rất lành tính, thường tự khỏi nhưng thời gian gần đây, tác nhân gây bệnh lại là Enterovirus 71 (EV71). EV71 nguy hiểm vì nó có thể diễn tiến nhanh, gây nhiều biến chứng nặng ảnh hưởng đến tính mạng.

 

Cha mẹ cần theo dõi sát diễn tiến bệnh để bảo vệ sức khỏe cho con.

 

Bệnh xuất hiện quanh năm

 

Phát hiện sớm biến chứng viêm não Trẻ có biến chứng viêm não trong bệnh TCM thường không hôn mê sâu mà có những triệu chứng khó nhận thấy như: Quấy khóc liên tục, giật mình chới với lúc bắt đầu thiu thiu ngủ. Trẻ có thể có biểu hiện hoảng hốt, mê sảng, run chi, co giật. Ngoài ra, các dấu hiệu như: Sốt rất cao không hạ được, nôn ói nhiều, da nổi bông, mạch nhanh, thở bất thường, yếu tay chân cũng cần lưu ý trẻ có thể đã có biến chứng. Khi trẻ có biến chứng nếu không điều trị đúng và kịp thời có thể dẫn đến tử vong trong vài giờ.

Vì sao bệnh có tên là TCM, BS Việt lý giải, vì bệnh có dấu hiệu xuất hiện ở tay, chân, miệng dưới dạng hồng ban, bóng nước nên được gọi là bệnh TCM. Bệnh đã có từ rất lâu, xuất hiện lẻ tẻ hay thành dịch. Bệnh xuất hiện quanh năm, khi thành dịch thì bệnh lây lan rất nhanh từ trẻ này sang trẻ khác. Bệnh gặp có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng thường là ở trẻ dưới 3 tuổi, nhiều nhất là ở trẻ từ 10 - 24 tháng. Bệnh nhi mắc bệnh chỉ được điều trị triệu chứng là chính.

Các triệu chứng ban đầu của bệnh thường thấy ở trẻ là sốt, có thể kèm nôn mửa, tiêu chảy. Vào giai đoạn tiếp theo của bệnh, trẻ sẽ xuất hiện các dấu hiệu: Các bóng nước ở miệng, ở lưỡi của trẻ diễn tiến nhanh, vỡ thành những vết loét trong miệng khiến trẻ ăn uống kém, tăng tiết nước bọt. Ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, mông gối của trẻ cũng xuất hiện các bóng nước từ 2-10 mm hình bầu dục. Bóng nước có thể lồi trên da hay ẩn dưới da, ấn thường không đau. Còn bóng nước vùng mông và gối thường xuất hiện trên nền hồng ban. Những hồng ban ở lòng bàn chân, bàn tay thường rất nhỏ, khoảng 1-2mm, rất dễ bỏ sót nếu không chú ý kỹ. Sau thời kỳ toàn phát nếu không có biến chứng, khoảng 7 ngày trẻ sẽ dần hết bệnh.

Có thể tử vong trong vòng 24 giờ

Trong đa số các trường hợp bệnh sẽ tự khỏi, nhưng nếu nguyên nhân gây bệnh là do EV71 thì có thể có biến chứng nặng và thậm chí dẫn đến tử vong (do viêm não, màng não,viêm cơ tim, phù phổi...).

Biến chứng về thần kinh ở trẻ có những biểu hiện sau như: Vật vã, bứt rứt, hốt hoảng, li bì, ngủ gà, co giật, hôn mê; run chi, giật mình, rung giật khi ngủ, loạng choạng, rung giật nhãn cầu; yếu chi, liệt mặt... Biến chứng về hô hấp sẽ khiến trẻ thở  nhanh, khó khăn. Biến chứng về tim mạch sẽ khiến mạch của trẻ nhanh hoặc chậm, huyết áp tăng sau đó tụt. Điều nguy hiểm là nếu các biến chứng không được phát hiện sớm để can thiệp kịp thời thì bệnh có thể diễn tiến rất nhanh và gây tử vong có thể chỉ trong vòng 24 giờ.

Tính đến thời điểm này, số trường hợp tử vong do TCM đã cao hơn nhiều so với các năm trước. Nguyên nhân gây tăng tỷ lệ tử vong chưa rõ nhưng có một nguyên nhân chủ quan là do người dân vẫn chưa làm tốt khâu phòng bệnh nhất là việc vệ sinh khử khuẩn tại gia đình.

ThS.BS Lê Phan Kim Thoa, BV Nhi Đồng 1 cho biết, theo tổng kết nhiều năm của BV Nhi Đồng 1 cho thấy, bệnh xảy ra theo 2 mùa trong năm, từ tháng 3 - 5 và từ tháng 9 - 12. Bệnh lây trực tiếp qua đường miệng khi trẻ tiếp xúc với dịch tiết bóng nước, chất tiết đường tiêu hoá, chất tiết mũi miệng khi ho hắt hơi của trẻ bệnh. Hoặc lây gián tiếp qua bàn tay bị nhiễm khi tiếp xúc với các bề mặt nhiễm virus, từ người nuôi trẻ vệ sinh không đúng, từ môi trường, đồ chơi bị nhiễm bẩn, từ thức ăn nước uống nhiễm virus...

Theo khuyến cáo của Bộ Y tế, khi thấy trẻ có các dấu hiệu bị sốt và xuất hiện các nốt phỏng ở bàn tay, bàn chân hoặc niêm mạc miệng thì cần đưa trẻ đến ngay cơ sở y tế để được khám và điều trị. Trẻ mắc bệnh phải được nghỉ học và không tiếp xúc với trẻ khác. Thu gom xử lý phân của trẻ bằng Chloramin B, vôi bột hoặc tro bếp... Không làm vỡ các nốt phỏng của trẻ, tránh nhiễm trùng.

 

Các mức độ bệnh TCM ở trẻ:   Vì mức độ nặng khác nhau nên bệnh được phân thành 4 độ: Độ 1: Loét miệng và hoặc sang thương da. Độ 2: Bắt đầu có biến chứng thần kinh. Độ 3: Biến chứng nặng về thần kinh, hô hấp, tim mạch. Độ 4: Biến chứng rất nặng khó hồi phục. BS Đỗ Châu Việt, BV Nhi đồng 2 TPHCM khuyến cáo: Ở mức độ 1, bệnh nhi có thể được điều trị tại nhà, từ độ 2 trở đi bệnh nhi cần phải được nhập viện điều trị. Việc quan trọng là cần phát hiện sớm các dấu hiện của biến chứng nhằm kịp thời đưa trẻ đi khám và điều trị.

Mai Việt