Phát hiện dấu vết “bạn đồng hành vô hình” quanh sao Betelgeuse

Minh họa sao siêu khổng lồ Betelgeuse cùng ngôi sao đồng hành Siwarha, tạo vệt khí khi chuyển động trong khí quyển ngoài của Betelgeuse, ngày 17/12/2025 (Ảnh: NASA/ESA/Reuters)

Các nhà thiên văn học vừa phát hiện một dấu vết khí dày đặc chuyển động trong tầng khí quyển phía ngoài của sao siêu khổng lồ Betelgeuse, được ví như vệt sóng phía sau một con thuyền. Dấu vết này được cho là do một ngôi sao đồng hành vô hình tạo ra khi chuyển động quanh Betelgeuse.

Betelgeuse là một trong những ngôi sao sáng nhất trên bầu trời, nằm trong chòm sao Orion, cách Trái Đất khoảng 650 năm ánh sáng. Ngôi sao này có kích thước khổng lồ, với đường kính lớn gấp khoảng 1.400 lần Mặt Trời và khối lượng gấp khoảng 15 lần.

Trong nhiều năm, giới khoa học nghi ngờ Betelgeuse có một ngôi sao đồng hành nhỏ hơn, tạm gọi là Siwarha, nhưng chưa từng quan sát trực tiếp được. Một trong những bí ẩn lớn nhất liên quan đến Betelgeuse là việc độ sáng của nó thay đổi theo chu kỳ khoảng 6 năm.

Theo nghiên cứu mới, các quan sát kéo dài 8 năm cho thấy Siwarha để lại một “vệt khí” khi di chuyển xuyên qua bầu khí quyển dày đặc của Betelgeuse. Dấu vết này xuất hiện ngay sau thời điểm Siwarha đi qua phía trước Betelgeuse nếu quan sát từ Trái Đất. Các nhà khoa học cho rằng Siwarha hoàn thành 1 vòng quỹ đạo quanh Betelgeuse sau mỗi 6 năm, trùng với chu kỳ biến đổi độ sáng của ngôi sao lớn.

Nghiên cứu được chấp nhận đăng trên tạp chí Astrophysical Journal. Nhóm nghiên cứu sử dụng dữ liệu từ kính viễn vọng không gian Hubble cùng các đài quan sát mặt đất để theo dõi sự thay đổi trong tốc độ và hướng chuyển động của khí quanh Betelgeuse.

Theo các nhà khoa học, Siwarha có kích thước nhỏ và mờ, có thể nhỏ hơn Mặt Trời, nên rất khó quan sát trực tiếp do nằm gần một ngôi sao quá sáng và đồ sộ. Khi di chuyển, ngôi sao này khuấy động khí và bụi xung quanh, tạo ra dấu vết có thể phát hiện được.

Việc xác nhận sự tồn tại của Siwarha giúp các nhà thiên văn hiểu rõ hơn về hành vi và quá trình tiến hóa của các sao siêu khổng lồ đỏ. Betelgeuse từng gây chú ý vào giai đoạn 2019 - 2020 khi đột ngột mờ đi mạnh, sự kiện sau đó được xác định là do ngôi sao phóng ra một đám mây bụi lớn.

Các nhà nghiên cứu cho rằng Siwarha đang dần bị lực hấp dẫn kéo lại gần Betelgeuse và có thể hợp nhất với ngôi sao này trong khoảng 9.000 năm tới, trước khi Betelgeuse phát nổ thành siêu tân tinh. Theo tính toán, Siwarha có thể bắt đầu lộ diện rõ hơn vào năm 2027, mở ra cơ hội quan sát trực tiếp trong tương lai.