Thâm cung bí sử (104 - 1): Một bức chân dung

Ảnh minh họa

Thuở học trò, người mà tôi hay gặp nhất trên đường làng là ông Diên Còng. Gặp ai ông cũng chào, với người lớn tuổi thì: “Chào ông, chào bà” với người trẻ tuổi thì “chào anh, chào chị”, cả con nít ông cũng chào “con đi học à?”. Hình như ông thấy thân phận mình hèn mọn, nhỏ bé nên phải kính trọng tất cả mọi người. Ông ra đồng rất sớm và mang theo ba thứ. Một là cây cuốc bàn. Cán cuốc làm bằng cây tre đực già đã bóng loáng mồ hôi tay của ông. Cái lưỡi cuốc bé bằng bàn tay, mòn vẹt và sứt mẻ như chính cuộc đời của ông vậy. Vật thứ hai là cái giỏ tre, trong đó có mấy củ khoai luộc để ông ăn bữa trưa ngoài đồng. Vật thứ ba là cái hồ lô đựng nước. Đó là quả bầu canh to nhất giàn được chọn lựa kỹ càng. Quả bầu đó cứ treo trên giàn mãi, không ăn cũng không bán. Cho đến khi dây bầu héo chết, nó vẫn được treo ở đấy. Đến khi quả bầu khô cong, gõ ngón tay vào kêu lóc cóc, ông Diên mới cắt xuống. Ông cưa quả bầu ở chỗ gần cuống khoảng 3cm rồi dốc hết hạt bầu và ruột bầu ra, sau đó đổ nước chè vằng vào, ngâm hai ngày hai đêm rồi đổ hết nước ra. Lúc này quả bầu có mùi chè vằng. Kỳ công nhất là làm áo cho cái hồ lô. Áo được làm bằng những sợi mây, đan hình chữ V nối tiếp nhau, ôm hết quả bầu. Như thế vẫn chưa được một cái hồ lô đựng nước. Còn phải gác lên bếp ba tháng cho bồ hóng bám vào để chống muối mọt, rồi tiện một cái nút bằng gỗ cây bàng, đánh một cái quai xách bằng dây mây, thế mới được một cái hồ lô đựng nước. Mang nước ra đồng không gì tốt bằng quả hồ lô ấy. Mùa đông rét 10 độ, nước trong hồ lô vẫn ấm. Mùa hè nóng 40 độ, nước trong hồ lô vẫn mát. Làng tôi uống nước chè vằng nhiều đời nay. Đó là một loại cây dại mọc trên núi, người ta lấy về chặt nhỏ, phơi khô để uống dần. Nước chè vằng giải nhiệt rất nhanh, rất tốt cho tiêu hóa và tiêu mỡ. Những người béo bụng chỉ cần uống một tháng nước chè vằng là cái bụng thon gọn. Bây giờ đọc sách của GS Đỗ Tất Lợi, tôi mới biết là uống nước chè vằng phòng được 16 loại bệnh. Chẳng biết từ cổ xưa ai đã tìm ra cây chè vằng để làm nước uống cho làng tôi. Nhưng bây giờ, người làng tôi lập nghiệp ở Hà Nội, Sài Gòn vẫn uống nước chè vằng.

Ông Diên ra đồng, việc đầu tiên là xem ruộng lúa nhà mình đêm qua có bị chuột cắn không, có bị sâu bệnh gì không và có đủ nước không. Sau đó ông dạo nhanh một vòng quanh mấy bờ ruộng gần đó, thấy bãi phân trâu, phân bò nào là ông bốc hết ném xuống ruộng lúa nhà mình.

(Còn nữa)

Tiểu phẩm của Khánh Hoàng