Trung Quốc lúng túng trước vấn nạn già hóa

Xã hội Trung Quốc đang già đi nhanh, nhưng có vẻ như Trung Quốc chưa sẵn sàng để đối mặt với vấn đề này.

Nỗi lo của một người già nghèo khó

Làng Dongzigou nằm ở tỉnh Hà Nam, một trong những tình nghèo nhất của Trung Quốc. Trong làng chỉ có lũ trẻ đang nghịch đất và ông bà chúng ngồi gần đó để trông nom. Gần như mọi người ở trong lứa tuổi lao động đều đã rời nhà đi nơi khác để kiếm việc làm.

Niu Yubiao đang ngồi bên ngoài căn nhà lều tranh vách đất của ông, mắt nhìn xa xăm khi vợ hấp bánh bao. Ông đã sống ở đây trong suốt cuộc đời và từng ấy thời gian, ông chìm trong cảnh nghèo khó. "Tôi chẳng bao giờ nghĩ về chuyện gì sẽ xảy đến khi mình già đi. Lúc cha mẹ tôi qua đời, tôi còn chẳng có tiền mua áo quan cho họ. Con cái tôi đã lớn lên mà không có đủ quần áo để mặc. Tôi cũng chẳng có tiền cho chúng" - ông thổ lộ.

Niu Yubiao năm nay đã 79 tuổi. Tuổi thọ của người Trung Quốc ngày hôm nay đã có thể sánh ngang với phương Tây và là một trong những sự phát triển ấn tượng của nước này. Tuy nhiên vấn đề nằm ở chỗ, đất nước này vẫn chưa xây dựng một mạng lưới an sinh xã hội để cung cấp lương hưu, sự chăm sóc y tế giá rẻ và nhà dưỡng lão cho những người già như ông Niu. "Căn nhà của tôi cũ quá rồi. Khi trời mưa nó luôn bị dột. Nó có thể đổ sụp bất cứ lúc nào. Tôi rất sợ khi phải sống trong nhà" - ông Niu thổ lộ.

Ông cho biết mình không có lương hưu vì chẳng bao giờ đóng thuế cho nhà nước. Ông bà cũng chẳng có lấy một đồng tiền tiết kiệm.Ông không đủ tiêu chuẩn để vào sống trong nhà dưỡng lão, do nơi này chỉ dành cho các cá nhân chẳng còn ai thân thích. Trong số 8,5 triệu người già ở Hà Nam, chỉ 2% được chăm sóc trong các nhà dưỡng lão. Vì thế Niu và vợ ông chỉ còn biết cách tự chăm sóc cho nhau.

Cặp vợ chồng này có 7 người con đã lớn. Nhưng giống nhiều người khác trong làng, họ đã lên thành phố kiếm việc. Ông Niu cũng không biết họ đang ở đâu. "Con cái chúng tôi giờ đã ở quá xa rồi. Tôi chẳng biết phải liên hệ với chúng ra sao. Nếu có chuyện gì xảy ra, chắc tôi sẽ chết trong nhà mình và chúng cũng chẳng buồn hay biết" - ông nói.

Hệ lụy của một xã hội già nhanh

Các thống kê cho thấy đã có 180 triệu người Trung Quốc trên 60 tuổi, chiếm hơn 13% dân số. Con số này sẽ tăng lên mức 360 triệu người trong chưa đầy 20 năm nữa, khi đó Trung Quốc có số người về hưu còn đông hơn cả dân số Mỹ. Tới giữa thế kỷ này, số người già sẽ tăng lên 480 triệu người.

Trung Quốc đang già đi với tốc độ quá nhanh. Và vấn đề là khi người già ngày càng nhiều, số người trong độ tuổi lao động lại bắt đầu bị thu hẹp. Nói một cách khác, số người đi làm sẽ ít dần đi, trong khi họ phải nuôi nhiều người lệ thuộc hơn.

Hiện Trung Quốc chỉ có một quỹ lương hưu khá nhỏ, trong đó 6 người đi làm sẽ đóng thuế để nuôi 1 người về hưu. Nhưng trong 20 năm tới, tình hình sẽ khó khăn hơn khi chỉ còn 2 người đi làm và nuôi 1 người. Với nhiều người, tốc độ tăng trưởng kinh tế và sự trỗi dậy của các thành phố như Thượng Hải dường như là không có giới hạn. Nhưng theo các chuyên gia, việc lực lượng lao động thu nhỏ dần và số người già tăng lên chắc chắn sẽ khiến Trung Quốc tăng trưởng chậm dần.

Trong văn phòng của Ctrip - công ty du lịch trực tuyến lớn nhất Trung Quốc - 15.000 lao động trẻ, phần lớn trong độ tuổi 30 đang chúi đầu vào máy tính để làm việc. James Liang đã thành lập doanh nghiệp này cách đây chưa đầy 10 năm khi anh mới 30 tuổi và giờ đã có hàng tỉ USD trong tay. Những người như anh nhận thức rõ về tác động của việc xã hội già đi lên khả năng cạnh tranh của Trung Quốc.

"Trong một xã hội già, ngoài việc có ít lao động hơn, anh cũng có ít lao động trẻ với tiềm năng trở thành doanh nhân có tài" - James đánh giá. Theo anh, những người trong độ tuổi 30 thích thử nghiệm các ý tưởng mới, thành lập các công ty mới và tạo ra nhiều của cải. Trong khi đó những người từ 40 tuổi trở nên lo lắng nhiều hơn về cách nuôi dạy con cái, việc chăm sóc cha mẹ già và kết quả là họ chấp nhận ít rủi ro hơn. "Các cá nhân sáng tạo cao là yếu tố mang tính cốt yếu để một đất nước tiến từ mức thu nhập trung bình lên mức thu nhập cao" - James nói.

Tương lai nhìn từ bệnh viện

Có thể nhận thấy rõ những gì Trung Quốc sẽ đối mặt trong 20 - 30 năm nữa tại một vài bệnh viện ở Bắc Kinh. Tại một bệnh viện, cô y tá đang giúp ông Li Wei Zeng, 72 tuổi, trở mình. Ông Li bị bệnh parkinson và mỗi lần xoay mình, ông không ngừng kêu rên. Ở giường cạnh đó là ông Zhang Shu Xin, 60 tuổi, người bị ung thư phổi. Vợ ông, bà Zhang Ping, đang chậm rãi đút sữa vào miệng chồng. Giường bệnh ở đây có chi phí 1.900 NDT mỗi tháng, bằng với lương của một người mới vào nghề giáo viên. Thuốc chữa bệnh còn cao hơn thế. “Chúng tôi phải trả toàn bộ mọi chi phí bởi chúng tôi không có trợ cấp” - bà Zhang nói.

Giới phân tích nói rằng vấn đề già hóa dân số là điều Trung Quốc không thể trốn tránh và nó đang tới nhanh như một trận đại hồng thủy. Nhưng có vẻ như  nước này đã chuẩn bị rất kém cho quy mô và chi phí của những gì sắp xảy ra. Với những người như ông Wang Feng Tang - 62 tuổi, một bệnh nhân đang chiến đấu với căn bệnh ung thư ruột - tuổi già chỉ mang theo sự bất hạnh. “Già đi là một nỗi buồn. Cuộc sống thật khốn cùng khi anh già” – ông Wang thổ lộ - “Khi anh cần gì đó vào ban đêm, chẳng có ai ở đây để giúp cả. Cuộc sống thật mong manh khiến tôi không thể kìm được nước mắt thương thân mình”.

          Thảo Nguyên (Theo BBC)