Vợ chồng GS Trần Văn Sáng: Cống hiến trọn đời cho y học

GS Trần Văn Sáng sinh năm 1928 tại TP HCM. Năm 1949, ông là sinh viên năm thứ Nhất Trường Y ở Sài Gòn. Cũng năm đó, ông sáng tác một bài thơ cách mạng với hai câu kết: “Biết bao giờ mới nhìn thấy quê hương. Vui độc lập cờ hồng bay phấp phới”. Vì bài thơ này, ông bị tra hỏi, không được tiếp tục học trường y và bị bắt lính. Ông trốn ra Hà Nội theo học Đại học Y Hà Nội. Trong thời gian học tại đây, ông gặp bà -  cô gái Hà Nội gốc hiền lành xinh đẹp. Ông bà yêu nhau và tổ chức đám cưới khi đang học năm thứ 5. Năm 1956, ông tốt nghiệp với điểm thủ khoa và tiếp tục học bác sĩ nội trú. Một lần nữa, ông tốt nghiệp bác sĩ nội trú với vị trí đầu bảng. Sau đó, ông là Chủ nhiệm khoa Tiết niệu đầu tiên của Bệnh viện Việt -  Đức và cũng là đầu tiên của Việt Nam.

Vào Nam chiến đấu

Vợ chồng GS Sáng và GS Trúc (thứ hai từ bên phải sang) tại lễ phong tặng Nhà giáo Nhân dân (Ảnh: TG).

Theo dự kiến, thời gian vào Nam mất khoảng 3,5 tháng, nên đoàn chỉ mang theo lương thực đủ dùng cho khoảng thời gian đó. Nhưng do máy bay Mỹ rải bom dọc Trường Sơn và  đụng một trận càn lớn ở miền Nam, nên đoàn cán bộ y tế có ông bà tham gia phải mất 6 tháng mới tới nơi. Vì thế, đoàn thiếu lương thực nghiêm trọng. Lúc đó, vì nhiều tuổi hơn nên dễ xuống sức, ông bị sốt rét trong suốt 3 tháng cuối của cuộc hành trình. Vào đến nơi, ông đảm nhiệm chuyên môn đào tạo cho Trường bác sĩ miền Nam. Lúc đó, nhân sĩ yêu nước Trần Hữu Nghiệp làm hiệu trưởng, ông làm hiệu phó phụ trách mảng đào tạo. Trường bác sĩ miền Nam nhận cán bộ y tế ở các tỉnh miền Nam về học trong 3 năm, 1 khoá đào tạo khoảng 80 sinh viên. Năm 1967, GS Trần Văn Sáng bắt đầu mở lớp đào tạo khóa 2 tại trường bác sĩ miền Nam. Thời kỳ đó, sợ bị địch rải bom nên trường phải chọn địa điểm gần biên giới Campuchia làm “nơi đóng quân”. Ở chốn rừng sâu nước độc, ông lại một lần nữa bị sốt rét. Vừa làm việc vừa gồng mình chống chọi với bệnh tật. Thiếu sách, ông phải tự viết sách cho sinh viên học thông qua trí nhớ tuyệt vời của mình. Tuy nhiên, chiến tranh ác liệt, nên một năm trường phải di chuyển chuyển nột lần, vì vậy thầy trò luôn phải chuẩn bị tinh thần dịch chuyển.

Bác sĩ đa năng

Thiếu sách, thiếu dụng cụ học tập, thầy trò  phải vào rừng bắn khỉ đem về mổ để làm mô hình cho sinh viên học. Học xong, thiếu lương thực, thầy trò lại làm thịt khỉ bổ sung cho bữa ăn đạm bạc của nhà trường. Học ngoại khoa, mổ xẻ phải được thực tập trên cơ thể sinh vật sống, nhưng khi bắn được  khỉ đều đã chết, nên ông phải sang Campuchia mua chó của dân địa phương về cho sinh viên thực tập. Và sau mỗi lần học xong, thầy trò lại biến dụng cụ học tập thành thực phẩm để liên hoan.

Là trường duy nhất đào tạo bác sĩ toàn miền Nam nên chiến dịch Mậu Thân 1968, cả thầy trò tham gia chiến trận. Ông chịu trách nhiệm mở trạm quân y tiền phương thuộc cánh phía Nam trên địa bàn tỉnh Long An, chịu trách nhiệm cứu chữa cho 800 thương binh. Vất vả của bác sĩ trạm quân y tiền phương là không chỉ lo chữa bệnh mà còn lo nơi ăn ở, nghỉ ngơi cho thương binh. Vì thế, bác sĩ làm rất nhiều việc, vừa tiêm thuốc, vừa thay băng, vừa tải gạo, lại vừa cắt rơm, nấu cơm và cả đào hầm.

Năm 1970, ở Campuchia, chính quyền Lon Nol lật đổ Sihanouk để theo đuôi Mỹ. Trường bác sĩ miền Nam lại nằm ở biên giới giáp Campuchia, nên chính phủ Nguỵ và chính quyền Lon Nol tổ chức đánh úp, quyết tâm tiêu diệt trường bằng 2 gọng kìm.  Ông kể: “Trận này, anh Tư Phan -  hiệu phó hậu cần và chính trị của trường -  hy sinh. Trước kia, nhờ có anh Tư lo hậu cần nên tôi rảnh rang đầu óc chuyên tâm đến mảng đào tạo. Khi anh mất, mọi công việc lại dồn lên vai tôi. Sau hiệp định Paris năm 1972, trường được chuyển về Tân Biên, Tây Ninh và ở đó đến ngày miền Nam giải phóng”.

Hy sinh hạnh phúc riêng tư

Cả cuộc đời, vợ chồng GS Sáng và GS Trúc luôn gắn bó bên nhau, phục vụ y học (Ảnh: TG).

Một điều đáng khâm phục khác ở người bác sĩ này là trước khi vào Nam làm nhiệm vụ, ông gửi lại Hà Nội toàn bộ giấy tờ thời gian ông học Đại học Y và làm việc ở Bệnh viện Việt -  Đức. Nhưng do máy bay Mỹ bắn phá Hà Nội, nên tất cả giấy tờ đều mất hết. Năm 1978, trở về Việt Nam khi đã ở tuổi 50, ông lại  xắn tay, vùi đầu vào nghiên cứu, giảng dạy và tự khám phá những kiến thức mới để trở thành giáo sư  đầu ngành.

Còn  vợ  ông -   GS.TS Nguyễn Thị Trúc, cô nữ sinh Trường Chu Văn An ngày nào theo tiếng gọi con tim, tiếng gọi của Tổ quốc đã nhiều phen cùng ông tham gia cứu chữa thương binh. Bà kể: “Thời kỳ phục vụ Tết Mậu Thân, trạm quân y tiền phương cánh phía Nam thiếu bác sĩ, ông nhà tôi mổ, tôi được trưng dụng gây mê để cứu chữa thương binh trong tiếng máy bay gầm thét, thả bom trên đầu”.

Thời gian làm việc ở Nghệ An, bà biết mình bị tắc ống dẫn trứng, nhưng chần chừ không đi chữa vì quá say mê công việc. Sau đó, hành trình đi bộ vượt Trường Sơn, rồi công việc xây dựng, phát triển trường bác sĩ miền Nam khiến ông bà không còn thời gian để ý tới việc chạy chữa sinh con. Nhưng với họ, nỗi buồn riêng không đáng kể so với niềm vui chung của đất nước. Cứ thế, ông bà sống bên nhau, cùng nhau cống hiến, dâng trọn  sức lực, trí lực, tâm lực cho ngành y tế đất nước. Giờ đã hơn 80 tuổi, ông bà hài lòng với ngôi nhà yên bình ở quận 11, TP HCM và cô con gái nuôi mà ông bà coi như con đẻ.