Vườn treo Babylon có thực sự tồn tại không?

Vườn treo Babylon là kỳ quan duy nhất trong số bảy kỳ quan thế giới cổ đại có vị trí địa lý vẫn còn nằm trong vòng tranh cãi kịch liệt. Trong khi các công trình như đại kim tự tháp Giza hay ngọn hải đăng Alexandria đều có bằng chứng khảo cổ rõ ràng, vườn treo Babylon lại tồn tại như một ảo ảnh lịch sử. Các nhà khảo cổ đã lật tung từng mét đất tại thành phố Babylon cũ, nơi cách Baghdad khoảng 80 km về phía nam, nhưng kết quả thu được hoàn toàn là con số không tròn trĩnh.

Sự kỳ lạ bắt đầu từ những ghi chép lịch sử. Theo truyền thuyết phổ biến nhất, vua Nebuchadnezzar II đã xây dựng khu vườn vào khoảng năm 600 TCN để xoa dịu nỗi nhớ quê hương xanh mát của vợ mình là hoàng hậu Amytis. Tuy nhiên, các văn bản hình nêm cực kỳ chi tiết của người Babylon thời đó, vốn ghi lại tỉ mỉ từng viên gạch xây cung điện hay các bức tường thành, lại tuyệt nhiên không có một dòng nào nhắc đến vườn treo. Sự im lặng này đặt ra một câu hỏi lớn: liệu một công trình vĩ đại như vậy có thể bị bỏ quên trong chính hồ sơ của quốc gia đã tạo ra nó hay không.

Tiến sĩ Stephanie Dalley, một chuyên gia hàng đầu về ngôn ngữ cổ tại Đại học Oxford, đã dành 20 năm để giải mã bí ẩn này và đưa ra một góc nhìn thay đổi hoàn toàn lịch sử. Bà phát hiện ra rằng những mô tả của các học giả Hy Lạp cổ đại về vườn treo Babylon thực chất khớp một cách kỳ lạ với các phù điêu và văn bản tìm thấy tại Nineveh, thủ đô của đế chế Assyria. Vua Sennacherib của Assyria, người trị vì trước Nebuchadnezzar khoảng một thế kỷ, mới là người đã xây dựng một kỳ quan xanh thực thụ. Ông tự hào gọi cung điện của mình là cung điện không đối thủ và mô tả việc tạo ra một hệ thống dẫn nước phức tạp để nuôi dưỡng những khu rừng trên cao.

Tại Nineveh, các nhà khảo cổ đã tìm thấy dấu tích của một hệ thống kênh dẫn nước khổng lồ bằng đá, có đoạn băng qua thung lũng bằng những cây cầu cạn kỳ vĩ. Trên những bức phù điêu tại cung điện của Sennacherib, người ta thấy hình ảnh những hàng cây mọc trên các ban công cao tầng, được tưới nước bởi một hệ thống nâng nước tiên tiến. Điều này giải thích cho công nghệ đinh vít đồng mà các tài liệu Hy Lạp từng nhắc tới, một thứ vũ khí kỹ thuật giúp đưa nước từ dưới thấp lên các tầng cao của khu vườn.

Lý do của sự nhầm lẫn xuyên thiên niên kỷ này được cho là do sau khi chinh phục Babylon, người Assyria đã gọi Nineveh là Babylon mới. Theo thời gian, tên gọi này đã đánh lừa các nhà sử học đời sau, khiến họ tin rằng khu vườn nằm ở thành phố Babylon nổi tiếng của vùng Mesopotamia. Như vậy, vườn treo Babylon có thể không hề biến mất hay chỉ là hư cấu, mà nó chỉ nằm cách nơi người ta vẫn hì hục tìm kiếm hàng trăm km về phía bắc.