2 năm, gần 3.000 trẻ em bị xâm hại tình dục: Vai trò của gia đình còn thiếu và yếu

Tính chất xâm hại trẻ em ngày càng nguy hiểm

Hội thảo "Vai trò, trách nhiệm của gia đình trong phòng, chống xâm hại trẻ em" do Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan tổ chức đúng Ngày Gia đình Việt Nam 28/6. Đây cũng là một trong những hoạt động của Tháng hành động quốc gia về phòng, chống bạo lực gia đình và Tháng hành động vì trẻ em.

Tại hội thảo, các đại biểu là các nhà quản lý, các nhà khoa học, các nhà nghiên cứu, các chuyên gia về văn hóa, gia đình, trẻ em, xã hội học… đã nhấn mạnh thực trạng trẻ em bị xâm hại có xu hướng gia tăng cả về số vụ và tính chất nguy hiểm. Qua các tham luận, các đại biểu đã tập trung nêu bật chủ đề của Hội thảo là vai trò, trách nhiệm của gia đình trong phòng, chống xâm hại trẻ em.

Các đại biểu nhấn mạnh gia đình có vai trò đặc biệt trong phòng chống xâm hại trẻ em. Ảnh: Phương Thuận

Ông Đặng Hoa Nam - Cục trưởng Cục Trẻ em (Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội) nhận định, xâm hại trẻ em, đặc biệt trong đó có bạo lực trẻ em trong gia đình, trường học, bao gồm cả xâm hại tình dục… là vấn đề đang nóng tác động đến tâm lý và tâm trạng xã hội. Tính chất của các vụ xâm hại tình dục trẻ em có chiều hướng diễn biến phức tạp, nghiêm trọng. Trẻ em bị xâm hại tình dục xảy ra ở nhiều độ tuổi, do nhiều loại đối tượng gây ra. Phần lớn trong số đó là người quen, họ hàng, hàng xóm…

Lấy dẫn chứng, ông Nam cho hay một số vụ việc bạo lực, xâm hại tình dục nghiêm trọng gây bức xúc trong dư luận xã hội: Em gái 11 tuổi bị cả cha đẻ và ông nội xâm hại tình dục tại Vĩnh Long. Trẻ em tại trường mầm non Mầm Xanh (thành phố Hồ Chí Minh) và cơ sở Mẹ Mười (thành phố Đà Nẵng) bị bạo lực. Cả cha đẻ và mẹ kế bạo hành, không cho trẻ đi học trong thời gian dài (Hà Nội). Em gái 13 tuổi tự tử sau khi bị người hàng xóm xâm hại tình dục nhiều lần (Cà Mau). Nhiều vụ dâm ô trẻ em tại Bà Rịa - Vũng Tàu, thành phố Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh...

Nói về nguyên nhân khiến số lượng các vụ việc xâm hại trẻ em gia tăng và có tính chất phức tạp, ông Nam cho rằng nhận thức và kỹ năng của cha mẹ, các thành viên trong gia đình, giáo viên, của người dân trong cộng đồng và của chính bản thân trẻ em về vấn đề bảo vệ trẻ em chưa đúng, chưa đầy đủ. Nhiều em chưa được trang bị những kiến thức, kỹ năng cần thiết để phòng tránh bị xâm hại tình dục; các em khi bị xâm hại tình dục đa phần đều có tâm lý sợ hãi, mặc cảm, tự ti, nên không dám chia sẻ, không dám tố giác kẻ phạm tội.

Nhiều vụ việc gia đình không cung cấp thông tin, thông báo, tố giác tới các cơ quan chức năng vì sợ ảnh hưởng đến trẻ em và gia đình; thủ phạm có sự đe dọa hoặc dùng tiền mua chuộc, hòa giải với gia đình của nạn nhân.

Ngoài ra, bởi công tác truyền thông, giáo dục, vận động xã hội về bảo vệ, chăm sóc trẻ em còn chưa hiệu quả. Quy định pháp luật về quy trình tư pháp bảo vệ trẻ em, thân thiện với trẻ em và người chưa thành niên chưa cụ thể chủ yếu ở mức độ hướng dẫn và mô hình thử nghiệm. Hệ thống cán bộ và mạng lưới cộng tác viên làm công tác bảo vệ, chăm sóc trẻ em ở cơ sở còn thiếu về số lượng, hạn chế về năng lực.

Báo cáo đề dẫn hội thảo, bà Trần Tuyết Ánh - Vụ trưởng Vụ Gia đình nêu rõ: Theo số liệu của các cơ quan chức năng, trong 2 năm 2017 - 2018, toàn quốc có 3.221 trẻ em bị bạo lực, xâm hại, trong đó có 2.690 trẻ em bị xâm hại tình dục; trong 3 tháng đầu năm 2019 có 325 trẻ em bị bạo lực, xâm hại. Trên thực tế, con số này có thể còn cao hơn nhiều.

Bạo lực xâm hại trẻ em đã gây thiệt hại lớn cho xã hội và phát triển đất nước. Gánh nặng của bạo lực xâm hại trẻ em đặc biệt về sức khỏe và các hành vi nguy hại cho sức khỏe đã gây thiệt hại 209 tỷ USD, chiếm gần 2% GDP trong khu vực châu Á Thái Bình Dương.

Thay đổi nhận thức từ trong chính gia đình

Phát biểu tại hội thảo, PGS.TS Tạ Quang Đông - Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch nhấn mạnh, việc phòng, chống xâm hại trẻ em, đặc biệt là xâm hại tình dục là vấn đề cấp thiết, cần sự tham gia vào cuộc của toàn hệ thống chính trị, các cấp, các ngành và toàn xã hội. Trong đó gia đình có vị trí đặc biệt quan trọng. Vì gia đình là môi trường sống đầu tiên, là nơi hình thành, nuôi dưỡng và giáo dục nhân cách con người. Do đó, mỗi thành viên gia đình, nhất là là cha mẹ trước hết phải hiểu rõ về vai trò, trách nhiệm của bản thân; trang bị cho bản thân và giáo dục, hướng dẫn cho con, cháu những kiến thức, những kỹ năng trong việc nhận diện, phòng, chống các hành vi xâm hại trẻ em. Đây có thể coi là nền tảng quan trọng, thiết thực với việc phòng, chống xâm hại trẻ em, đảm bảo sự phát triển toàn diện của trẻ em.

Các bậc cha mẹ cần thay đổi nhận thức, trang bị kỹ năng cho trẻ. Ảnh minh họa

Các chuyên gia nhấn mạnh, gia đình có vị trí vô cùng quan trọng, mà trước hết là những người cha, người mẹ phải luôn đồng hành cùng con, giáo dục, trang bị cho con những kiến thức, kỹ năng cơ bản để tự bảo vệ bản thân trước những nguy cơ bị xâm hại.

Cha mẹ cần thay đổi nhận thức rằng, trẻ có thể bị xâm hại dưới nhiều hình thức khác nhau trong đó phổ biến là xâm hại bằng cách đụng chạm và không đụng chạm. Xâm hại tình dục trẻ em bằng cách đụng chạm bộc lộ qua một số hành vi như hôn hít hoặc ôm trẻ theo kiểu tình dục, sờ mó vào bộ phận sinh dục của trẻ, hoặc bắt trẻ sờ mó vào bộ phận sinh dục của người lớn hoặc của một đứa trẻ lớn hơn, ép trẻ thực hiện hành vi mại dâm…

Xâm hại tình dục trẻ em bằng cách không đụng chạm là những hành vi như dùng lời nói hoặc tranh ảnh khiêu dâm để làm cho trẻ sốc, làm cho trẻ hưng phấn tình dục hoặc làm cho trẻ quen với tình dục, cho trẻ nghe hoặc nhìn những cảnh tình dục, bắt trẻ đứng ngồi theo tư thế gợi dục để chụp ảnh (khiêu dâm), hoặc cho trẻ xem sách báo khiêu dâm...

Phương Thuận