Anh hùng Phạm Tuân và những giai thoại chưa giải mã

Tính đến hôm nay (22/7) tròn 35 năm ngày công dân châu Á đầu tiên – một sĩ quan quân đội Việt Nam anh hùng bay vào vũ trụ. Dấu mốc chói lọi đó đã được Anh hùng LLVTND, Anh hùng Liên Xô Phạm Tuân xác lập. Việc bay ra ngoài Trái đất đã kéo theo nhiều giai thoại một thời.

Anh hùng Phạm Tuân (phải) và đồng đội cùng chuyến bay vào vũ trụ - phi hành gia Viktor Vassilyevich Gorbatko. Ảnh: TL

“Bay vào vũ trụ làm gì hả anh”?

Lần đầu tiên, một buổi nói chuyện thân tình, ấm cúng đã được Anh hùng Phạm Tuân giành cho PV Gia đình & Xã hội quanh những giai thoại và những đoạn thơ “Bút Tre” như thế: “Hoan hô đồng chí Phạm Tuân/Bay vào vũ trụ một tuần về ngay”. Hoặc, như đoạn thơ trên: “Dân ta thiếu gạo, thiếu mì/Bay vào vũ trụ làm gì hỡi anh?”… Ông bảo, biết và thuộc khá nhiều đoạn thơ “Bút Tre” viết về mình kiểu như trên. Âu đó cũng là điều dễ hiểu: “Những giai thoại xuất phát từ nhiều thứ. Chuyện tiếu lâm bao giờ cũng xuất phát từ những vấn đề còn tồn tại trong xã hội. Chuyện tiếu lâm về chính trị, xã hội, về con người bao giờ cũng có. Đấy là phản ánh xã hội. Hồi tôi bay cũng như vậy. Giai đoạn 1979 - 1980 là thời kỳ khó khăn nhất của đất nước. Cơm gạo còn khó và chiến tranh biên giới phía Bắc đang xảy ra. Người dân còn sống cực kì khổ do sau chiến tranh, nền kinh tế chưa thể hồi phục. Đùng một cái chúng ta bước vào một lĩnh vực hoành tráng, lĩnh vực khoa học vũ trụ nên người ta đặt ra câu hỏi là đúng”, ông chia sẻ.

Tuy nhiên, theo giải thích của Anh hùng Phạm Tuân, ở một khía cạnh nào đó, phải nhìn chuyến bay ở một góc độ khác để thấy hết ý nghĩa lúc bấy giờ. Chuyến bay vào vũ trụ nào cũng mang ý nghĩa nghiên cứu khoa học và nhiều ý nghĩa khác: Ý nghĩa chính trị, ý nghĩa ngoại giao, ý nghĩa KHKT... Và với chúng ta lúc đó, chuyến bay mang ý nghĩa lịch sử, ý nghĩa ngoại giao nhiều hơn là ý nghĩa về khoa học công nghệ. Theo ông, lúc đó Liên Xô đứng đầu các nước XHCN còn bên kia là Mỹ đứng đầu phe TBCN. Hai bên đang cạnh tranh nhau giành giật ảnh hưởng thế giới. Và những người đứng đầu các nước XHCN ủng hộ Việt Nam. Chúng ta thắng Mỹ thì cũng như Liên Xô thắng Mỹ - tự hào lắm chứ! Vì thế, để gắn kết tất cả các nước XHCN với nhau trên tất cả mọi lĩnh vực chính trị, kinh tế, ngoại giao, quân sự, Liên Xô đã nghĩ ra việc “tất cả các nước XHCN cùng bay”. Và Việt Nam bay vào vũ trụ lúc này, cho thấy chúng ta không chỉ tham gia lao động sản xuất và chiến đấu mà còn có thể tham gia vào nhiều lĩnh vực khác, đặt những viên gạch đầu tiên trong lĩnh vực công nghệ cao, có tiếng nói hơn trong khoa học kĩ thuật. Ý nghĩa của chuyến bay là như thế.

Xóa “nỗi oan” cho cây bèo hoa dâu

Anh hùng Phạm Tuân và kỉ vật duy nhất về con tàu. Ảnh: H.N

Trong số những cụm từ tìm kiếm liên quan đến nhà du hành vũ trụ Phạm Tuân, chúng tôi bất ngờ khi thấy trên mạng Internet có nhiều người tìm xem “Anh hùng Phạm Tuân mang cây gì vào vũ trụ”. Mang những điều này đến hỏi ông, chúng tôi ngạc nhiên vì ông không hề tỏ ra bất ngờ bởi ông đã từng phiền lòng vì nhiều người luôn đặt câu hỏi: “Những thứ cây ông mang lên làm thí nghiệm, giờ ra sao? Đã áp dụng gì cho cuộc sống”?.

Ông kể, sau khi kết thúc chuyến bay, không hiểu một phóng viên nào đó đã viết rằng ông đưa cây bèo hoa dâu lên… nghiên cứu trên vũ trụ. Nhiều người còn mỉa mai, kiểu như ông là người vùng quê của cây bèo hoa dâu nên mang nó theo. Ông không buồn nhưng khá suy nghĩ vì thấy nhiều người hiểu chưa được thấu đáo. “Thực ra, khi lên vũ trụ, tôi không chỉ mang một loại cây mà tôi mang rất nhiều loại cây để cho chúng làm bạn quanh mình, để cải thiện môi trường. Tôi mang đậu xanh, đậu đen, đậu đỏ, mang cả hoa lên con tàu. Hàng ngày, chúng tôi theo dõi quá trình sinh trưởng xem như thế nào và ghi cẩn thận vào nhật kí bay để mang về Trái đất. Mọi người nên hiểu, tôi là một phi công, là người điều khiển con tàu chứ không phải nhà khoa học. Vì thế, muốn có sản phẩm gì, các nhà khoa học phải “đặt hàng” các phi công để chúng tôi thực hiện giúp chứ không phải là người nghiên cứu để cho ra thành phẩm”, ông  chia sẻ.

“Ngoài việc tiến hành một số thí nghiệm, trong thời gian đó, việc ăn/ngủ của các phi hành gia trong tàu vũ trụ diễn ra thế nào?” - Tôi hỏi. Phạm Tuân đứng dậy, lấy mô hình con tàu đang để trang trọng trên giá sách. Ông vuốt ve kỉ vật rất trìu mến và cho biết, chỉ duy nhất mình ông được kỉ niệm kỉ vật con tàu này sau khi kết thúc chuyến bay. Rồi ông giảng giải: Thử tưởng tượng con tàu có 3 khoang: Khoang đầu tiên là khoang máy, tiếp là khoang động cơ và cuối là khoang hậu cần. “Khi chúng tôi lắp ghép xong, kiểm tra độ kín của khoang máy tốt, chúng tôi được phép mở kính để sinh hoạt như bình thường”. Mọi sinh hoạt của hai phi hành gia diễn ra gần như ở dưới đất. 7h dậy ăn sáng, làm việc. 12h trưa nghỉ ăn trưa, sau đó làm việc và đến giờ ăn chiều. “Mọi thức ăn được chuẩn bị và đóng vào hộp như sữa, bánh mì, súp. Chúng tôi ăn đồ ăn sẵn, không nấu nướng hay xào xáo nên khá giản đơn. Ngày đầu tiên, khi còn ở tàu nhỏ, chúng tôi ăn uống rất qua loa và phải nín toàn bộ mọi sinh hoạt cá nhân. Ngày hôm sau, khi chuyển qua con tàu lớn, chúng tôi mới sinh hoạt bình thường”, Trung tướng Phạm Tuân nhớ lại.   

 (Còn tiếp)

Hạnh Nguyên/Báo Gia đình & Xã hội