Cần có chính sách phát hiện trẻ dễ bị tổn thương

Ngày mai (22/11/2007), được sự tài trợ của tổ  chức Save the Children USA, Trung tâm tư vấn dịch vụ truyền thông (Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội) sẽ công bố kết quả nghiên cứu đánh giá tình hình trẻ em mồ côi và dễ bị tổn thương do HIV/AIDS tại Việt Nam.

Theo bà Vũ Bích Thuỷ - người trực tiếp phụ trách cuộc điều tra này, việc công bố kết quả này có thể sẽ là cơ sở thực tiễn để đưa ra những chính sách hỗ trợ và can thiệp kịp thời cho trẻ em bị ảnh hưởng bởi HIV/AIDS.

Những trường hợp thương tâm

Bé N. T. H (5 tuổi ở huyện Tân Châu, tỉnh An Giang) có hoàn cảnh vô cùng thương tâm. Không may mắn như người chị gái, mới ra đời, H đã là nạn nhân của HIV. Mẹ H đi buôn bán ở vùng biên giới, bị lây nhiễm HIV và truyền sang cho chồng, con. Hiện mẹ của H đã chết, để lại một gia đình túng bấn, bệnh tật.

Cả gia đình họ hiện sống trong một căn nhà đi thuê với giá 10.000 đồng/tháng. Nói là nhà nhưng đó chỉ là một túp lều liêu xiêu lợp mái tôn, trống hơ trống hoác với tài sản duy nhất là một chiếc tivi nội địa trị giá không hơn 100.000 đồng!

Mẹ H mất đi để lại gánh nặng nuôi hai con thơ lên vai chồng - anh Q và mẹ chồng. Bà nội của H giờ đã hơn 70 tuổi nhưng hàng ngày vẫn đi bán bánh bèo để kiếm tiền nuôi các cháu. Khổ nỗi, từ ngày biết con cháu bà bị nhiễm HIV, chẳng ai thèm mua bánh của bà nữa. Vậy là nhà 4 miệng ăn trông hết vào một lao động chính - một người có “H” - anh Q.

Hiện anh Q làm nghề chở xe nôi thuê ở thành phố Long Xuyên. Mỗi ngày anh phải thuê xe mất 10.000 đồng. Làm việc quần quật từ sáng sớm tinh mơ đến tối mịt, may chăng anh mới kiếm nổi 20.000 - 50.000 đồng. Cả thành phố Long Xuyên ai cũng biết gia cảnh của bố con anh: hàng tháng bố lên phường nhận thuốc điều trị, con đi nhà trẻ theo ngày. Ngày nào bố có tiền thì con được đến nhà trẻ, ngày nào bố hết tiền, con đành bò lê ở nhà một mình!

Cũng ở Tân Châu - An Giang, trường hợp của bé N. T. T không kém phần thương tâm. Cậu bé này sinh ra đã bị nhiễm HIV. Ba T bị lây nhiễm HIV và truyền sang cho mẹ. Mới tròn 6 tuổi nhưng T đã mồ côi cả ba và mẹ.

Hiện T đang sống cùng bà ngoại. Bà ngoại T phải làm đủ nghề để có tiền chăm nuôi đứa cháu không nhiều may mắn này. Ai thuê gì bà làm nấy, khi thì rửa bát, giặt đồ, khi thì khuân vác nặng, miễn là làm ra tiền.

Mặc dù được hưởng chế độ ARV (thuốc điều trị HIV), nhưng không phải lúc nào T cũng được uống thuốc, bởi bà ngoại bận đi làm, không phải bao giờ cũng về đúng giờ cho cháu uống thuốc. Một lần, theo thói quen đến giờ phải uống thuốc, T đã tự tìm thuốc để uống. Do không biết liều lượng, T đã uống quá liều khiến cơ thể bị phản ứng thuốc, da cháu đen sạm như da đồng!

Theo ước tính của Bộ Y tế, hiện có khoảng 2.800 trẻ sơ sinh nhiễm HIV, 915 trẻ dưới 13 tuổi và 14. 500 người có tuổi từ 14 - 19 nhiễm HIV. Ước tính có trên 263.000 trẻ dưới 19 tuổi hiện nay đang sống trong hoàn cảnh không được trợ giúp đầy đủ từ gia đình, cha mẹ, anh chị, ông bà.

Cũng theo Bộ Y tế, hiện có khoảng 130.000 trẻ mồ côi do AIDS, trong đó 25% là mồ côi cha hoặc mẹ. Riêng tại TP Hồ Chí Minh hiện có khoảng 1.750 trẻ sống chung với HIV. Dự tính, nếu không có sự thay đổi trong chương trình hiện nay thì số trẻ sống chung với HIV ở địa phương này sẽ lên đến 2.850 vào năm 2010 và 7.040 vào năm 2015.

Các em luôn cần nhiều sự giúp đỡ

Theo ông Nguyễn Trọng An - Phó vụ trưởng Vụ trẻ em (Bộ Lao động, Thương Binh và Xã hội), hầu hết những em bị ảnh hưởng bởi HIV/AIDS đều có hoàn cảnh gia đình rất đáng thương. Nhiều trẻ vừa ra đời đã mồ côi. Nhiều em sống cùng ông bà nhưng ông bà lại không còn khả năng lao động.

Kết quả cuộc điều tra nghiên cứu “Trẻ em mồ côi và bị tổn thương do AIDS” do Trung tâm Tư vấn và dịch vụ truyền thông tiến hành dưới sự bảo trợ của Tổ chức Save the Children USA cho thấy, hầu hết các trẻ có HIV đang sống cùng ông bà. Khi dịch HIV/ADIS ở Việt Nam vẫn tiếp tục diễn biến phức tạp và ngày càng nhiều phụ nữ bị nhiễm HIV, ông bà sẽ trở thành những người quan trọng chăm sóc, che chở cho trẻ sống chung với HIV hoặc trẻ chịu tổn thương do HIV/ADIS.

Trước những khả năng tổn thương về thực thể và tinh thần của người già và trẻ em – những người bị ảnh hưởng bởi HIV/AIDS, theo ông Nguyễn Trọng An, Nhà nước cần có những chính sách phát hiện trẻ dễ bị tổn thương do AIDS để sớm bảo vệ và hỗ trợ.

Các chính sách hiện nay mới chỉ đề cập đến trẻ sống chung với HIV mà chưa tiếp cận tới trẻ chịu ảnh hưởng do HIV/AIDS. Đây là thiếu hụt về mặt chính sách cần được chú trọng và nhanh chóng bổ sung. Điều cần chú ý là các chính sách dành cho em chịu ảnh hưởng do HIV cần phải gắn kết hoặc lồng ghép với các chính sách bảo vệ trẻ em mồ côi.

Theo bà Vũ Bích Thuỷ - trước mắt cần có những “cộng đồng an toàn” cho những gia đình thiệt thòi bao gồm gia đình có ông bà hoặc cha, hoặc mẹ độc thân đang làm chủ gia đình. Một phần quan trọng của “cộng đồng an toàn” là tạo công ăn việc làm cho người chăm sóc trẻ, kể cả ông bà của trẻ. Từ thực tế đó, đòi hỏi cần có các chương trình vay vốn nhỏ và tập huấn kỹ năng sử dụng vay vốn, hỗ trợ dạy nghề và tạo việc làm cho trẻ lớn hơn.

Về lâu dài, cần có một chế độ chính sách cụ thể để bảo vệ và hỗ trợ các gia đình và trẻ em dễ bị tổn thương. Một vấn đề hết sức quan trọng nữa đó là cần tiếp thu, ứng dụng và phổ biến những bài học kinh nghiệm tốt nhất của quốc tế, các hướng dẫn và phương tiện chuẩn mực, cung cấp dịch vụ tâm lý xã hội cho tất cả trẻ thiệt thòi, bao gồm cả trẻ sống chung với HIV và chịu ảnh hưởng do HIV/AIDS tại Việt Nam.

Lâm Vũ