Có thể can thiệp tim mạch ngay từ trong bào thai

Siêu âm cho thai phụ tại Khoa Chẩn đoán hình ảnh (Bệnh viện Phụ sản Trung ương). Ảnh: V.Thu

“Bỏ quên” bệnh lý về tim của thai nhi khi siêu âm

Tháng 6/2016, gia đình chị Trần Thị H (28 tuổi, ở huyện Anh Sơn, Nghệ An) đón em bé đầu lòng trong niềm vui khó tả, bởi chỉ trước khi sinh hai tuần, chị H mới được các bác sĩ ở Bệnh viện Phụ sản Trung ương và Bệnh viện Tim Hà Nội phối hợp chẩn đoán bệnh tim bẩm sinh mà con chị mắc phải.

Chị H cho biết, khi mang thai ở tuần thứ 18, chị có đi siêu âm ở huyện, bác sĩ có nghi ngờ bệnh lý động mạch chủ của con chị nhưng lại không rõ ràng. Hai tuần sau, chị tiếp tục đi siêu âm ở cơ sở khác nhưng lại cho kết quả hoàn toàn bình thường. Từ đó đến tuần thai thứ 37, giống như nhiều thai phụ khác, chị tiếp tục đi siêu âm định kỳ nhưng chỉ đo cân nặng, ngôi thai, chủ quan “bỏ quên” bệnh lý về tim của thai nhi.

Mang thai ở tuần 37, vì nhiều lý do, chị H ra Bệnh viện Phụ sản Trung ương kiểm tra. Tại đây, chị được các bác sĩ của viện phối hợp cùng Bệnh viện Tim Hà Nội siêu âm, chẩn đoán và cho kết quả: Thai nhi bị nghi ngờ đứt đoạn quai động mạch chủ hoặc hẹp eo động mạch chủ. “Do tư thế thai khi siêu âm không thuận lợi khi siêu âm, chẩn đoán, các bác sĩ hai bệnh viện đã đưa ra hai tình huống: Nếu hẹp eo động mạch chủ ở mức độ nặng, không can thiệp kịp thời, đóng ống động mạch, em bé có thể bị suy tim, tử vong trong thời gian ngắn. Nếu gặp mức độ nhẹ hơn, em bé có thể dùng thuốc để duy trì ống động mạch chưa đóng chờ ngày can thiệp phẫu thuật”, BS Lê Thị Thùy Trang (Khoa Chẩn đoán hình ảnh, Bệnh viện Phụ sản Trung ương), người trực tiếp siêu âm, hội chẩn cho trường hợp chị H cho biết. Chị H quyết định ở lại Bệnh viện Phụ sản Trung ương để theo dõi, chờ sinh. Hai tuần sau, chị H sinh con. Em bé tiếp tục được các bác sĩ của hai bệnh viện siêu âm, phát hiện hở van 3 lá nhẹ, hẹp eo động mạch chủ mức độ nhẹ. Khi được 6 tuần, bé sẽ được các bác sĩ tim mạch kiểm tra lại.

Theo các chuyên gia, bệnh tim bẩm sinh là tổn thương cấu trúc thường gặp nhất ở trẻ trong tháng đầu sau sinh. Có khoảng 0,8% trẻ sơ sinh còn sống mắc tim bẩm sinh ở các mức độ khác nhau. Theo BS Nguyễn Anh Tuấn, Trưởng khoa Chẩn đoán hình ảnh (Bệnh viện Phụ sản Trung ương), nhờ những tiến bộ trong kỹ thuật siêu âm, chẩn đoán, khi thai ở tuần thứ 18, các bác sĩ có thể tìm hiểu được các bệnh lý về tim của thai. Sau 22 tuần, 90% bệnh lý về tim có thể chẩn đoán được. Một số bệnh lý khác về tim phải chờ đến tuần thai từ 28 - 30 mới tìm hiểu được rõ ràng, sắc nét. Việc chẩn đoán sớm sẽ giúp giảm tỷ lệ tử vong ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ; giảm bệnh tật. Với các trường hợp tim bẩm sinh nặng, thai đa dị tật tiên lượng xấu có thể xét chỉ định chấm dứt thai kỳ. Ở một góc độ khác, TS Nguyễn Quang Tuấn, Giám đốc Bệnh viện Tim Hà Nội cho rằng, việc chẩn đoán sớm bệnh lý tim bẩm sinh còn có thể “giải oan” cho cơ sở và nhân viên y tế khi không ít trẻ sơ sinh tử vong trong quá trình chuyển dạ, mới chào đời…

Cần mối liên hệ “khép kín”

Các chuyên gia lưu ý, nên làm siêu âm tim thai sàng lọc khi có một trong các yếu tố nguy cơ. Trong đó, các yếu tố nguy cơ từ mẹ: Mẹ có bệnh tim bẩm sinh, tần suất con bị tim bẩm sinh từ 2 - 22%; mẹ mắc bệnh về rối loạn chuyển hóa, đái tháo đường; lupus ban đỏ. Trường hợp thai trước có bệnh tim bẩm sinh thì nguy cơ tăng 2-3 lần ở thai kế tiếp. Cần làm siêu âm tim thai ở các trung tâm lớn với các bác sĩ có kinh nghiệm về tim bẩm sinh.

Tuy việc phát hiện bệnh tim bẩm sinh trong thai kỳ là rất quan trọng, nhưng đây cũng là bệnh lý hay bị “bỏ qua” trong chẩn đoán tiền sản. Đó là do việc chẩn đoán tương đối khó khăn, đòi hỏi kinh nghiệm, kiến thức của người làm siêu âm. “Tim của trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ lớn khác rất nhiều lần so với tim của bào thai. Khi siêu âm tim trong bào thai phải qua thành bụng, qua thành tử cung, phụ thuộc vị trí xoay của thai… Do đó, đòi hỏi kỹ năng, kiến thức của thầy thuốc về siêu âm, về tim bẩm sinh mới chẩn đoán chính xác được”, TS Nguyễn Quang Tuấn cho biết.

Theo TS Nguyễn Quang Tuấn, có những tổn thương bệnh lý tim mạch thai nhi khi được xác định ngay từ trong bào thai, khi ra đời có thể không sống được thì phải can thiệp ngay trong bào thai mới có hi vọng cứu sống em bé. Tuy nhiên, hiện ở Việt Nam vẫn chưa triển khai được các kỹ thuật này. Trên thế giới, không nhiều nước làm được. Được biết, tại Bệnh viện Tim Hà Nội, hiện đã có một nữ bác sĩ nội trú được phía Bệnh viện trẻ em Los Angeles, nơi tập trung nhiều giáo sư đầu ngành về can thiệp tim mạch trẻ em của thế giới – tuyển chọn và chuẩn bị đào tạo các kỹ thuật can thiệp tim mạch từ trong bào thai. Dự kiến, nữ bác sĩ sẽ được đào tạo khóa đầu tiên trong 6 tháng, bắt đầu từ tháng 8/2016. Nhiều chuyên gia cho hay, việc can thiệp tim mạch từ trong bào thai đòi hỏi rất nhiều yếu tố, trong đó, có các vấn đề về cơ sở pháp lý, môi trường để bác sĩ phẫu thuật và hậu phẫu (chăm sóc thai kỳ, chăm sóc thai…), trong khi môi trường này không phải ở đâu cũng đáp ứng được.

Ở một góc độ khác, theo BS Nguyễn Anh Tuấn, do không được tư vấn, theo dõi nên xuất hiện một vấn đề lớn là từ khi được chẩn đoán thai nghi ngờ mắc bệnh lý tim bẩm sinh đến khi sinh nở, thai phụ được chăm sóc, theo dõi thai kỳ ra sao? Thai phụ nên sinh ở đâu? Sau sinh, em bé sẽ được can thiệp như thế nào để có thể phát triển bình thường? BS Nguyễn Anh Tuấn cho biết: “Vì chưa có mối liên hệ “khép kín” giữa bác sĩ siêu âm sản - bác sĩ nhi sơ sinh - bác sĩ tim mạch trong chẩn đoán, chăm sóc, theo dõi thai phụ nên không ít người rơi vào tình huống “bơ vơ” hoặc mất nhiều chi phí cho việc đi “vòng quanh” tìm hiểu. Trong khi nếu xây dựng được mối liên hệ này, bệnh nhân và người nhà được chủ động hơn rất nhiều trong việc chuẩn bị cho ca sinh, cho chính em bé và cuộc mổ nếu phải can thiệp”.

Võ Thu