Dấu ấn sinh học mới mở thêm cơ hội phát hiện sớm ung thư gan

Người đàn ông 69 tuổi phát hiện khối ung thư gan 20 cm, bên trong xuất huyết từ dấu hiệu dễ bị bỏ qua

GĐXH - Sụt 6 kg trong hai tháng nhưng không đi khám, đến khi đau dữ dội vùng hạ sườn phải, ông Thuận nhập viện phát hiện khối ung thư gan kích thước khoảng 20 cm, bên trong có vùng xuất huyết lớn.

Ngày 25/10, tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu và Đào tạo Tiêu hóa, Gan mật phối hợp với Phòng khám Hoàng Long tổ chức hội nghị khoa học "Cập nhật các tiến bộ mới trong quản lý bệnh tiêu hóa và gan mật" nhân kỷ niệm 8 năm thành lập Viện.

Hội nghị có sự tham gia của các chuyên gia đến từ Đài Loan (Trung Quốc), Nhật Bản, Malaysia, Hong Kong (Trung Quốc), Hoa Kỳ cùng các nhà khoa học, bác sĩ trong nước. Các báo cáo tập trung vào những tiến bộ trong nội soi tiêu hóa, siêu âm đường ruột, quản lý viêm gan B, hội chứng ruột kích thích và dấu ấn sinh học trong ung thư biểu mô tế bào gan (UTBMTBG).

Cơ hội mới cho người bệnh lý ung thư gan

Ung thư gan vẫn nằm trong nhóm bệnh ung thư phổ biến tại Việt Nam. Dù công tác chẩn đoán và điều trị có nhiều tiến bộ, bệnh thường được phát hiện khi đã ở giai đoạn muộn, làm giảm cơ hội điều trị triệt để.

Theo các chuyên gia, ung thư gan thường xuất hiện trên nền bệnh gan mạn tính như viêm gan B, viêm gan C hoặc bệnh gan liên quan đến sử dụng rượu. Khi người bệnh xuất hiện dấu hiệu bất thường và đi khám, bệnh đôi khi đã tiến triển.

Phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm giúp người bệnh có thêm lựa chọn điều trị, từ các phương pháp tại chỗ như đốt sóng cao tần, phẫu thuật cắt gan đến ghép gan ở những trường hợp đáp ứng tiêu chuẩn. Với bệnh tiến triển, việc điều trị có thể cần phối hợp nhiều phương pháp như truyền hóa chất, sử dụng thuốc điều trị đích hoặc liệu pháp miễn dịch. Vì vậy, phát hiện sớm và theo dõi sau điều trị vẫn là những mục tiêu quan trọng trong quản lý UTBMTBG.

Trong bối cảnh ung thư gan vẫn là một trong những bệnh ung thư có gánh nặng tử vong cao, việc tìm kiếm công cụ phát hiện sớm, theo dõi tái phát và đánh giá hiệu quả điều trị được xem là yêu cầu cấp thiết. Tại hội nghị, các nghiên cứu về sinh thiết lỏng, đặc biệt là phân tích DNA khối u lưu hành (ctDNA) trong máu và nước tiểu, thu hút sự quan tâm của giới chuyên môn.

PGS.TS.BS Đào Việt Hằng, Phó Giám đốc Trung tâm Nội soi, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, Viện Nghiên cứu và Đào tạo Tiêu hóa, Gan mật cho biết, AFP là dấu ấn sinh học thường được sử dụng trong hỗ trợ chẩn đoán ung thư gan. Tuy nhiên, chỉ dựa vào AFP có thể bỏ sót một số trường hợp, bởi không phải người bệnh nào cũng có chỉ số này tăng.

Hiện nay, một số cơ sở y tế đã ứng dụng các dấu ấn sinh học mới, chẳng hạn như bộ ba xét nghiệm AFP, AFP-L3 và PIVKA-II nhằm nâng cao khả năng phát hiện bệnh. Song song với đó, các nhóm nghiên cứu đang tìm kiếm những phương pháp mới, trong đó có phân tích DNA khối u lưu hành trong nước tiểu (ctDNA) với kỳ vọng có thể phát hiện ung thư gan ở giai đoạn sớm hơn.

Báo cáo của GS.TS. Ying-Hsiu Su từ Hoa Kỳ về vai trò của các dấu ấn sinh học mới trong quản lý ung thư biểu mô tế bào gan (HCC) cho thấy, tiềm năng của các biomarker trong hỗ trợ phát hiện bệnh, phân tầng nguy cơ, đánh giá tiên lượng và hướng tới chiến lược cá thể hóa trong quản lý người bệnh.

Xét nghiệm máu và nước tiểu mở ra thêm hướng tiếp cận trong quản lý UTBMTBG. Nhóm nghiên cứu phát triển các dấu ấn "sinh thiết lỏng", thông qua DNA có nguồn gốc từ khối u lưu hành (ctDNA) trong mẫu nước tiểu và huyết tương. Đây là hướng tiếp cận ít xâm lấn, phục vụ phát hiện bệnh và theo dõi điều trị.

Kết hợp dấu ấn DNA trong nước tiểu với xét nghiệm AFP giúp tăng khả năng phát hiện UTBMTBG. Trong nghiên cứu, bộ dấu ấn kết hợp có độ nhạy 79,6% và độ đặc hiệu 90%, cải thiện khả năng phát hiện so với chỉ dùng AFP, bao gồm ung thư gan giai đoạn sớm. 

Các nhà nghiên cứu cũng phân tích 24 gene liên quan đến ung thư gan, kết hợp với kỹ thuật lựa chọn các đoạn ctDNA theo kích thước và phân tích mô típ đầu mút của các đoạn DNA (end-motif analysis), đã cho thấy tiềm năng trong việc cải thiện độ nhạy của xét nghiệm giúp phát hiện sớm đáp ứng điều trị so với các phương pháp chẩn đoán hình ảnh thường quy. Hướng nghiên cứu này có thể hỗ trợ theo dõi điều trị phù hợp với từng người bệnh.

Theo PGS.TS.BS Đào Việt Hằng cho biết, nghiên cứu ctDNA trong nước tiểu mở ra hướng tiếp cận ít xâm lấn hơn, giúp người bệnh giảm đau đớn và thuận tiện hơn khi cần thực hiện xét nghiệm nhiều lần. Với những trường hợp AFP không tăng, xét nghiệm mới có thể bổ sung thông tin cho quá trình theo dõi và phát hiện bệnh. Dù vậy, chi phí xét nghiệm và yêu cầu kiểm chứng lâm sàng vẫn là những vấn đề cần giải quyết trước khi ứng dụng rộng rãi.

"Chúng tôi hy vọng bên cạnh việc chứng minh giá trị của dấu ấn sinh học mới, nhóm nghiên cứu có thể góp phần giảm chi phí xét nghiệm. Nếu ứng dụng rộng rãi, người bệnh ung thư gan tại Việt Nam sẽ có thêm cơ hội tiếp cận những tiến bộ của y học hiện đại" - PGS.TS.BS Đào Việt Hằng chia sẻ.

AI và công nghệ nội soi hỗ trợ phát hiện tổn thương

Bên cạnh dấu ấn sinh học, hội nghị cũng cập nhật các tiến bộ trong chẩn đoán hình ảnh và nội soi tiêu hóa. Trong lĩnh vực chẩn đoán ung thư gan, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để phân tích hình ảnh chụp cắt lớp vi tính và cộng hưởng từ có thể hỗ trợ bác sĩ nhận diện những tổn thương nhỏ.

GS.TS.BS Đào Văn Long, Chủ tịch Hội đồng sáng lập Viện Nghiên cứu và Đào tạo Tiêu hóa, Gan mật, Chủ tịch Hội đồng Quản lý Hệ thống y tế Hoàng Long cho biết, phát hiện sớm ung thư luôn là một trong những mục tiêu quan trọng của y học. Với ung thư đường tiêu hóa, nếu phát hiện ở giai đoạn phù hợp, nhiều tổn thương có thể được cắt bỏ hoàn toàn qua nội soi mà người bệnh không cần trải qua phẫu thuật hoặc hóa trị.

Các hệ thống nội soi độ phân giải cao, công nghệ nhuộm màu ảo, phóng đại hình ảnh và chế độ ánh sáng đặc biệt giúp bác sĩ quan sát rõ hơn cấu trúc bề mặt, hình thái tổn thương. Nhờ đó, việc nhận diện tổn thương nghi ngờ có thể được hỗ trợ ngay trong quá trình nội soi. Đây là một bước tiến quan trọng trong phát hiện sớm ung thư đường tiêu hóa.

Viện cũng phát triển AI hỗ trợ phát hiện và phân loại tổn thương trên hình ảnh nội soi. Tháng 5/2026, sáng chế "Phương pháp đa nhiệm tự động phát hiện và phân loại tổn thương từ luồng video nội soi đường tiêu hóa trên" được cấp bằng độc quyền sáng chế theo Quyết định số 73364/QĐ-SHTT của Cục Sở hữu trí tuệ, Bộ Khoa học và Công nghệ.

Hệ thống hướng tới nhận diện 5 nhóm tổn thương gồm viêm thực quản trào ngược, ung thư thực quản, ung thư dạ dày, viêm dạ dày và loét hành tá tràng. Công nghệ đã được ứng dụng tại các cơ sở y tế, trong đó có Phòng khám Hoàng Long và Bệnh viện Đại học Kỹ thuật Y tế Hải Dương, một Trung tâm nội soi thuộc Bệnh viện Đại học tại Hà Nội…

Đưa kết quả nghiên cứu đến gần hơn với người bệnh

Hội nghị cũng là dịp nhìn lại hoạt động nghiên cứu, đào tạo và ứng dụng kỹ thuật của Viện Nghiên cứu và Đào tạo Tiêu hóa, Gan mật sau 8 năm thành lập. Trong năm 2025 và 2026, Viện đã trao tặng 10 hệ thống nội soi Fujifilm ELUXEO LITE 6000 cho các cơ sở y tế, đồng thời tổ chức đào tạo cho 14 bác sĩ và 12 điều dưỡng, kỹ thuật viên. 

Ở lĩnh vực bệnh gan, Viện triển khai các chương trình quản lý bệnh gan mạn tính, ứng dụng AI trong siêu âm sàng lọc tại Lào Cai, Bắc Ninh, Thanh Hóa, Hà Tĩnh và Huế; phát triển ứng dụng HBVCare tại 5 tỉnh, thành phố nhằm hỗ trợ quản lý người bệnh viêm gan B.

Thời gian tới, Viện định hướng tiếp tục thúc đẩy chuyển giao kết quả nghiên cứu, ứng dụng AI vào thực hành lâm sàng, mở rộng đào tạo và tăng cường hợp tác với các cơ sở y tế. Mục tiêu là đưa những tiến bộ khoa học đến gần hơn với người bệnh, góp phần nâng cao chất lượng phát hiện, theo dõi và quản lý các bệnh lý tiêu hóa, gan mật.

Bác sĩ cảnh báo nguy cơ ung thư gan từ 3 món ăn quen thuộc: Nhiều người càng thích càng khó bỏ

GĐXH - Câu chuyện khiến bác sĩ phải nhắc lại một điều tưởng đơn giản nhưng nhiều người dễ bỏ qua: bảo vệ lá gan không chỉ nằm ở việc điều trị khi bệnh xuất hiện, mà còn bắt đầu từ những món ăn quen thuộc mỗi ngày.