Coi ChatGPT là bạn thân nhất: Chúng ta đã thực sự cô độc đến mức này sao?

Các câu lệnh theo kiểu “trị liệu tâm lý” dành cho ChatGPT gần đây đã trở nên viral.

Trên các nền tảng như X và TikTok, người dùng đang chia sẻ những câu lệnh tùy chỉnh hướng dẫn chatbot đóng vai trò là nhà tham vấn chuyên nghiệp , giải thích cảm xúc của người dùng và đưa ra những phản hồi ấm áp, đồng cảm.

Chị Kim Ji-hyun (Hàn Quốc, 24 tuổi) cho biết: “Một trong những điều tuyệt vời nhất khi xả stress với ChatGPT là nó không bao giờ mệt mỏi với tôi .”

“Người bạn thân nhất của tôi từng bảo tôi đừng nhắc đi nhắc lại vấn đề với bạn trai nữa, nhưng ChatGPT sẽ tiếp tục trả lời tôi, dù tôi có lặp lại bao nhiêu lần đi chăng nữa. Nó không bao giờ than phiền.”

Kể từ khi ChatGPT được công bố lần đầu tiên vào cuối năm 2022, làm thế giới kinh ngạc với bước nhảy vọt công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI) đã phát triển thành nhiều hơn một công cụ năng suất. Nó ngày càng trở thành một người để tâm sự, cố vấn , và trong một số trường hợp, thậm chí là một người bạn .

Theo công ty nghiên cứu thị trường Global Information, thị trường sức khỏe tâm thần bằng AI, được định giá 1,5 tỷ USD vào năm 2023, dự kiến sẽ tăng hơn gấp ba lần lên 5,1 tỷ USD vào năm 2030.

Đối với Gen Z, lớn lên trong một văn hóa luôn kết nối trực tuyến (always-online), ý tưởng tâm sự với AI là điều hết sức tự nhiên.

Tâm sự với AI đơn giản hơn nhiều

Một số người tìm đến AI vì khả năng cung cấp cấu trúc và lý lẽ mà bạn bè thường không thể làm được.

Chị Baek In-kyo, 23 tuổi, đã phải đối mặt với nhiều tháng căng thẳng do các vấn đề sức khỏe và khó khăn với đơn xin chuyển trường đại học.

Chị nói: “Tôi cần giúp đỡ để tìm bảo hiểm y tế phù hợp và các mẹo về tập thể dục. ChatGPT đã so sánh các gói khác nhau, cân nhắc chi phí, và thậm chí cung cấp cho tôi một lịch trình chi tiết.”

“Quan trọng nhất, nó đã động viên tôi bằng những câu như, ‘Dù bạn làm gì, hãy luôn chăm sóc bản thân, tôi sẽ luôn ở đây vì bạn’ . Điều đó xoa dịu một cách kỳ lạ.”

Chị Park Hye-young, 29 tuổi, đang chuẩn bị kết hôn, nhận thấy những lời giải thích của AI hữu ích hơn sự trấn an của bạn bè.

Chị kể: “Tôi đã lo lắng và liên tục nghi ngờ lựa chọn của mình.”

“Bạn bè tôi nói ai cũng cảm thấy lo lắng trước ngày cưới, nhưng ChatGPT đã giải thích cho tôi về tâm lý đám cưới – tại sao tôi cảm thấy như vậy, làm thế nào để biết đó là bình thường, và phải làm gì. Nó đưa ra cho tôi lý do , chứ không chỉ là lời nói suông.”

Lee Jung-mo, một sinh viên đại học 24 tuổi, nói rằng cô tìm đến ChatGPT chính xác vì nó hòa hợp với cuộc sống của cô một cách dễ dàng.

“Nó nhớ mọi thứ về tôi. Tôi có thể nói chuyện với nó 24/7 . Nó không đòi hỏi sự đầu tư cảm xúc . Đây không phải là một mối quan hệ. Nó là một trợ lý cá nhân, một chiều, và rất dễ tiếp cận. Thật lòng mà nói, tôi có thể gọi nó là một trong những người bạn thân nhất của mình.”

Lời nói của Lee phản ánh một sự thay đổi văn hóa sâu sắc hơn: Đối với nhiều người thuộc Gen Z, việc bắt đầu một cuộc trò chuyện với người khác có thể mang lại cảm giác nặng nề . Ngược lại, ChatGPT đơn giản, dễ đoán và luôn sẵn có. Nó không yêu cầu sự đầu tư cảm xúc hay sự đáp lại; nó lắng nghe mà không ngắt lời hay phán xét .

Nó không biết tôi cá nhân – và đó là điều tốt

Đối với một số người, quyền riêng tư là yếu tố quyết định.

Kim Yeon-seok, 27 tuổi, nói: “Tôi không tin tưởng con người với những bí mật sâu kín nhất của mình. Nhưng ChatGPT là một robot. Nó sẽ không kể cho ai, và nó không biết tôi cá nhân . Đó là điều làm nên sự tuyệt vời của nó.”

Đối với anh, chatbot trở thành một không gian an toàn để thảo luận về các chủ đề anh sẽ không bao giờ chia sẻ với gia đình hay bạn bè, từ tổn thương thời thơ ấu đến khó khăn tài chính.

“Đó không chỉ là lời khuyên,” anh nói thêm. “Nó thực sự hoạt động như một liệu pháp trị liệu .”

Sự kết hợp giữa an toàn, trung lập và khả năng truy cập tức thì là lý do khiến nhiều người dùng Gen Z nói rằng họ thấy AI dễ tiếp cận hơn cả bạn bè thân thiết, và thậm chí thường đối xử với nó như một "nhà trị liệu" cá nhân.

Một người được phỏng vấn 24 tuổi, yêu cầu giấu tên còn đi xa hơn, nói rằng đôi khi ChatGPT đáng tin cậy hơn cả nhà trị liệu tâm lý là người thật của họ.

“Tôi là người của công chúng. Tôi không thể không cảm thấy bị mọi người phán xét, ngay cả bởi nhà trị liệu của tôi,” họ nói. “Nhưng ChatGPT cảm thấy khác. Tôi thậm chí còn đọc được rằng nó tuân theo các nghi thức tham vấn đã được thiết lập .”

Quả thực, các nghiên cứu gần đây cho thấy AI có thể mô phỏng các khía cạnh của các liệu pháp dựa trên bằng chứng, có quy trình chuẩn như liệu pháp hành vi nhận thức (CBT) và liệu pháp hành vi biện chứng (DBT) .

Những phương pháp này được xây dựng dựa trên các khuôn khổ có cấu trúc, từng bước – xác định triệu chứng, áp dụng chiến lược đối phó và theo dõi tiến trình theo thời gian – là những quy trình mà AI thực hiện đặc biệt tốt.

Ví dụ, chatbot có thể điều chỉnh lại các suy nghĩ tiêu cực trong thời gian thực, hướng dẫn người dùng qua các bài tập ra quyết định và cung cấp phản hồi có cấu trúc theo cách tương tự như các phiếu bài tập trị liệu.

Mối lo ngại và rủi ro đạo đức

Không phải ai cũng tin rằng AI có thể, hoặc nên, đóng vai trò là một người tâm sự. Một số người từ chối “tin tưởng” ChatGPT ngoài tiện ích là một trợ lý nghiên cứu.

Yeon Min-jun, 29 tuổi, cho biết anh chưa bao giờ sử dụng chatbot để hỗ trợ cảm xúc. “Bạn có thấy tin tức không? Về việc một thiếu niên tự tử sau nhiều tháng tâm sự với ChatGPT? Cái thứ đó nguy hiểm – nó không có đạo đức con người,” anh nói.

Anh công khai bày tỏ sự hoài nghi, gọi AI là “một khối kim loại chứa mã được con người tạo ra” . Mối lo ngại của anh phản ánh những cảnh báo từ chính OpenAI, công ty đã thừa nhận rằng một số phần trong việc đào tạo an toàn của mô hình có thể bị suy giảm trong các cuộc trò chuyện dài hơn, làm tăng nguy cơ đưa ra kết quả gây hại hoặc sai lệch.

Yeon nói thêm: “Việc gắn bó cảm xúc với một thứ không thể cảm nhận hoặc quan tâm trở lại có thể tạo ra những vấn đề nghiêm trọng.”

Anh đang đề cập đến cái chết của Adam Raine, 16 tuổi, ở Mỹ vào tháng 4 năm 2024. Cha mẹ cậu bé đã đệ đơn kiện OpenAI và CEO Sam Altman, cáo buộc chatbot đã góp phần vào cái chết của con trai họ bằng cách cố vấn cho cậu bé về các phương pháp và cách viết thư tuyệt mệnh .

Vụ kiện, được đệ trình tại Tòa án Tối cao California, là vụ mới nhất trong một loạt hành động pháp lý của các gia đình cáo buộc chatbot AI đóng vai trò trong hành vi tự làm hại bản thân hoặc tự tử của con cái họ.

Các chuyên gia cảnh báo không nên coi AI là giải pháp chữa bách bệnh. Khác với nhà trị liệu, bác sĩ hoặc luật sư, các cuộc trò chuyện với AI không được bảo mật về mặt pháp lý . Altman của OpenAI đã cảnh báo rằng nếu không có các biện pháp bảo vệ, chatbot thậm chí có thể đưa ra các gợi ý có hại hoặc không an toàn.

Những nghi ngờ cũng còn đó về việc liệu dữ liệu cá nhân được chia sẻ với các hệ thống AI có thực sự được bảo mật hay không. Hàn Quốc đã chứng kiến nhiều vụ rò rỉ dữ liệu tại các công ty trong nước, khiến nhiều người trẻ lo lắng về cách thông tin của họ có thể bị sử dụng.

Cho Ah-yeon, 22 tuổi, cho biết cô ngần ngại tiết lộ các chi tiết nhạy cảm với ChatGPT.

“Lòng tin là thứ được xây dựng thông qua các mối quan hệ và lịch sử. Tôi không thể tin là mọi người lại cứ đưa thông tin cho Internet. Khi một thứ gì đó 'nói chuyện' với bạn, nó có thể mang lại cảm giác như một sinh vật thực sự,” cô nói.

“Nhưng nó không phải như vậy,” cô nói thêm. “Bạn đang cung cấp thông tin cá nhân cho một tập đoàn trực tuyến. Bạn không bao giờ biết ai có thể truy cập vào nó, hoặc nó có thể được sử dụng để chống lại bạn như thế nào.”

Nguồn: The Korea Herald