Cuộc chiến giành kho báu nửa tỉ USD

Con tàu yểu mệnh

Ngày 22/9/1804, thuyền trưởng Graham Moore, chỉ huy tàu HMS Indefatigable nhận được lệnh tìm kiếm hai chiến hạm Tây Ban Nha chở theo kho báu mang về từ Nam Mỹ. Ông tới Cadiz, Tây Ban Nha, vào ngày 29/9 và mang theo ba tàu chiến cỡ nhỏ hơn Medusa, Lively, Amphion đi theo hướng Gibralta.

Ngày 5/10, tàu Medusa phát hiện 4 tàu chiến Tây Ban Nha ở Mũi St Mary và các tàu Anh đã nhanh chóng tới ngăn chặn. Thời điểm chiến hạm hai nước chạm mặt nhau, Tây Ban Nha đang đứng ở vị trí trung gian. Nhưng có vẻ như nước này sắp tuyên chiến với Anh và đứng về liên minh với Pháp trong cuộc chiến tranh Napoleon.

Hình ảnh phác họa tàu Mercedes.

Khi tàu Indefatigable bắn phát đạn cảnh cáo thứ 2, tàu Nuestra Senora de las Mercedes trong hạm đội Tây Ban Nha bất ngờ bắn trả trúng tàu Amphion. Tàu Medea cũng nổ súng bắn về phía Indefatigable và một cuộc hải chiến diễn ra. Khoảng 10 phút sau khi giao tranh, tàu Mercedes bất ngờ nổ tung. Một nhân chứng bên hạm đội Tây Ban Nha mô tả lại rằng Mercedes “vỡ tung như một quả trứng, với phần nhân chảy dần xuống đáy biển”. Gần như toàn bộ thủy thủ đoàn của Mercedes thiệt mạng, chỉ còn 40 người sống sót.

Trong vòng nửa giờ giao tranh, các tàu Fama và Clara của Tây Ban Nha đầu hàng còn tàu chỉ huy Medea trốn thoát. Phía Anh đã lấy đi 4.773.153 peso vàng và bạc từ ba con tàu bị chiếm, trong đó có 1.307.634 đồng vàng, bạc thuộc về nhà vua Tây Ban Nha. Hàng trăm ngàn đồng vàng bạc còn lại, gồm quỹ trả lương cho binh lính trị giá 143.070 đồng peso, đã chìm xuống biển cùng Mercedes.

Sau sự kiện này, Tây Ban Nha chính thức tuyên chiến với Anh. Còn xác tàu Mercedes trở thành một bí ẩn và là mục tiêu săn tìm của hàng loạt các tay săn lùng kho báu thời hiện đại.

Kho báu của Thiên Nga đen

Trong số các công ty săn lùng kho báu nổi tiếng phải kể tới Odyssey Marine, vốn gây nhiều chú ý hồi năm 2003 sau vụ phát hiện xác tàu hơi nước SS Republic. Nhờ tìm thấy xác tàu này, Odyssey đã thu được hàng ngàn đồng vàng trị giá 75 triệu USD.

Một trong những đồng vàng được Odyssey tìm thấy từ "Thiên Nga đen".

Ngay sau khi tin tức xuất hiện, Odyssey đã vấp phải sự phản đối dữ dội của các nhà nghiên cứu. Kevin Crisman, một giáo sư ở Đại học A&M Texas cho biết hoạt động trục vớt xác tàu là một sự “đánh cắp lịch sử của công chúng và lịch sử nhân loại”. Ông cho rằng những kho báu bị chìm dưới đáy biển dường như không thu hút được sự chú ý của công luận. “Nếu những gã đó đi đặt bom quanh tượng Sphinx, hay cho nổ tung công trình Acropolis, họ sẽ đi tù ngay lập tức” - Crisman nói.

Nhân viên Odyssey kiểm đếm các đồng bạc thu được từ xác con tàu bị nghi là Mercedes.

Tàu tìm kiếm kho báu của Odyssey.

Vụ kiện dai dẳng

Không thể buộc Odyssey trả lại kho báu, Tây Ban Nha đã đệ đơn kiện lên tòa án liên bang Mỹ ở Tampa, Florida. Mới đây, chánh án tòa liên bang Mỹ ở Tampa, Florida, ông Mark Pizzo đã có phán quyết bằng văn bản, cho rằng xác tàu đắm chính xác là tàu Mercedes. Pizzo cho biết có nhiều bằng chứng cho thấy mảnh vỡ là của tàu Mercedes như Tây Ban Nha tuyên bố. “Nơi tồn tại các mảnh vỡ, những đồng xu, các quả đạn đại bác và những cổ vật khác hoàn toàn phù hợp với dữ liệu lịch sử của Mercedes” - ông viết.

Thiết bị thăm dò đáy biển đã giúp Odyssey tìm thấy Thiên Nga đen.

Chính phủ Tây Ban Nha đã lên tiếng hoan nghênh quyết định của tòa án Tampa, trong đó đề nghị trả lại kho báu trong 10 ngày. Tuy nhiên đây chỉ là gợi ý dành cho tòa án bang, nơi sẽ ra phán quyết cuối cùng liên quan tới vụ việc. “Tôi vui mừng khi biết chánh án đã ra phán quyết rằng con tàu thuộc về Tây Ban Nha và kho báu thuộc về Tây Ban Nha. Đây là một quyết định hết sức quan trọng” - Bộ trưởng Văn hóa Tây Ban Nha Angeles Gonzalez-Sinde nói. Ông đánh giá quyết định của tòa đã tạo nên một tiền lệ quan trọng.

Lẽ dĩ nhiên Odyssey không thể hài lòng với phán quyết mới nhất này. Công ty đã gọi đây là một sai lầm và cho biết họ sẽ kháng án để “bảo vệ tới cùng những gì được thu hồi một cách hợp pháp”. “Chúng tôi sẽ trở lại tranh đấu vì vụ việc” - giám đốc điều hành Odyssey Greg Stemm nói - “Odyssey làm mọi thứ đúng luật. Việc tòa án nói họ tìm thấy đủ chứng cứ để xác nhận con tàu là Mercedes là hoàn toàn sai lầm”.

Hương Giang