Đưa chữ về "bến ôshin"

Nói thế nhưng khi nghe cô bé tâm sự về hoàn cảnh gia đình và ước mơ lấp đầy con chữ, chúng tôi đều cảm nhận được một làn gió mát lan tỏa, làm dịu đi những câu chuyện đau lòng xảy ra trong thời gian qua với những em nhỏ trót neo mình vào “bến ôsin”.

Vừa làm thuê, vừa đi học

Không khí trong quán cơm nhỏ ở số 12, ngõ 46, phố Đào Tấn, Hà Nội như bức bối hơn, khi quán ken dày những khách. Mấy chục bàn ăn nhộn nhịp người đứng, kẻ ngồi xen lẫn với những tiếng thúc giục gọi cơm của gần trăm cái bụng đói mèm sau nửa ngày làm việc vất vả.

Chị chủ quán chừng hơn 30 tuổi, có khuôn mặt thanh tú vẫn thường trực nụ cười trên môi, vừa đáp lời khách hàng, vừa thoăn thoắt đôi tay thái thịt, gắp rau, múc canh, xúc lạc... Một cô bé người thấp đậm cũng nhanh nhẹn không kém, khi thì bê cơm cho người này, khi thì bưng thức ăn cho bàn kia. Cứ mỗi tốp khách đứng lên, cô lại có mặt ngay tức khắc lau dọn cho sạch sẽ ghế bàn.

Sau gần 2 tiếng đồng hồ tấp nập, quán vãn khách dần khi trời đổ sang chiều. Lúc người khách cuối cùng đứng lên thì cả mấy người phục vụ cửa hàng đều đã mệt phờ. Bà cụ dáng chừng là người nhà chủ quán, vừa lau mặt bằng chiếc khăn ướt, vừa hỏi cô bé: “Chiều nay có phải đi học thêm tiếng Anh không Hà? Nếu có thì ăn cơm rồi đi không muộn. Bát đĩa để bà rửa giúp cho!”. Cô bé trả lời: “Cháu không phải đi bà ạ! Lớp đấy dạy chất lượng không tốt lắm! Cháu xin nghỉ rồi. Giờ cháu chỉ đi học buổi tối ở Trung tâm thôi!”.

Thoạt nghe mẩu đối thoại trên, ai cũng tưởng cô bé là con cháu trong nhà ra giúp ông bà phục vụ quán cơm. Chỉ những người dân xung quanh mới biết Thu Hà, cô bé quê vùng đồng chiêm trũng Hà Nam, là người giúp việc cho gia đình ông Văn Đình Hải đã mấy năm nay.

Cứ 6 giờ sáng, người ta đã thấy cô bé Hà thức dậy cùng mọi người trong nhà đi chợ, làm món ăn, chuẩn bị bàn ghế, bát đũa để 11h kịp mở hàng phục vụ khách ăn trưa. Xung quanh khu vực phố Đào Tấn có nhiều công ty, xí nghiệp, văn phòng nên số lượng khách ăn trưa giờ cao điểm luôn đông nghẹt. Cửa hàng lại có mỗi mình Thu Hà là người giúp việc, nên cô bé luôn phải chạy đôn chạy đáo, quay ra quay vào để làm sao phục vụ được nhanh nhất khắp lượt khách hàng.

Bán xong, cô bé lại cùng chủ quán dọn dẹp bàn ghế, rửa bát đũa và quét dọn cho sạch sẽ. Chiều, cô tranh thủ lau dọn nhà cửa, giặt giũ quần áo, chơi với các em rồi cơm nước cho gia đình ông Hải. Dẫu bận bịu với bao nhiêu công việc như vậy, nhưng đều đặn hàng tối, dù mưa gió hay thời tiết lạnh căm căm, Thu Hà vẫn đạp xe đến Trung tâm Giáo dục thường xuyên quận Ba Đình để tham gia lớp bổ túc văn hóa PTTH.

Ông bà Văn Đình Hải.

Tuổi thơ không may mắn

Về cô bé giúp việc siêng năng, nhanh nhẹn và hiếu học này, ông Văn Đình Hải kể với chúng tôi: “Cháu nó đến nhà tôi từ khi còn nhỏ, hình như mới tốt nghiệp cấp 2. Cháu Hà rất lam làm và chịu khó học hỏi. Chúng tôi không bao giờ nghĩ cháu là người giúp việc mà luôn coi cháu là một cộng sự của gia đình. Thấy Hà có chí, chúng tôi cũng luôn động viên cháu đi học thêm bổ túc văn hóa để có được tấm bằng cấp 3. Sau đó cháu có thể tiếp tục thi vào một trường Trung cấp hoặc Cao đẳng nào phù hợp với khả năng của mình.

Những buổi chiều cháu đi học tiếng Anh từ 2h, bà nhà tôi cũng đều giúp cháu dọn dẹp và rửa bát đũa. Cháu có một phòng nhỏ riêng để ở và học tập. Chúng tôi không muốn cả đời cháu cứ đi giúp việc cho người khác, mà phải có được một sự thay đổi sáng sủa hơn!”

Khi chúng tôi tìm đến Trung tâm Giáo dục thường xuyên quận Ba Đình thì Thu Hà đang học tại lớp 11D buổi tối của Trung tâm. Đang giờ giải lao, học sinh trong lớp rủ nhau ra ngoài sân đứng nói chuyện hoặc chơi đùa. Riêng Thu Hà và một vài người bạn thì vẫn không rời khỏi chỗ ngồi. Các em đang tranh thủ giải nốt mấy bài toán khó.

Theo như lời tâm sự của Hà với chúng tôi thì, cô sinh ra trong một gia đình nghèo trên đất Hà Nam. Bố cô làm thợ xây dựng, sửa chữa nhà cửa. Công việc nặng nhọc, có khi chưa ráo mồ hôi đã tiêu hết tiền, mà cũng thất thường lúc có, lúc không.

Mẹ cô có một cửa hàng nhỏ buôn bán lặt vặt ở chợ nuôi 3 con ăn học. Học hết lớp 9, gia đình không đủ tiền cho Hà đi học tiếp, cô bé đành gác ước mơ đèn sách để theo người cô ruột lên Hà Nội mong tìm một chốn mưu sinh.

Là người bán hoa quả ở chợ gần nhà ông Văn Đình Hải, thấy gia đình ông Hải đang cần tìm người giúp việc nhà và phục vụ quán cơm. Cô của Thu Hà liền nhờ mối thân quen giới thiệu cô bé. Với ước mơ lớn hơn cái độ tuổi mười lăm, mười sáu, Hà mong sẽ kiếm được mỗi tháng ít tiền để gửi về quê giúp bố mẹ nuôi nấng hai em.

Hà tâm sự: “Khi phải rời nhà trường vì bố mẹ không có tiền cho ăn học nữa, em buồn lắm. Nhìn những bạn bè cùng lứa í ới rủ nhau đi ôn thi, rủ nhau đến lớp, em chỉ muốn òa khóc thật to cho đỡ tủi thân. Rồi khi động viên em ra Hà Nội làm thuê, cô em bảo: “Mày yên tâm, ra giúp việc cho nhà người ta một thời gian. Nếu mày làm tốt và ngoan ngoãn thì người ta có thể lại cho mày đi học tiếp. Ở Thủ đô thiếu gì trường lớp mà lo”.

Với niềm hy vọng mong manh ấy, em đã gói ghém quần áo ra ở giúp việc cho nhà ông bà Hải. Ở được một năm thì qua người quen, em biết được Trung tâm Giáo dục thường xuyên Ba Đình ở gần nhà có lớp học bổ túc văn hóa cấp 3 vào các buổi tối trong tuần. Em có đề đạt nguyện vọng thì ông bà và cô chú đều đồng ý ngay. Một phần vì mọi người cũng yêu quý em, một phần vì em biết sắp xếp thời gian nên cũng không làm ảnh hưởng đến công việc nhà và quán”.

Thu Hà cho biết, ngoài cơm nước ăn uống, nơi ngủ nghỉ, quần áo mặc, gia đình ông Hải trả cho cô bé 700.000 đồng/ tháng. Số tiền này, cô bé trích ra hơn một trăm ngàn đồng cho công việc học tập, còn lại Hà để dành dụm chờ khi có dịp về thăm nhà là đưa cả cho mẹ thêm vào nuôi em. Cô không muốn đứa em nào lại phải bỏ học giữa chừng như mình.

Khi chúng tôi hỏi về “bí quyết” sắp xếp thời gian học tập, cô bé cười: “Có bí quyết gì đâu ạ! Thực ra là phải cố gắng thôi. Hàng ngày, sau khi xong xuôi hết công việc, vào khoảng 10 giờ tối em mới có thể ngồi vào bàn học được. Thường thì em học trong khoảng 2 tiếng rồi đi ngủ để sáng mai còn có thể dậy sớm. Nếu hôm nào buồn ngủ quá thì mai đến lớp đành chịu để cô giáo phạt vậy”.

Bà Hải và cô bé Hà cùng xử lý đống bát đĩa.

Những số phận cùng cảnh ngộ

Trò chuyện với một số bạn trong lớp học của Thu Hà, chúng tôi còn làm quen thêm được với Nguyễn Thị Mai, sinh năm 1988, quê ở Hà Tĩnh. Mai cũng đang giúp việc cho gia đình anh Hồng, chị Giang ở C9 Bắc Thành Công, Hà Nội. Cũng như Hà, vì gia đình nghèo, bố mẹ quanh năm đi sau con trâu, cái cày, nên không thể có đủ tiền cho cả 5 anh chị em Mai đi học.

Học hết lớp 9, thi tốt nghiệp THPT xong, tiếp bước người anh cả, Mai nghỉ học để đi làm thêm giúp đỡ gia đình. Đi làm được hai năm rưỡi, cũng qua bạn bè, Mai biết đến lớp học bổ túc văn hóa của Trung tâm Giáo dục thường xuyên Ba Đình. Cô bé đã mạnh dạn đề đạt nguyện vọng xin đi học với chủ nhà và may mắn được họ đồng ý.

Chia sẻ với chúng tôi, Mai hồn nhiên kể: “Để đáp lại lòng tốt của cô chú, em đã rất cố gắng sắp xếp công việc và thời gian để sao cho việc học của em không làm ảnh hưởng đến việc nhà. 6 giờ sáng em dậy chuẩn bị cho 2 em nhỏ ăn sáng và đến trường. Quay về, em dọn dẹp nhà cửa và chuẩn bị cơm trưa. 4h30 chiều em đón các em từ trường về, chuẩn bị cơm chiều xong là đến Trung tâm.

Khoản tiền lương 500.000 đồng/ tháng, em trích ra 75.000 đồng đóng học. Còn đâu em gửi về quê và để dành một phần cho công việc sau này. Cô chú nhà chủ đã hứa, sau khi em tốt nghiệp cấp 3, sẽ xin giúp cho em vào làm hộ lý ở một bệnh viện. Lời hứa đó đã giúp em nghị lực hơn rất nhiều trong học tập”.

Khi hỏi thăm về những người em ruột thịt của Mai ở quê, chúng tôi rất buồn khi nghe cô bé nói: “Đứa em thứ ba sát em cũng đã tốt nghiệp lớp 9. Nó vừa xuống Hà Nội và đang giúp việc cho một gia đình ở Cầu Giấy. Sắp tới em cũng xin cho nó vào học bổ túc cấp 3 ở Trung tâm”.

Tạo điều kiện cho người giúp việc có tương lai

Theo như cô giáo Lê Ngọc Lan, Giám đốc Trung tâm Giáo dục thường xuyên quận Ba Đình, thì Trung tâm có đến 20 học sinh đang theo học là người giúp việc trong các gia đình.

Đã 10 năm nay Trung tâm luôn đón nhận các em học sinh thuộc đối tượng này vào học hàng năm và số lượng này ngày càng nhiều lên. Các em hoặc là đang ở giúp việc cho họ hàng, người thân, hoặc đang ở giúp việc cho những người được giới thiệu qua Trung tâm việc làm.

Sau khi biết đến các lớp học bổ túc buổi tối ở Trung tâm, các em đề đạt nguyện vọng với chủ nhà. Nếu nhà chủ đồng ý, họ sẽ làm đơn gửi đến Trung tâm xin học cho các em với tư cách là người được ủy quyền thay cho bố mẹ.

Với các em học sinh này, Trung tâm luôn tạo điều kiện cho các em từ khâu lựa chọn ca học phù hợp với thời gian rảnh rỗi, cho các em đến lớp muộn từ 10 đến 15 phút vào buổi sáng nếu phải đưa con nhà chủ đi học, miễn giảm học phí cho những em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, gia đình chính sách (có sự chứng nhận của địa phương nơi gia đình các em cư trú)...

Cách đây chưa lâu, đã có em học rất giỏi và thi đỗ vào Đại học. Trung tâm Giáo dục thường xuyên là nơi tạo cơ hội cho mọi người được học tập suốt đời nên Trung tâm luôn rộng cửa chào đón các em.

Như vậy, khi mà dư luận xã hội từng phẫn nộ và bức xúc về việc vợ chồng chủ quán phở Chu Minh Đức - Trịnh Hạnh Phương ở Thanh Xuân, Hà Nội dùng nhục hình đối xử với người làm là em Nguyễn Thị Bình suốt 10 năm trời, thì cũng vẫn trên địa bàn Thủ đô, có không ít các em gái giúp việc trong các gia đình tối tối được cắp sách tới trường với khát vọng và ước mơ về một ngày mai tươi sáng.

Đại Hải