Hugo Chavez: "Chủ nghĩa xã hội hay là chết"

Dòng máu gia đình

Hugo Chavez sinh ngày 28 tháng 7 năm 1954 ở thành phố Sabaneta, bang Barinas (Venezuela), trong một gia đình giáo viên đông con. Ông ngoại là thành viên tích cực của cuộc nội chiến 1859-1963, đã từng chiến đấu trong hàng ngũ những người giải phóng.

Năm 1914, tổ phụ của Hugo Chavez đã từng tham gia phong trào khởi nghĩa chống chế độ độc tài. Mẹ của Hugo Chavez hy vọng con trai sẽ trở thành một mục sư, nhưng Hugo Chavez mơ ước trở thành vận động viên bóng rổ chuyên nghiệp. Ông vẫn say mê môn thế thao này đến tận hôm nay.

Hồi nhỏ, Hugo Chavez đã nổi tiếng bởi năng khiếu vẽ. Lên 12 tuổi, Hugo Chavez đã nhận giải thưởng đầu tiên trong một cuộc thi và triển lãm vẽ khu vực. Năm 1975, với quân hàm trung uý, Hugo Chavez tốt nghiệp Học viện quân sự Venezuela và theo học đại học tổng hợp mang tên Simon Bolivar ở thủ đô Caracas. Hugo Chavez đã từng phục vụ trong Quân chủng không quân và chiếc mũ nồi màu đỏ trang bị cho lính đổ bộ đường không thuộc Quân chủng này về sau trở thành một phần không tách rời cuộc sống và hình ảnh của ông.

Hoạt động bí mật ngay từ thời sinh viên

Năm 1982, trong thời gian học tập ở Học viện quân sự, Hugo Chavez cùng với một số chiến hữu thân cận thành lập một tổ chức hoạt động bí mật mang tên “Phong trào cách mạng Boliva” (Movimiento Bolivariano Revolucionario), để tưởng nhớ người anh hùng Simon Bolivar trong cuộc chiến tranh giành độc lập cho Mỹ La tinh.

Đầu những năm 90 của thế kỷ XX, chính sách kinh tế của chính phủ cầm quyền ở Venezuela bị phá sản đã gây nên sự bất bình trong dân chúng. Họ quyết định dùng bạo lực chống lại chính phủ. Trong tình hình đó, nhiều xu hướng chính trị khác nhau xuất hiện, trong đó có phong trào phái tả, phát triển ngay trong các lực lượng vũ trang.

Năm 1990-1991, phong trào chống chính phủ phát triển rầm rộ dẫn đến cuộc tổng bãi công ngày 7 tháng 11 năm 1991.

Được sự cổ vũ và động viên của toàn dân, những người yêu nước trong số các sỹ quan quân đội đoàn kết lại dưới sự chỉ huy của viên trung tá trẻ đầy nhiệt huyết Hugo Chavez. Ngày 4 tháng 2 năm 1992, Hugo Chavez dẫn đầu một cuộc đảo chính nhằm lật đổ chính phủ cầm quyền.

Bạo động lật đổ chính phủ bất thành

Ngày 4 tháng 2 năm 1992, các đội quân dưới sự chỉ huy của Hugo Chavez tiến ra các đường phố của thủ đô Caracas. Những người khỏi nghĩa tuyên bố không có ý định cướp chính quyền mà chỉ đòi tổ chức lại nội các, thành lập Hội đồng tối cao trong đó có đại diện của tất cả các nhóm trong xã hội Venezuela để thay thế Quốc hội gồm 2 viện trước đây chỉ phản ánh lợi ích của các tập đoàn cầm quyền tham nhũng.

Cuộc bạo động này nhận được sự ủng hộ của các quân nhân, trong đó có 133 sĩ quan và gần 1.000 binh sĩ, chưa kể đến đông đảo các nhân viên dân sự. Bộ chỉ huy tối cao quân đội Venezuela vội vàng ra lệnh ủng hộ tổng thống đương quyền và trấn áp lực lượng nổi dậy.

Cuộc đụng độ kéo dài đến giữa trưa ngày 4 tháng 2 năm 1992, làm chết 17 binh sĩ, nhiều quân nhân và nhân viên dân sự bị thương. Đến trưa ngày 4 tháng 2 năm 1992, để tránh thương vong cho những người vô tội, Hugo Chavez tuyên bố đầu hàng chính phủ, ra lệnh cho những người ủng hộ mình hạ vũ khí và tự nhận toàn bộ trách nhiệm về việc chuẩn bị và tổ chức cuộc bạo động đó.

Khi bị bắt giữ, trung tá Hugo Chavez tuyên bố rằng, ông và các đồng chí của ông hạ vũ khí chỉ vì lần này họ chưa đạt được mục tiêu đề ra và để tránh tiếp tục đổ máu, nhưng cuộc chiến đấu sẽ vẫn tiếp diễn. Trong vụ này, Hugo Chavez và nhiều đồng sự của ông bị bắt giam.

Ra tù, bắt đầu sự nghiệp chính trị

Ngay sau khi được ra khỏi tù, Hugo Chavez bắt tay vào thành lập “Phong trào của nền cộng hoà thứ năm” và lần đầu tiên ông đến thăm Cộng hoà Cuba.

Phát biểu tại Đại học Tổng hợp Havana, Hugo Chavez tuyên bố về các nguyên tắc cách mạng mà ông sẽ thực hiện ở Venezuela. Chính trong thời gian này, Hugo Chavez chịu ảnh hưởng tư tưởng của một nhà hoạt động chính trị người Argentina, tên là Norberto Cececole. Người này khuyên Hugo chú ý nghiên cứu tư tưởng của nhà lãnh đạo Libya, ông Kadhafi (sau đó nhiều năm, tháng 11 năm 2004, trong chuyển thăm Tripoli, thủ đô Libya, Hugo Chavez được tặng Giải thưởng quốc tế mang tên Mouammar Kadhafi vì “đã có công bảo vệ quyền con người”).

Tại các cuộc bầu cử Quốc hội vào năm 1998, Liên minh yêu nước ủng hộ Hugo Chavez, gồm “Phong trào của Nền cộng hoà thứ năm”, “Phong trào hướng đến chủ nghĩa xã hội”, “Đảng tổ quốc cho tất cả mọi người”, “Đảng cộng sản Venezuela” và nhiều phong trào khác đã giành được 34% số phiếu, chiếm 76 trong số 189 ghế ở Hạ viện và 17 trong số 48 ghế ở Thượng viện.

Chavez được bầu làm Tổng thống vì hứa nâng cao cuộc sống của đa số dân nghèo ở Venezuela và được bầu lại năm 2000 và 2006.

Bị bắt giữ trong cuộc đảo chính

Trong năm 2001, cuộc đối đầu giữa Tổng thống Hugo Chavez và những người chống đối trong số giới cầm quyền cũ ngày càng phát triển, đến năm 2002, trở thành cuộc đối đầu công khai. Những người chống đối Tổng thống Hugo Chavez phát động cuộc bãi công trên quy mô cả nước để thể hiện sự đoàn kết với giám đốc và nhân viên của một hãng dầu mỏ nhà nước nhằm chống lại việc Tổng thống Hugo Chavez bổ nhiệm các thành viên mới trong hội đồng quản trị.

Tình hình trở nên đặc biệt căng thẳng sau khi các nghiệp đoàn lớn nhất ở Venezuela tuyên bố biến cuộc tổng bãi công kéo dài 48 giờ thành cuộc bãi công vô thời hạn. Ngày 16 tháng 9 năm 2002, trên đại lộ Maraflopes ở thủ đô Caracas diễn ra cuộc đụng độ vũ trang giữa những người phản đối và ủng hộ Hugo Chavez, làm chết trên 60 người.

Đến ngày 18 tháng 4 năm 2002, bùng nổ cuộc bạo động vũ trang. Một nhóm quân nhân, đứng đầu là ông A. Pena, Thị trưởng Caracas và Tư lệnh lục quân E. Baskes, âm mưu lật đổ Hugo Chavez.

Họ bắt giữ Tổng thống Hugo Chavez và bí mật dẫn đi đâu không rõ. Tướng Lukas Rinkon Romeo tuyên bố giải tán chính phủ với lý do “Hugo Chavez đã tuyên bố từ chức”. Thứ trưởng Bộ An ninh kiêm Tư lệnh Quân cận vệ quốc gia, tướng Alberto Comacho Kairus, ra tuyên bố rằng “Chính phủ của Tổng thống Hugo Chavez không có khả năng quản lý, điều hành đất nước” và bị giải tán, còn các lực lượng vũ trang sẽ kiểm soát Venezuela. Phát biểu trên đài truyền hình, tướng Alberto Comacho Kairus đổ toàn bộ trách nhiệm cho Tổng thống Hugo Chavez vừa bị lật đổ trong cuộc đụng độ đẫm máu vừa qua.

Những người đảo chính bổ nhiệm ông Pedro Karmon, Chủ tịch tập đoàn công nghiệp và kinh doanh, vào cương vị quyền Tổng thống Venezuela. Pedro Karmon tuyên bố giải tán Quốc hội, chấm dứt hoạt động của Viện Kiểm sát và Thanh tra nhà nước, bãi bỏ hiến pháp được thông qua trong thời kỳ cầm quyền của tổng thống Hugo Chavez và phân bố lại tài sản nhà nước.

Sự tái chiếm quyền lực thần kỳ

Chính phủ Mỹ ra sức ủng hộ cuộc cuộc đảo chính này nhưng phần lớn các lực lượng trong quân đội vẫn trung thành với Tổng thống Hugo Chavez. Trên đường phố, hàng trăm nghìn người đổ ra đường bày tỏ thái độ ủng hộ ông, chủ yếu là ở những khu cư dân nghèo được sự động viên của các “Uỷ ban Boliva”.

Họ biểu tình đòi giải phóng Tổng thống vừa bị bắt lúc đó đang bị những người nổi loạn giam giữ đã hai ngày tại một hòn đảo cách ly. Tuy nhiên, ông Pedro Karmon từ chối nhận quyền điều hành đất nước, còn những người lật đổ chính phủ sợ bị trừng phạt đã vội vàng đưa Hugo Chavez vừa bị bắt trở lại dinh Tổng thống. Rút cuộc, lần đảo chính quân sự này của phái đối lập thất bại, còn Tổng thống Hugo Chavez được trở lại cầm quyền.

Việc Tổng thống Hugo Chavez trở lại cầm quyền lần thứ hai được tổ chức tại dinh Tổng thống “Miraphlopes” ở Caracas và được truyền hình trực tiếp. Hugo Chavez tuyên bố, ông đã chuẩn bị tình thần đấu tranh một khi bị giam cầm lâu dài, thậm chí ông đã bắt đầu làm thơ, nhưng chưa kịp viết nốt bài thơ đầu tay của mình. Sau đó, trong một tuyên bố nhằm trấn an và ổn định dư luận, Hugo Chavez tuyên bố cách chức các thành viên Hội đồng quản trị của một hãng dầu mỏ quốc gia do chính ông bổ nhiệm trước đây.

Sau đó vài tháng, ngày 6 tháng 10 năm 2002, Tổng thống Hugo Chavez tuyên bố cơ quan an ninh của ông đã đập tan nhiều vụ âm mưu đảo chính của những người đại diện hàng đầu các tổ chức chống đối liên kết với một nhân vật có thế lực trong quân đội. Trước đó, cơ quan an ninh Venezuela đã tiến hành khám xét nhà của ông Enrike Tehery, cựu Bộ trưởng Ngoại giao và tìm thấy bằng chứng về âm mưu đảo chính này...           

(Còn tiếp)

Lê Minh Quang