Hugo Chavez: Chủ nghĩa xã hội thế kỷ 21

Tại vị nhờ sự tin tưởng của cử tri

Thất bại của phái đối lập trong cuộc đảo chính tháng 04 năm 2002 chưa chấm dứt khủng hoảng chính trị ở Venezuela. Trong suốt thời gian còn lại của năm 2002, phái chống đối lợi dụng tình hình kinh tế ngày một khó khăn và lạm phát, đã tổ chức 4 cuộc tổng bãi công chống chính phủ của tổng thống Hugo Chavez, trong đó cuộc bãi công lớn nhất kéo dài hai tháng, tới đầu tháng 12 năm 2002.

Tổ chức các cuộc bãi công này là thủ lĩnh Hiệp hội những người lao động Venezuela và phong trào chính trị mang tên “Phối hợp dân chủ”. Họ yêu cầu cách chức Tổng thống Hugo Chavez và tiến hành trưng cầu ý dân về quyền hạn của tổng thống. Nhưng cuộc đình công này cũng bị thất bại.

Ngày 15 tháng 8 năm 2004, theo yêu cầu của phái đối lập cánh hữu trong chính phủ, một cuộc trưng cầu ý dân đã được tổ chức nhằm buộc tổng thống Hugo Chavez phải từ chức trước thời hạn. Có tới 59,10% cử tri bỏ phiếu chống lại yêu cầu này. Vì thế, Tổng thống Hugo Chavez vẫn vững vàng điều hành chính quyền trên cương vị tổng thống.

Sau khi cuộc đảo chính của phái đối lập tháng 04 năm 2002 không thành, sự hợp tác giữa hai nhà lãnh đạo ở Châu Mỹ Latinh là Hugo Chavez và Chủ tịch Cuba Fidel Castro càng được củng cố thêm.

Nhận thức được rằng họ không thể đơn phương giành thắng lợi trong cuộc đấu tranh đơn độc với lực lượng chống đối đang bao vây, họ thấy cần phải thành lập mặt trận thống nhất chống Mỹ, có khả năng đương đầu với “các chế độ xâm lược” của Tây Bán Cầu, Hugo Chavez có ý định thành lập xung quanh Venezuela một trục các quốc gia có cùng chí hướng và chia sẻ các lý tưởng cách mạng Boliva.

Trong thời gian gần đây, các chính phủ cánh tả ở Mỹ Latinh được thành lập, ở Bolivia do tổng thống Evo Moralet cầm đầu. Cuối năm 2006, những đồng minh tiềm tàng của Hugo Chavez đã giành thắng lợi ở một số nước, trong đó có Daniel Ortega ở Nicaragoa, Rafael Korrera ở Equador để thành lập liên minh chống Mỹ.

Đầu năm 2006, Hugo Chavez thành lập “trục lương thiện” để thay thế cách gọi của Mỹ là “trục tội ác” ám chỉ các nước gồm Cuba, CHDCND Triều Tiên, Iran và các nước đồng minh của Hugo Chavez.

Hậu thuẫn chính trị và lợi ích kinh tế

Chính phủ các quốc gia trong “trục lương thiện” gắn bó với nhau không chỉ do tư tưởng cánh tả chống Mỹ và chống đế quốc, mà còn xuất phát từ lợi ích của sự hợp tác.

Theo số liệu tổng kết của Mỹ, hàng ngày, Venezuela cung cấp cho Cuba khoảng 90.000 thùng dầu theo giá ưu đãi, để Cuba tinh chế và tái xuất khẩu dầu mỏ. Đổi lại, Cuba đã cung cấp cho Venezuela hàng chục nghìn chuyên gia kỹ thuật, trong đó có 30.000 bác sĩ.

Đối với Bolivia, Venezuela là nguồn đầu tư để thăm dò và khai thác mỏ dầu và khí đốt. Đầu tháng 07 năm 2006, Hugo Chavez trong lần tham dự Hội nghị Liên minh Châu Phi ở Zambia với tư cách khách mời danh dự, đã kêu gọi các nước Châu Phi phối hợp chống lại “chủ nghĩa đế quốc mới ở Mỹ” và thiết lập mối quan hệ chặt chẽ giữa Mỹ Latinh với 53 quốc gia là thành viên thuộc Tổ chức phong trào ủng hộ Châu Phi.

Những hành động khác người

Tháng 07 năm 2006, Hugo Chavez đi thăm nhiều nước mà theo ông là các  thành viên của Mặt trận thống nhất chống Mỹ, trước hết là đi thăm Cuba, gặp gỡ Fidel Castro, thăm Belorusia, Nga và Iran.

Trước đó, Tổng thống Hugo Chavez nổi tiếng khắp thế giới qua hành động đến thăm Iraq, lúc đó đang ở trong tình trạng bị cấm vận sau cuộc chiến tranh Vùng Vịnh và đích thân gặp Tổng thống Iraq, ông Saddam Hussein.

Như vậy, Hugo Chaves là nguyên thủ quốc gia đầu tiên trên thế giới gặp Tổng thống Iraq Saddam Hussein sau khi Iraq mắc bẫy của Mỹ trong hành động xâm lược Kuwait và bị rơi vào cuộc chiến tranh Vùng Vịnh do Mỹ dàn dựng năm 1991.

Hugo Chavez đã thăm Iran tới 5 lần. Ban đầu, Hugo Chavez định đi thăm CHDCND Triều Tiên, nhưng sau đó thay đổi kế hoạch và đi thăm Việt Nam, Quatar, Mali và Bénin.

Ở Tehran (Iran), Hugo Chavez tuyên bố: “Khắp mọi nơi và mọi lúc, Venezuela cùng đồng hành với Iran. Lịch sử chứng tỏ, một khi thống nhất bên nhau, chúng ta có thể chống lại chủ nghĩa đế quốc và chiến thắng nó”.

Về phía mình, ông Mohamoud Ahmadinejad, Tổng thống Iran, tuyên bố: “Tôi nhận thấy rằng mình đã gặp được một người cùng chiến hào. Iran và Venezuela luôn bên cạnh nhau và ủng hộ nhau. Tổng thống Hugo Chavez là một trong những người khởi xướng phong trào tiến bộ và cách mạng ở Mỹ Latinh, đóng góp đáng kể vào hoạt động chống đế quốc”.

Hugo Chavez được tặng thưởng Huân chương cao quý của Nhà nước Cộng hòa Hồi giáo Iran. Khi trở về Tổ quốc, phát biểu trên đài truyền hình, Hugo Chaves đã diễn thuyết năm giờ liền về các chủ đề khác nhau, trong đó ông tuyên bố sẽ xây dựng hệ thống phòng thủ quốc gia bảo vệ cho tất cả các nước trong vùng Caribe.

Hệ thống này được trang bị tên lửa phòng không hiện đại S - 300 và máy bay tiêm kích đánh chặn đa năng Su-30MK v.v... có khả năng theo dõi các mục tiêu đường không từ cự li 200 km và tiêu diệt chúng ở cự li 100 km cách lãnh thổ Venezuela.

Hugo Chavez: “Bush xử sự như là ông chủ của thế giới”

Hugo Chavez còn đề xướng thành lập khối quân sự Nam Mỹ. Trong lễ kỷ niệm 25 năm nhân ngày nổ ra cuộc chiến tranh giữa Anh và Achentina trên quần đảo Manvina, Hugo Chaves tuyên bố rằng, tình hình chính trị ở Nam Mỹ đã thay đổi về căn bản, cần tạo dựng sự liên kết trong lĩnh vực quốc phòng ở Nam Mỹ.

Ông đề xuất thành lập Khối các nước Nam Mỹ, gồm Argentina, Brazil, Venezuela, Paragoay và Urugoay để bảo vệ lợi ích và chủ quyền quốc gia của các nước ở khu vực này.

Hugo Chavez kiên quyết chống lại chính sách bành trướng và toàn cầu hóa của Mỹ. Ngày 20 tháng 09 năm 2006, tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, Hugo Chavez nhận xét rằng, trước khi hội nghị của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc khai mạc, Tổng thống G.Bush phát biểu như thể ông là “ông chủ của thế giới” và vì thế, thế giới rất đáng lo ngại về cách thức ứng xử như thế của chính phủ Mỹ.

Tổng thống Hugo Chavez tuyên bố, trong trường hợp Mỹ liều lĩnh can thiệp vũ trang trực tiếp vào Venezuela, thì đất nước ông “có đủ đồng minh trên hành tinh để tiến hành một cuộc chiến tranh 100 năm với Mỹ”.

Đồng minh chiến lược với Iran

Tháng 01 năm 2007, ông Mohamoud Ahmadinejad, Tổng thống Iran, thăm Venezuela. Trước đó, tháng 07 năm 2006, Iran và Venezuela ký kết 29 hiệp định kinh tế, trong đó có các hiệp định trong lĩnh vực khai thác và xử lý dầu mỏ, luyện kim, y tế.

Để cung cấp tài chính cho các đề án phối hợp, hai bên thành lập Quỹ đầu tư 2 tỷ USD. Tháng 01 năm 2007, hai bên ký kết tiếp các hiệp định mới và tổng thống Iran hứa trong vòng 3 năm sẽ nâng mức đầu tư vào Venezuela lên tới 3 tỷ USD, còn Hugo Chaves khẳng định quyết tâm bảo vệ quyền của Iran phát triển công nghệ hạt nhân vì mục đích hòa bình.

Sự kiện có tính chất then chốt của chuyến thăm này là hai bên thành lập một quỹ chung để đối phó với chính sách của Mỹ. Lần này, Tổng thống Iran tuyên bố: “Chúng ta rất trông cậy vào tất cả các lực lượng quan tâm ở Mỹ La Tinh, Châu Á và Châu Phi”. Theo nhận xét của các nhà phân tích, Tổng thống Iran có ý muốn nói đến cả Trung Quốc.

CNXH là một quá trình tạo dựng kiên trì hàng ngày

Ngày 04 tháng 12 năm 2006, các phương tiện thông tin đại chúng tuyên bố thắng lợi rực rỡ của Hugo Chaves trong cuộc bầu cử tổng thống.

Phái đối lập chỉ có một ứng cử viên duy nhất là Manuel Rosales, thống đốc bang Sulia, một người được coi là kiên quyết chống lại các cuộc cải cách của Hugo Chaves. Một trong những tuyên bố của ông Manuel Rosales trước cuộc bầu cử lần này là cam kết “thay thế tất cả các máy bay chiến đấu của Nga mà Hugo Chaves vừa mua, bằng máy bay sản xuất trong nước”.

Hai tuần sau, Đảng cầm quyền “Phong trào của nên cộng hòa thứ năm” tuyên bố giải tán để thành lập một Đảng thống nhất ủng hộ tổng thống gồm 20 tổ chức chính trị, trong đó có 3 đảng lớn là “Đảng cộng sản Venezuela”, Đảng “Tổ quốc cho tất cả mọi người” và Đảng “Chúng ta có thể”.

Theo ý tưởng của Hugo Chaves, trong điều kiện có một chính đảng thống nhất mạnh thì đất nước sẽ dễ dàng xây dựng thành công “Chủ nghĩa xã hội thế kỷ XXI”.

Hugo Chaves tuyên bố: “Chúng ta cần một chính đảng chứ không phải là một tập hợp đơn giản. Chúng ta không thể tiến lên chủ nghĩa xã hội bằng tác động của chiếc đũa thần. Chủ nghĩa xã hội là một quá trình tạo dựng kiên trì hàng ngày”.

Theo đề nghị của Hugo Chaves, chính đảng mới sẽ mang tên là “Đảng xã hội thống nhất Venezuela”. Hệ thống một chính đảng tương tự cũng đã từng được Fidel Castro xây dựng ở Cuba vào đầu những năm 1960. Ban đầu là Đảng thống nhất xã hội chủ nghĩa, về sau là Đảng Cộng sản Cuba.

Đồng thời, Hugo Chavez đề nghị sửa đổi hiến pháp Venezuela sao cho phù hợp nhất với nhiệm vụ xây dựng chủ nghĩa xã hội, theo đó sẽ bỏ những hạn chế đối với quyền hạn của tổng thống trong hai nhiệm kỳ. Đầu tháng 01 năm 2007, Hugo Chavez tuyên bố sẽ quốc hữu hóa các hãng viễn thông và năng lượng lớn nhất - Compania Nacional de Telefonos Venezuela (CANTV) và EdC - ở Venezuela do các hãng của Mỹ kiểm soát. Từ đó, Venezuela sẽ kiểm soát cổ phiếu của các xí nghiệp khai thác và xử lý dầu mỏ.

Thất bại trong sửa đổi lớn về hiến pháp

Ngày 18 tháng 01 năm 2007, Quốc hội Venezuela bao gồm đa số là những người ủng hộ Hugo Chavez nhất trí bỏ phiếu thông qua hiến pháp cho phép ông có quyền lập pháp đặc biệt trong vòng một năm rưỡi.

Trong thời gian đó, tổng thống sẽ quốc hữu hóa các lĩnh vực then chốt của nền kinh tế, tạo điều kiện cho nhà nước kiểm soát cổ phiếu của các công ty dầu mỏ nước ngoài, xem xét cho phép tổng thống cầm quyền vô thời hạn và đổi tên nhà nước thành Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Venezuela.

Tuy nhiên, trong cuộc trưng cầu dân ý về sửa đổi hiến pháp, đã có 51% cử tri không tán thành những sửa đổi lớn này. Thừa nhận thất bại, nhưng Chavez thề là sẽ theo đuổi đến cùng mục tiêu XHCN. Đồng thời ông vẫn tiến hành những cải cách sâu rộng khác về xã hội.

CNXH Venezuela không giống mô hình Liên Xô cũ

Ngày 25 tháng 05 năm 2007, Tổng thống Hugo Chavez bãi bỏ các kỳ thi tuyển sinh vào đại học vì theo ông, cách làm này đã lạc hậu, không tạo khả năng cho thế hệ trẻ của quảng đại nhân dân tiếp thu trình độ đại học.

Tổng thống Hugo Chavez còn ủng hộ việc bãi bỏ các kỳ thi trong các trường đại học. Ông hứa, sẽ nâng học bổng của sinh viên và mở các nhà ăn công cộng với giá ưu đãi cho sinh viên, trang bị thiết bị hiện đại cho các lớp học. Trước quyết định của Tổng thống Hugo Chavez, thanh niên và sinh viên đồng thanh hô vang: “Đó mới là cách  điều hành đất nước!”.

Theo Tổng thống Hugo Chavez, chủ nghĩa xã hội thế kỷ XXI sẽ không giống với mô hình chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô trước đây. Hugo Chavez đã từng đưa ra nhận xét, ở Liên Xô chưa từng có chủ nghĩa xã hội, vì ở đó đã làm sai lệch tư tưởng của Lênin, nhất là sau khi Stalin lên cầm quyền.

Ngoài ra, Hugo Chavez còn tuyên bố, chủ nghĩa xã hội kiểu Boliva xuất phát từ thực tế của Mỹ Latinh. Khi đến thăm Belorusia năm 2006, Hugo Chaves tuyên bố, xã hội mới đang xây dựng ở Venezuela có tham khảo mô hình của Cộng hoà Belorusia do Tổng thống Lucasenco lãnh đạo.

* Còn tiếp

Lê Minh Quang