Lạ kỳ trường mầm non “vô giới”

Nhiều người gọi ý tưởng giáo dục ở ngôi trường Egalia (Stockholm, Thụy Điển) là "sự điên khùng giới tính", còn những giáo viên mầm non tại đây vẫn một mực khẳng định, mục tiêu của trường Egalia là giúp giải phóng trẻ em khỏi những kỳ vọng xã hội liên quan đến đặc thù giới của chúng.

 

Sân chơi cho trẻ con thế nào đang thực sự là cuộc chiến trong  giáo dục bình đẳng giới.

 

Thay đổi xã hội?!

Nhìn bên ngoài, ngôi trường ở quận Sodermalm giàu có cũng giống bất kỳ chỗ dạy dỗ mầm non nào khác, nhưng chỉ cần lại gần, lắng nghe chăm chú và quan sát một chút, sẽ thấy một sự khác biệt cực kỳ lớn, thậm chí đủ gây sốc. Sự khác biệt có thể được giải thích ngắn gọn trong chữ "no sex" - vô giới.

 

Hầu hết những đồ chơi, trò chơi của trẻ con đều có mặt tại trường Egalia như búp bê, xe kéo, quần áo…, nhưng chúng cố ý được đặt cạnh nhau để khuyến khích cả bé trai và bé gái chơi với bất kỳ thứ gì chúng nhìn thấy và lựa chọn. Tại ngôi trường này, các bé trai có thể thoải mái diện váy đầm, chơi búp bê và làm mọi việc như con gái mà không bị cô giáo "dạy dỗ" gì.

Tại đây, các giáo viên không bao giờ gọi trẻ em bằng các đại từ nhân xưng riêng biệt như "him" (dành cho bé trai) hay "her" (dành cho bé gái) khi nói chuyện với chúng. Thay vào đó, họ coi học sinh là những người bạn, gọi tên đầu của chúng hoặc gọi bằng "hen" - một đại từ nhân xưng vô giới mượn từ tiếng Phần Lan. Nhưng cách sử dụng ngôn ngữ không phải là sự khác biệt duy nhất, còn rất nhiều điều lạ lùng trong phương pháp giáo dục của ngôi trường này.

Trước hết phải nói đến sách (chủ yếu là truyện tranh). Sách được chọn lựa hết sức cẩn thận để tránh cho trẻ nhận thức được về sự khác biệt giới hay vai trò của cha mẹ. Ví dụ như những truyện "Nàng công chúa ngủ trong rừng", "Công chúa Lọ Lem" không bao giờ được đưa cho trẻ em đọc, thay vào đó là những câu chuyện đại loại như, "hai chú hươu cao cổ tìm thấy một con cá sấu nhỏ bị bỏ rơi, nên đem về nuôi...".

Hầu hết những đồ chơi, trò chơi của trẻ con đều có mặt tại trường Egalia như búp bê, xe kéo, quần áo..., nhưng chúng cố ý được đặt cạnh nhau để khuyến khích cả bé trai và bé gái chơi với bất kỳ thứ gì chúng nhìn thấy và lựa chọn. Tại ngôi trường này, các bé trai có thể thoải mái diện váy đầm, chơi búp bê và làm mọi việc như con gái mà không bị cô giáo "dạy dỗ" gì.

Lotta Rajalin - Hiệu trưởng của trường Egalia cho biết, mọi điều kỳ quặc trên đều hướng tới một mục tiêu là đem lại cho trẻ em sự lựa chọn rộng lớn hơn và không làm chúng bị gò bó bởi những kỳ vọng xã hội dựa trên đặc thù giới tính. "Chúng tôi muốn các em thấy cả cuộc đời, chứ không phải một nửa. Chúng tôi muốn học sinh của mình biết mọi thứ mà cuộc sống có, chứ không chỉ một nửa. Tất cả giáo viên đều rất đam mê phương pháp này", bà Lotta Rajalin tự tin nói.

"Tôi muốn thay đổi vài thứ trong xã hội. Khi chúng ta ra đời, mỗi người đều nhận được sự kỳ vọng khác nhau. Nếu bạn là nam, người lớn sẽ kỳ vọng một kiểu. Nếu bạn là nữ, người ta lại mong bạn lớn lên với những niềm tin khác. Chính điều này hạn chế trẻ em. Ở thế giới của Egalia, không có thế giới con trai hay thế giới con gái", Emelie Andersson, một giáo viên 27 tuổi ở Egalia khẳng định.

Có đúng cách?

Năm ngoái, một cặp vợ chồng người Thụy Điển đã gây sốc trên báo chí khi tuyên bố sẽ giữ bí mật về giới tính của đứa con nhỏ. Không ai được biết con họ là trai hay gái, trừ những người thân nhất trong gia đình. Tại Canada cũng có trường hợp tương tự với em bé mang tên Storm. Nhưng liệu không nhầm chứ nếu để một đứa trẻ tự làm mờ đi ranh giới giới tính của mình như thế này?

Những nghi vấn, phê bình như vậy Hiệu trưởng của Egalia đã nghe quá nhiều lần trước đây và bà "phản pháo" rất mạnh mẽ. "Tất cả bé gái đều biết chúng là con gái, mọi bé trai đều biết chúng là con trai. Chúng tôi không giáo dục giới tính theo kiểu sinh học, chúng tôi đang làm việc mang ý nghĩa xã hội", Lotta Rajalin nói.

Nhận định của các chuyên gia, các nhà tâm lý học trẻ em về giới tính thì mỗi người mỗi kiểu, nhưng có vẻ như đa số ủng hộ mục đích mà trường mầm non Egalia đề ra, dù vẫn nghi vấn về các phương pháp thực hiện. "Về tình cảm thì tuyệt rồi, nhưng tôi không chắc những gì họ đang làm liệu có đúng cách hay không. Tôi nghĩ nó hơi khập khiễng. Trong độ tuổi từ 3 đến 7, trẻ em đi tìm cá tính của chúng, trong đó đặc tính về giới cũng chiếm một phần. Chúng ta không thể phủ nhận điều này", Linda Blair - nhà tâm lý học lâm sàng người Anh nhận xét.

 

Giáo viên trường Egalia cho biết, mục tiêu là giúp đỡ cả bé trai và bé gái thấy được toàn bộ cuộc sống, chứ không phải một nửa.

Ám ảnh giới

Vấn đề giới tính tại Thụy Điển luôn được chính phủ nhìn nhận một cách nghiêm túc nhiều năm trở lại đây. Các tư vấn viên giới tính có mặt phổ biến ở trường học như một phần trong chương trình quốc gia về chống phân biệt giới tính. Thụy Điển cũng thường được ca ngợi là một trong những đất nước công bằng nhất thế giới khi nói về giới tính. Tuy nhiên, có vẻ như sự công bằng đã đi quá xa.

"Ý tưởng bình đẳng giới, đã phát triển đến ngưỡng vô lý, trở thành một câu chuyện thực sự ngu ngốc", Tanja Bergkvist - một blogger khá nổi tiếng trong nước bình luận. Theo blogger này, người Thụy Điển dường như đang bị ám ảnh một cách thiếu lành mạnh với vấn đề giới tính. "Các chuyên gia về giới tính đã thuyết phục được giới chính khách rằng giải pháp cho tất cả vấn đề là một quan điểm về giới. Điều này quả thực hết sức nguy hiểm bởi họ đã đổ tiền bạc và sức lực vào những thứ sai lầm. Trường Egalia là một minh chứng", Tanja nói thêm.

Pia Korpi - nhà thiết kế cơ khí và chồng, Yukka - một vũ công, có 2 đứa con nhỏ ở độ tuổi mẫu giáo, gần như phải "chiến đấu" với nhau trong việc lựa chọn những món đồ cho con cái. Và họ đã đưa chúng vào trường Egalia. Họ cho rằng muốn con trẻ thoát khỏi những kỳ vọng của bố mẹ theo kiểu, con trai thì phải thế này, con gái thì phải thế kia. Korpi cho rằng, hầu hết bạn bè và gia đình đều ủng hộ họ, ngoại trừ vài người không hiểu được lựa chọn của vợ chồng cô. "Mọi người không hiểu điều chúng tôi làm mang ý nghĩa gì, đặc biệt là ở các vùng quê, họ cứ nghĩ đó là sự tẩy não vậy"- Korpi cho biết.

"Kiểu Thụy Điển"

Ý tưởng làm việc với trẻ em ở tuổi mẫu giáo (từ 1-5 tuổi) là để giúp hình thành nhân cách, tố chất trẻ từ sớm, tuy nhiên cũng có một số ảnh hưởng lâu dài. "Đó là thế giới thực, chúng ta không thể tách biệt chúng khỏi thế giới đó", Linda Blair.

Còn về chương trình giáo dục ở trường Egalia, ông Philip Hwang - giáo sư tâm lý học tại Đại học Gothenburg, người đã có hàng chục năm nghiên cứu về sự phát triển của trẻ - chỉ khẽ cười rồi nói: "Tôi không nghĩ đó là thứ gì đó tồi tệ. Nhưng ít nhất thì ý tưởng này cũng thật ngây thơ. Nó chỉ là sự tượng trưng mà thôi. Tôi thấy hài hước. Không biết họ nghĩ họ đang trêu đùa ai nhỉ?".

"Nó rất Thụy Điển. Người Thụy Điển hay nghĩ rằng nếu họ có thể chế ngự điều gì đó thì nó sẽ tự động thay đổi. Đó là tư duy rất Thụy Điển. Nhưng những ảnh hưởng lâu dài, nếu đã liên quan đến khía cạnh văn hóa, sẽ tác động lên các thế hệ con người", Giáo sư Philip Hwang bình luận.

 

Việt Nguyễn