"Lái buôn tử thần" và cuộc chiến pháp lý

Trong phiên xử diễn ra ngày 11/8, thẩm phán tòa án hình sự Bangkok, Chittakorn Pattanasiri đã gây bất ngờ khi tuyên bố sẽ không dẫn độ Victor Bout sang Mỹ để đối mặt với cáo buộc cung cấp vũ khí cho những phiến quân thuộc Lực lượng vũ trang cách mạng Colombia (FARC). Các vũ khí này có thể được sử dụng để sát hại người Mỹ và tài sản Mỹ ở Colombia. Chính quyền Washington vin vào đó để đề nghị Thái Lan chuyển Bout cho họ.

Tuy nhiên tòa cho rằng những cáo buộc chống lại Bout là thuần túy chính trị. Nguyên nhân do mục tiêu của FARC là lật đổ chính quyền Colombia và những hành động của họ, kể cả bạo lực, đều được xem là hoạt động chính trị. Phía Thái Lan cũng coi sự ủng hộ mà Bout dành cho FARC là chính trị nên không dẫn độ ông này. Ngay khi nghe lời tuyên án, Bout, 42 tuổi, đã nhảy cẫng lên và ôm người vợ đứng cạnh. Ông ta còn giơ dấu tay hình chữ V, biểu hiện chiến thắng, về phía máy ảnh và máy ghi hình của giới báo chí khi được hộ tống ra khỏi phòng xử án.

Đi lên từ súng đạn

Cách đây hơn một năm, vào ngày 6/3/2008, Victor Bout bị bắt giữ ngay khi vừa chân ướt chân ráo tới Bangkok, Thái Lan. Đích thân lãnh đạo Cơ quan điều tra Trung ương Thái Lan, Trung tướng cảnh sát Adisorn Noncy, đã điều hành chiến dịch bắt giữ Bout, đủ để cho thấy tầm quan trọng của nhân vật này.

Khoảng những năm 1990, Bout tham gia một sứ mạng gìn giữ hòa bình của Nga ở Angola. Bout phục vụ tại Angola không được bao lâu, vì cùng năm đó, Liên Xô tan rã và căn cứ quân sự bị giải tán. Lúc này, không quân Nga lâm vào cảnh không có tiền trợ cấp nhiên liệu và bảo dưỡng. Hàng trăm chiếc máy bay vận tải Antonov và Ilyushin bị bỏ lại tại sân bay hay các căn cứ quân sự ở St. Petersburg đến Vladivostok.

Nắm bắt thời cơ, mới 25 tuổi, Victor Bout đã mua 3 chiếc Antonov cũ đầu tiên với giá 120.000 USD, thuê phi công chở hàng trên tuyến bay sang Đan Mạch, sau đó là các tuyến xa hơn ở châu Phi và Trung Đông.

“Chuyên gia” phá rào cấm vận

Ít người hay biết về hoạt động làm ăn của Bout cho tới tháng 8/1995, khi hãng tin AFP thông báo về vụ Taliban khống chế một chiếc máy bay chở vũ khí của Bout như đã nói ở trên. Năm 1997, tờ Business Day ở Nam Phi nói rằng công ty Air Cess của Bout đang điều hành một văn phòng tại Swaziland. Hai năm sau đó, vào tháng 3/1999, tờ Observer của Anh đưa tin về một phi công người Anh thường xuyên vi phạm lệnh cấm vận vũ khí chống lại Sudan. Viên phi công này làm việc cho “Viktor Bout, người sở hữu một phi đội máy bay Antonov chuyên bán vũ khí cho các vùng chiến sự ở châu Phi trong nhiều năm”.

Lần đầu tiên Bout được nhắc tới trong một văn bản liên quan tới hoạt động buôn bán vũ khí vi phạm lệnh cấm của LHQ là vào năm 2000. Khi đó cựu Ngoại trưởng Anh, Peter Hain đã công khai gọi Bout là 1 trong 3 “doanh nhân” đang giúp tái trang bị lực lượng phiến loạn UNITA của Angola. Cuộc nội chiến theo sau việc Angola giành độc lập vào năm 1975 đã khiến 1,5 triệu người chết.

Phần lớn số tiền UNITA có được là từ việc bán kim cương. Riêng trong năm 1999, số kim cương này bán đã mang về số tiền lên tới 150 triệu USD. Có tiền trong tay, UNITA đặt hàng vũ khí với Bout. Được biết từ tháng 7/1997 đến tháng 10/1998, mạng lưới của Bout đã thực hiện hàng chục chuyến bay từ Bulgaria qua Togo để chuyển cho UNITA hàng ngàn khẩu súng cối 82mm, đại bác 122mm, tên lửa chống tăng, tên lửa phòng không, tiểu liên AK-47, mìn trị giá khoảng 14 triệu USD.

Biệt danh chuyên gia “phá rào cấm vận” được người ta đặt cho Bout sau khi LHQ ra một báo cáo nói rằng ông này đã thực hiện nhiều chuyến buôn “hàng nóng” tới các quốc gia đang bị LHQ cấm vận vũ khí như Angola, Liberia, Sierra Leone, Cộng hòa Dân chủ Congo, Philippines và Afghanistan. Riêng tại châu Phi, Bout đã thông qua ít nhất 38 hợp đồng bán vũ khí.

Bout cũng được xem là tay lái súng có ảnh hưởng nhất thế giới. Ngoài Bulgaria, có tin ông này còn móc nối và mua “hàng nóng” ở nhiều quốc gia châu Âu khác như Ukraina. Theo một báo cáo của quốc hội Ukraina, trong khoảng thời gian từ 1992 - 1998, số vũ khí trị giá 32 tỉ USD đã bị lấy mất từ nhiều kho vũ khí của nước này. Con số đó tương đương 1/3 kho vũ khí của người Ukraina!

Tạm thời chiến thắng

Mặc dù là tay buôn vũ khí khét tiếng nhưng Bout chỉ mới lọt vào tầm ngắm của nước Mỹ theo sau các tin tức về việc ông này bán vũ khí cho Taliban. Nếu không có liên hệ với Taliban, Bout có thể vẫn chỉ là một nhân vật ít tiếng tăm trong thế giới ngầm của những tay lái súng.

Trong nỗ lực tóm cổ Bout, tháng 11/2007, các nhân viên của Cơ quan phòng chống ma túy Mỹ (DEA) đã giả danh là đại diện của Lực lượng vũ trang cách mạng Colombia (FARC) thông qua trung gian tìm cách đặt mua của Bout nhiều tổ hợp tên lửa vác vai Igla. Sau vài cuộc đàm phán tại Copenhaghen và Bucharest, mọi thoả thuận về thương vụ gần như đã hoàn tất. Hàng hoá theo đó sẽ được chuyển tới Nicaragua, qua Guyana và sau đó được thả xuống một khu vực đã định trên lãnh thổ Colombia bằng 200 chiếc dù.

Các cuộc thương thảo qua điện thoại với Bout được ghi âm tại Hà Lan, Đan Mạch và Romania, những cuộc gặp gỡ của “người mua” với đại diện trung gian được ghi hình bằng camera bí mật... Ngày 22/2/2008, Viktor Bout đồng ý gặp đại diện của FARC tại Thái Lan để hoàn tất thương vụ trị giá 5 triệu USD này, song đã bị bắt khi đến Bangkok vào tháng 3.

Nỗ lực giăng lưới đã rất khó khăn song việc dẫn độ Bout về Mỹ còn nan giải hơn. Sau nhiều thời gian trì hoãn, tới tháng 9/2008, tòa án Thái Lan mới bắt đầu tiến hành phiên xử dẫn độ Bout. Tuy nhiên phán quyết mới đây của tòa đã cho thấy một điều rõ ràng: Bout đang chiến thắng nhà chức trách Mỹ. Được biết Tòa án hình sự Bangkok đã tuyên bố rằng nếu cơ quan công tố Thái Lan không kháng án trong vòng 3 ngày, Bout sẽ được trả tự do. Khi đó ông ta sẽ ung dung lên máy bay về Nga mà không phải lo lắng về bất cứ âm mưu giăng bẫy nào đang chờ đón mình ở phía trước.

Hương Giang