"Lắm, Điều, Gian, Khổ, Sở"

Anh hai (Lắm) lên 7, tôi (Gian) lên 4, em Khổ mới lên 3 thì bố đã bị địch bắn chết trong một trận càn. Chị ba (Điều) bị bom dội xuống hầm, chết khi vừa tròn 1 tuổi. Chưa đầy một năm bố mất, mẹ lại sinh em Sở. Chưa đầy ba tháng, mẹ đi bán rau vướng phải mìn. Mẹ ra đi không một lời trăng trối, bỏ lại 4 anh em tôi bơ vơ giữa năm 1972 trong lúc chiến tranh còn ác liệt, nhà cửa tan hoang, xóm làng xơ xác…

Cô tôi, chồng đi theo cách mạng chưa về. Một mình cô với 5 đứa con nhưng vẫn phải mang 3 anh em tôi về nuôi nấng, còn em Sở mới 3 tháng tuổi, đành phải cho một người xã khác làm con nuôi. Vậy là, một mình với 7 miệng ăn trong thời buổi chiến tranh “cơm cao, gạo kém”; hết chạy giặc rồi đi tản cư. Trừ hai người con đầu lớn lên đi du kích, có lúc cô tôi phải dẫn theo cả con cháu vào Phú Tài (Quy Nhơn) cách Hoài Nhơn - Bình Định quê tôi gần 90 km để tuân thủ biện pháp dồn dân, lập ấp chiến lược của địch.

Quê hương được giải phóng, anh em tôi cùng con của cô được cắp sách đến trường. Ở cái thời buổi khó khăn ấy, không ai có thể đi học mà không phải tham gia lao động sản xuất, trừ người con trai út của cô bằng tuổi tôi. Tôi và anh ấy học chung một lớp nhưng riêng tôi, ngoài một buổi đi học, một buổi tôi phải chăn bò giúp cô.

Tôi rất hiếu học, lại siêng năng nên kết quả các năm học tôi đều đạt danh hiệu học sinh giỏi. Có điều, tôi rất buồn, có lúc muốn khóc vì đến ngày mùa, cô bảo phải nghỉ học ở nhà gặt lúa hoặc gánh cơm ra đồng.

Ba năm sau ngày giải phóng, trừ em Khổ còn nhỏ phải ở lại với cô, tôi và anh hai Lắm được Đảng và nhà nước quan tâm đưa vào học Trường Nội trú 1/6 (Trường nuôi dạy con em Liệt sỹ mồ côi không nơi nương tựa của tỉnh Nghĩa Bình cũ). Lúc này, chúng tôi mới được làm giấy khai sinh, cô tôi vì không muốn anh em chúng tôi phải “Lắm, Điều, Gian, Khổ, Sở” nữa nên đã chọn cho tôi cái tên Dân thay cho Gian, em Khổ được trở thành Đỗ.

Những năm sau này, khi chúng tôi khôn lớn thì được gặp lại em Sở ngày xưa (đã được mẹ nuôi đặt lại thành tên Thông). Có lẽ nào do được cô đổi tên mà các anh em chúng tôi hôm nay mặc dù chưa sướng lắm nhưng không còn phải “Lắm, điều, gian, khổ, sở” nữa!

Năm tháng qua đi, những người con cô tôi, các anh em tôi lớn lên, trưởng thành, ai cũng có một mái ấm gia đình, riêng cô tôi thì đã gần 80, lưng đã còng, tóc đã bạc. Cô tôi còn nghèo mà vẫn “một nắng, hai sương”.

Tôi nhớ lại ngày xưa, những năm tháng chồng chất khó khăn, trong một giới hạn nào đó, về mặt tâm lý, ruột rà và máu mủ thì việc xử sự của cô trong các mối quan hệ: Mẹ và con, cô và cháu đã hằn lên tôi những vết thương lòng thời thơ bé. Nhưng trong hoàn cảnh phải nuôi 7 miệng ăn thì việc cô bắt anh em tôi phải lao động, thậm chí phải nghỉ học để phụ giúp mỗi khi vào mùa gặt cũng đúng thôi. Vượt lên trên tất cả, tôi hiểu rằng, anh em tôi có được ngày hôm nay là nhờ công nuôi dưỡng của cô.

 Phạm Dân (Huyện ủy Hoài Nhơn, Bình Định)