Ngẫm lại bài văn cổ: “MẸ KHUYÊN CON LÚC VỀ NHÀ CHỒNG”

Trước đây, bài này được đưa vào các sách giáo khoa, nhưng gần đây thì ít người biết, hoặc biết mà không để ý. Có mấy lý do:

1. Bài tuy viết bằng quốc âm, dễ hiểu, nhưng lại theo lối văn xưa, là văn kinh nghĩa. Một thời gian dài, văn kinh nghĩa bị phản đối, vì chỉ dùng cho khoa cử ngày xưa, nay không thích hợp.

2. Người viết là bậc học giả đáng kính trọng, nhưng là người theo học thuyết nho giáo. Ngày xưa, phụ nữ bị coi thường, người vợ dù có vai trò quan trọng vẫn bị xem thường, phải tuân theo tam tòng tứ đức. Bây giờ ta không thể chấp nhận quan niệm về thái độ này nữa.

3. Ngay trong bài cũng có nhiều ý, nhiều lời khuyên không hợp với chúng ta bây giờ. Ta không đồng tình, mà còn phải phản đối nữa.

Tuy nhiên, xét chung cả bài thì thấy nhà bác học Lê Quý Đôn nói nhiều điều rất đáng quan tâm. Tôi xin không chép lại cả bài, mà chỉ trích ra đây một số câu để mời các ông cha bà mẹ đọc lại, xem có đáng nói chuyện thời nay không.

Ở phần mở đầu, tác giả làm lời của bà mẹ, nêu lên cái ý cần phải dạy con khi về nhà chồng:

- “Con, con mẹ mà dâu, dâu người vậy (nếu để) tiếng lành, tiếng dữ đồn xa, (thì) ai bảo rằng con còn nhỏ, rồi lại trách mẹ không dạy, không răn.”

Tiếp đó, bà mẹ bảo con:

“Nhủ này con: Đi đến nơi, về đến chốn, việc nhà việc cửa, cho siêng năng... Hỏi thì nói, gọi thì thưa, thờ mẹ thờ cha cho phải lẽ... Liệu học ăn, học nói, học gói, học mở... Lúc nào cũng tươi, cũng đẹp, cũng vui cười! Chớ như ai học thói nhà ma, mà con cà con kê chi kể lể.”

Bà dặn con cần phải có ý thức, giữ gìn:

“Nghe chưa con! Ăn có nơi, nằm có chốn, lời ăn nếp ở cho ra tuồng. Chớ cậy khôn, cậy khéo, cậy duyên, cậy tài... đừng học chi những tuồng đĩ  thoã, mà dây mơ rễ má cho lôi thôi!”

Còn đối với chồng thì phải đề phòng:

... “Có kẻ xem chồng như đứa ăn, đứa ở, thậm đến điều mày tớ chi khinh. Chẳng biết rằng: ngu si cũng thể chồng tôi, dẫu rằng khôn khéo cũng ra chồng người. Chẳng suy, chẳng nghĩ, lại ra điều cả vú lấp miệng em, sao chẳng  biết xấu chàng hổ ai chi lý?

Bà mẹ rất lo cô con gái đi làm vợ, mà lúc nào cũng lên mặt: “vênh vểnh chi môi”. “Bạ ăn bạ nói, ra điều múa rìu qua mắt thợ”, hoặc khi chồng nó “nói dai thêm chuyện” lại lộ ra vẻ “Sầm sầm chi mặt”, thì mẹ cha sẽ bị “vớ cọc chi cười” (1)

Cuối cùng, Lê Quý Đôn kết thúc bài khuyên này bằng những lời chia tay của mẹ:

“Con ơi!

Nhập gia tuỳ tục, mẹ nhủ cho đạo vợ chi thường (2)

Xuất giá tòng phu, con phải giữ nhà chồng chi phép!

Thôi mẹ về!”

Xem lại những lời răn như của Lê Quý Đôn trên, có lẽ ta phải công nhận là có điều đặc sắc. Nên chú ý là Lê Quý Đôn nói trong hoàn cảnh xã hội ngày xưa (lễ giáo phong kiến còn nặng nề), nhưng những điều ông khuyên răn vẫn là hợp lý, đến bây giờ vẫn có thể nghe theo được. Ông lại nói một cách hồn nhiên dân dã, không đưa ra những lý thuyết cao xa, mà chỉ nhằm bảo đảm sự yên lành cho  gia đình, không có điều gì là khắt khe trói buộc, rất hợp với hoàn cảnh xã hội Việt Nam, mà cũng hợp với người phụ nữ Việt Nam.

__________________

1 Tục ngữ có câu: “Bố vợ là vớ cọc chèo”, ý nói không ai xem bố vợ ra gì cả.

2 Đạo thường: Là cái đạo vĩnh hằng của con người trong xã hội, lúc nào cũng nên theo.

Theo Khúc Nhã Vọng

(Tạp chí Gia đình & Trẻ em)