Ngọn lửa ấm giữa lòng giá rét

Đêm, bà ngoại các cháu, giờ đã 70 tuổi,  lại “thay ca” đến 2 giờ sáng mới về. Các cháu ở nhà tự lo tất tần tật, rồi quắp nhau đi ngủ. Hai đứa trẻ là Nguyễn Ngọc Sơn và Nguyễn Ngọc Anh, bố bị bệnh chết, mẹ đi tù vì buôn bán ma túy, nương tựa vào bà ngoại sống lay lắt, khốn khổ giữa phố chợ gấp gáp, ồn ào…

70 tuổi, một nách hai “con mọn”

Bà tên Cội. Đó là tên cúng cơm và cũng là tên mà những người ở phố Hồng Hà, phường Phúc Tân (Hoàn Kiếm, Hà Nội) thường gọi. Thực ra tên khai sinh của bà là Nguyễn Thị Niên, quê ở xã Thống Nhất, huyện Chương Mỹ, tỉnh Hà Tây. Không ai nghĩ người đàn bà khốn khổ này cũng đã từng có một quá khứ đẹp. Thời trẻ, bà đẹp nổi tiếng. Ngày bà lấy chồng, nhiều cô gái phải ghen tị vì chồng bà vừa đẹp trai, gia đình giàu có nhất làng. Nhưng niềm vui ngắn chẳng tày gang. Lấy nhau mãi họ mới sinh được duy nhất một cô con gái. Chồng bà đâm ra chán nản, rồi rượu chè cờ bạc đến mất cả nhà.

Một lần, ông gặp tai nạn rồi nằm liệt giường, liệt chiếu. Đất ở quê bà càng ngày càng bị thu hẹp lại. Không nghề nghiệp, không đủ ruộng để sản xuất, nhà chẳng có cái ăn, bà đành dắt díu chồng con ra Hà Nội kiếm sống. Bà đi thuê nhà, rồi bán nước ở vỉa hè. Quán nước đơn sơ chỉ một chiếc ấm, cái phích, mấy chén nước cũ kỹ cùng lọ kẹo lạc, mấy gói hạt hướng dương cũng đã nuôi sống cả gia đình bà. Con gái bà cũng được lớn lên cùng quán nước vỉa hè đó.

Cuộc sống đô thị nơi vỉa hè đã sớm nhiễm vào cô con gái đang tuổi lớn mà bà không hay. Năm 2000, con gái bà lấy chồng rồi sòn sòn sinh hai đứa con trai trong vòng 2 năm. Khi đứa bé thứ hai tròn 7 tháng tuổi thì công an đến còng tay đưa con gái bà đi. Từ đó, một mình thân già xấp xỉ tuổi 70 phải chăm bẵm, bú mớm cho hai đứa cháu nhỏ.

Kể về những ngày tháng đó, bà Cội rân rấn nước mắt: “Cay cực lắm cô ạ. Một mình tôi già yếu, mắt mờ, chân run, nhà cửa thì không có, kiếm sống nuôi thân còn khó, lại cõng thêm cả hai đứa cháu còn quá thơ dại. Có những đêm thằng nhỏ khóc ngằn ngặt vì đói sữa mẹ, tôi chẳng còn sức đâu mà dỗ. Khóc chán rồi nín, dần rồi nó cũng quen. Tôi thường làm việc về đêm, ngày ngủ. Vì khoảng thời gian từ 8 giờ tối đến 2 giờ sáng, là lúc xe tải chở hàng đến bãi xe này, nên đó là lúc tôi nhặt được nhiều giấy nhất. Khi thằng bé chưa biết đi, hầu như tôi chẳng được ngủ bao giờ. Đêm đi kiếm giấy về bán lấy tiền sinh sống. Ngày thì phải chăm bẵm chúng nó. Vậy mà bà cháu tôi cũng sống được hơn 4 năm nay rồi đấy, cô ạ...”.

Vừa kể chuyện với chúng tôi, bà Cội vừa chỉ tay vào hai đứa nhỏ lem luốc từ đầu đến chân đang hau háu nhìn. Lúc này tôi mới kịp nhìn kỹ hai đứa nhỏ. Hai gói xúc xích tôi mua cho các cháu khi gặp chúng ngoài đường, chỉ trong nháy mắt đã không còn cái nào. Được hỏi tới, hai đứa nhao nhao: “Bác mua cho cháu bimbim đi. Bác mua cho cháu kẹo đi... ”.

Thơ bé tự trông nhau

Đói, rách, và thiếu tình thương. Đó là tất cả những gì mà tôi cảm nhận được từ hai đứa nhỏ này. Các cháu lớn lên như hai con mèo hoang giữa phố chợ. Gặp ai cũng chào, ai cho cái gì cũng ăn. Cả ba lần tôi đến, hai đứa đều ở trong tình trạng lem luốc, bẩn thỉu từ đầu tới chân.

Đợt rét đậm này, Hà Nội lạnh giá như một cục băng, vậy mà hai đứa nhỏ không tất, không mũ, quần sứt chỉ cả một gang tay người lớn, hở hết mông ra ngoài. Và cả ba lần tôi đến nhà các cháu, thì lần nào cũng gặp hai đứa đang lang thang ngoài đường. Tôi hỏi: “Rét thế này, sao không đưa em về nhà hả Sơn?” Đứa em nhanh nhảu: “Bọn cháu không được ở nhà đâu. Các bác, các cô không cho ở nhà”. Một người hàng xóm tên là Cúc (quê Hải Phòng, bán hàng ở chợ đêm Đồng Xuân) cho biết: “Ở khu này ai cũng đi làm đêm nên ngày phải ngủ. Hai đứa này nghịch như giặc, nếu chúng ở nhà thì ngủ vào đâu được. Thế nên mọi người lùa chúng ra đường, chỉ đến bữa mới được về. Nếu lỡ bén mảng về, bị đánh toét mông (!?)”

Rất may, hơn một năm nay cháu Sơn được đi học ở lớp học tình thương ở phường Phúc Tân. Sáng hai đứa lấy đường làm nhà. Chiều, thằng lớn đến lớp học tình thương và mang theo em đi cùng, vừa học bài, vừa trông em. Đêm cũng như ngày, hai anh em, đứa lên 6 tuổi, đứa lên 4 tuổi tự trông nhau, không có ai chăm chút bảo vệ cả. Vì người bảo trợ duy nhất của các cháu, bà Cội, còn phải đi kiếm cái ăn cho chúng.

Chật vật cả đêm đi nhặt giấy vụn, chiều mang đi bán, mỗi ngày bà Cội chỉ kiếm được khoảng vài chục nghìn đồng. Trừ tiền thuê nhà 200.000 đồng/tháng, mỗi tháng bà phải tằn tiện chắt bóp chi tiêu chỉ trong khoảng 300.000 – 400.000 đồng. Số tiền này với một gia đình bình dân ở Hà Nội, chỉ đủ tiêu trong vòng 3 -  4 ngày. Chính vì vậy mà bà cháu bà Cội hầu như ít khi được ăn thịt, hay cá tươi. Đặc biệt là thời gian này, giá cả tăng vùn vụt, nhiều hôm ba bà cháu còn không có đủ gạo để ăn. Ngồi bên mâm cơm chỉ có món su hào luộc, bê bát cơm lên ăn, bà Cội lại đặt xuống, nghẹn ngào: “Tôi cũng đã cố gắng hết sức lực rồi nhưng chúng vẫn đói. Có người khuyên tôi nên đưa các cháu đến trung tâm bảo trợ xã hội nhưng tôi không nỡ. Bà cháu đành sống lần lữa qua ngày, gắng chờ đến ngày mẹ chúng nó mãn hạn tù trở về. Chỉ còn 2 năm nữa thôi...

“Lá lành đùm lá rách”

Sự nheo nhóc của hai đứa trẻ và sự cơ cực của cụ già cả xóm chợ đầu mối Long Biên này hầu như ai cũng biết. Bà Cội có sức chịu đựng quả là phi phàm. Không ai nghe bà than thân trách phận bao giờ. Bà ít nói, chỉ làm. Ngày ngủ 4 tiếng, thời gian còn lại lầm lụi đi nhặt giấy, hì hụi bó giấy để mang đi bán. Trước Tết, vào đầu đợt rét đậm này, run rủi thế nào nhà bà lại bị cháy, đồ đạc chẳng còn gì. Quần áo, chăn chiếu, nồi niêu, bát đũa... của ba bà cháu đang dùng đều là của bà con hàng phố thương tình mà cho...

Qua câu chuyện không đầu không cuối của bà Cội, tôi được biết, khoảng 3 tháng nay, có một người tên là Dũng làm ở bãi xe gầm cầu Long Biên thường cho bà cháu bà Cội gạo. Khoảng vào đầu tháng dương lịch, tháng nào anh này cũng chở đến cho bà 1 yến gạo. Tôi ngỏ ý muốn gặp người hàng phố tốt bụng đó thì bà Cội cũng chỉ biết anh ấy tên là Dũng, làm ở bãi đỗ xe ở cầu Long Biên.

Đi khắp ba điểm đỗ xe ở gầm cầu Long Biên, cả ba người tên Dũng đều lắc đầu rằng họ không phải là người tôi cần tìm. Cuối cùng, đến bãi xe tải chở hàng ở chợ đầu mối Long Biên thì tôi tìm được người đàn ông tốt bụng này. Nhưng khi biết tôi muốn viết về việc làm của anh thì anh từ chối. Anh Dũng bảo, anh chẳng giàu có gì, chỉ là một công nhân bốc vác chở hàng, cuộc sống gia đình còn khó khăn, lại đi khoe mình trên báo làm gì cho thiên hạ cười chê. Mặc dù không đưa được tấm hình của người đàn ông này lên mặt báo nhưng việc làm nhân nghĩa của anh không chỉ làm cho ba bà cháu bà Cội ấm bụng hơn, mà còn như ngọn lửa nhỏ sưởi ấm lòng người trong những ngày giá rét này...

Phóng sự của Lâm Vũ