Nguồn cơn những hành vi phi chuẩn

Những con người không có biểu hiện về bệnh tật về tâm thần tại sao lại có thể có những hành động vượt qua khỏi sự tưởng tượng như vậy? Theo các nhà tâm lý học, họ là những người thiếu đi cái gốc căn bản của một con người-lòng nhân ái. Nó chính là “nội lực”, là cửa ải cuối cùng giúp chúng ta không có những hành động vượt ra khỏi phạm vi đạo đức. 

 

 

Sở dĩ có những người có tâm sinh lý bình thường nhưng lại thực hiện những hành vi phi nhân tính như vậy là bởi họ thiếu lòng nhân ái – cái gốc của con người để hoàn thiện nên rất nhiều phẩm chất khác, nhà nghiên cứu tâm lý Đinh Phương Duy, Chủ tịch Hội Khoa học tâm lý – giáo dục TP HCM nhận định.

 

Nhà tâm lý Đinh Phương Duy cho hay, cũng vì thiếu đi lòng nhân ái – cơ sở của sự tự tin để đưa ra các quyết định giải quyết tình huống của mình, cô gái đó đã hành động một cách bản năng nhất. Có thể thấy, đó là một người có thể chất yếu đuối, trạng thái tinh thần không ổn, thiếu bản lĩnh để giải quyết vấn đề. Cô gái đã đưa ra quyết định nhanh chóng nhưng lại không có nền tảng kinh nghiệm giải quyết những tình huống nhạy cảm như vậy. Kết cục đưa đến hành vi dã man mà có lẽ chính bản thân cô và người quen cũng không bao giờ nghĩ cô lại hành động như vậy.

 

Để có được nền tảng này, mỗi con người phải được nuôi dưỡng, giáo dục từ nhỏ.  Những đứa trẻ thường ỷ lại, lúc nào cũng muốn mình là vị trí trung tâm, mọi đòi hỏi của mình phải được thoả mãn, kể cả những đòi hỏi rất vô lý, không để ý đến phản ứng của người khác thì rất dễ có những hành động “vượt chuẩn” khi lớn lên.

 

Cộng với việc được nuông chiều  những đứa trẻ đó sống khép kín, ít cởi mở và hòa đồng với môi trường xung quanh. Đó là một diễn biến đáng lo ngại đối với sự phát triển toàn diện của trẻ. Một số trẻ nhỏ trong độ tuổi đi học có hành vi bạo lực. Nhiều học sinh lớp 3 – 5 đã có những hành vi lấn lướt, dùng bạo lực để giải quyết những chuyện rất nhỏ nhặt.

 

Nhà tâm lý Đinh Phương Duy lo ngại, những hiện tượng này đang có những dấu hiệu gia tăng. Những đứa trẻ chưa đủ nhận thức khi chứng kiến những hành động vượt chuẩn sẽ thấy hụt hẫng và bất ổn với các mối quan hệ xung quanh.

 

Với một số trẻ ở tuổi vị thành niên - tuổi “nổi loạn”, có nhiều sự khác biệt, căng thẳng và ức chế với cha mẹ sẽ cho rằng đó là một trong những cách để giải quyết vấn đề. “Đúng là hiện nay, một số giá trị về nhân bản, chuẩn mực có khuynh hướng chao đảo và thay đổi, tính cá nhân đang được đề cao.

 

Nhiều trẻ em ngộ nhận rằng nó cần có một hành vi nào đó để thể hiện khả năng của mình. Quá trình biến đổi như vậy khiến nhiều trẻ không có chỗ dựa để phân biệt thế nào là đúng, là sai. Và quan trọng hơn cả là không có kỹ năng làm chủ cảm xúc để giải quyết vấn đề”, ông Duy trăn trở.

 

 

Vậy làm thế nào để dạy con mình lòng nhân ái mà không bị lấn lướt, thiệt thòi? Không ít cha mẹ sợ rằng dạy con nhân ái là tự nhận lấy phần thua thiệt, để cho người khác được hưởng lợi từ sự chia sẻ và nhường nhịn của mình. Thậm chí nhiều người còn cho rằng, trong cuộc sống đầy sự khôn ngoan và chộp giật, dạy con nhân ái là đồng nghĩa với “tự sát”. Chính vì thế, có những đứa trẻ không được dạy phải thương yêu chia sẻ với những người xung quanh mình. 

 

Lòng nhân ái là "chồi non" "ươm mầm" cuộc sống. (Ảnh minh họa).

 

Nhà tâm lý Đinh Phương Duy cho rằng: “Nhân ái không bao giờ thiệt thòi vì lòng nhân ái là cơ sở để giúp con người sống tự tin, gặp nhiều thuận lợi trong việc nhìn nhận vấn đề, thiết lập các mối quan hệ cũng như trong việc đưa ra các quyết định. Và đó là cơ sở quan trọng để tài năng bay cao. Những người dùng cách luồn lách để đạt được thành công thì đó là xảo thuật. Còn có lòng nhân ái, có tri thức và có kỹ năng sống thì sẽ thành công một cách rực rỡ”.

 

Ông Duy cũng khẳng định thêm, lòng nhân ái là nền tảng để giáo dục trẻ phát triển toàn diện, “gieo nhân ái, gặt tài năng”. Trong cuộc sống có nhiều người có tâm sáng là tiền đề tiếp thu lĩnh hội kiến thức, phát triển tài năng. Tự trải nghiệm là một phương pháp tự nhiên đặc biệt giúp con người hình thành lòng nhân ái.

 

Nhà nghiên cứu tâm lý Đinh Phương Duy cho biết, một số cha mẹ không nhận thức được việc cần thiết hướng dẫn, giáo dục trẻ những giá trị của cuộc sống theo những điều đã học và quan sát được trong thực tế.

 

Sự phối hợp thiếu chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường, đoàn thể không giúp trẻ hiện thực hóa các lý thuyết học được từ các môn như đạo đức, giáo dục công dân. Vì thế mà trẻ chỉ có học thuộc lòng mà không có cơ hội để thực hành, để chia sẻ - trải nghiệm. 

 

Những đứa trẻ được bố mẹ hỗ trợ, được tham gia nhiều hoạt động xã hội, khi có điều kiện tiếp xúc với những người khó khăn sẽ thấy động lòng. Từ đó, trẻ mới thấy bản thân mình cần phải chia sẻ, trẻ sẽ liên hệ với các bài học được học trong trường và hình dung rõ cách mình sẽ làm với họ.

 

Cha mẹ cần quan tâm tới việc giáo dục lòng nhân ái cho trẻ. (Ảnh minh họa)

 

Lòng nhân ái không chỉ cần được hình thành, được học ngay từ bé mà phải luôn được đồng hành với mỗi con người trong cuộc sống hàng ngày. “Có lòng nhân ái, con người biết sống vì mình, biết trân trọng mình, biết vì người và quan trọng là không làm đau mình và làm đau người khác”, ông Duy nói.

 

Học nhân ái là biết nghĩ về người khác ngay từ khi còn rất nhỏ: biết thương yêu ông bà, bố mẹ, bạn bè và biết nhường cơm sẻ áo cho người thiệt thòi hơn mình. Cũng có nhiều trẻ biết san sẻ tinh thần, vật chất cho người kém may mắn hơn mình như một bé gái đã khóc đòi đập lợn đất lấy tiền tiết kiệm gửi cho chị Bình (một em gái bị chủ hành hạ, đánh đập nhiều năm). Nhiều em nhỏ giữ vở, truyện sạch đẹp, quần áo lành để quyên góp cho các bạn vùng sâu, vùng xa, vùng bị thiên tai bão lũ.

 

Qua quá trình tiếp xúc, tôi thấy nhiều trẻ không cảm nhận được sự sẻ chia cần giúp đỡ, từ thiện với người thiệt thòi hơn mình. Nhiều trẻ cho rằng đó không phải là chuyện của nó và đó là điều “thưa bác, con chưa được học”.

 

Có một điều không thể không lưu ý, đó là không chỉ trẻ nhỏ mà có cả thầy cô giáo cũng thiếu các kiến thức về xã hội, cũng có phần tác động lên nhận thức của trẻ nhỏ.

 

Ông Dương Trung Quốc (Uỷ viên UB Văn hóa Thanh thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội):   Nhân ái - chìa khóa của tương lai   Nhân ái có thể hiểu là lòng yêu con người, trong đó có cả yêu chính bản thân mình nữa – là cái để phân biệt phẩm cách của con người, của xã hội loài người với tất cả những gì tồn tại trên thế gian này. Nó làm cho con người trở nên cao cả, có trách nhiệm hơn đối với sự sống trên hành tinh của chúng ta.   Lòng nhân ái chính là căn gốc cho sự phát triển của mỗi cá nhân và của cả xã hội. Trong rất nhiều biến động mà con người đã trải qua trong nhiều thiên niên kỷ xây đắp xã hội ngày hôm nay, vẫn là sự đấu tranh cho lòng nhân ái ngự trị trong mỗi con người, chống lại tất cả những gì ngược lại với nó. Lòng nhân ái ấy còn mở rộng ra trách nhiệm đối với tương lai.   Lòng nhân ái được nối dài trong ký ức của con người, trong lịch sử, văn hóa – đó là những câu ca dao, đó là những câu chuyện giai thoại, dã sử, chính sử... Trong mục tiêu xây dựng con người, thiếu đi lòng nhân ái là thiếu đi sức mạnh và phải đương đầu với nhiều thách thức của sự phát triển. Chúng ta đang sống trong thời kỳ hội nhập với thế giới. Trách nhiệm của chúng ta không chỉ với con cái mà với chính hành tinh.   Chúng ta đang đứng trước những thách đố rất to lớn là nguy cơ mất đi nhân tính của con người – lòng nhân ái. Mà nguy cơ đó không xa xôi, nó đang hàng ngày hàng giờ thách đố chúng ta. Nhân ái chính là cội nguồn của lòng trung thực, từ lòng nhân ái nghe rất đơn giản, thường tình nhưng là nguồn gốc của tất cả các phẩm chất của con người trong đời sống truyền thống và hiện đại ngày nay.   Hằng năm chúng ta có những ngày làm việc thiện, giúp đỡ người nghèo. Điều quan trọng hơn là những việc làm đó gieo vào lòng trẻ nhỏ những mầm hạt bù đắp cho trẻ nhỏ sự giàu có của lòng nhân ái – chìa khóa quyết định tương lai tốt đẹp hơn của xã hội chúng ta.