"Sống chung" với nóng giận

Nóng giận là một trong số những trạng thái tâm lý “ái, ố, hỉ, nộ...” của con người. Trong cuộc sống nhiều áp lực như hiện nay, hình như người ta rất dễ “bốc hoả”. Và chỉ một phút “điên tiết” nhiều khi dẫn đến kết quả rất đau lòng.

Nóng giận không hẳn “trời sinh”

Có vô số những sự việc đau lòng xảy ra trong cơn tức giận, có những chuyện người chứng kiến không thể tin vào mắt mình. Thậm chí cả người trong cuộc cũng không thể hiểu nổi vì sao lúc đó mình lại làm như thế. Và kết cục của câu chuyện thường là những nỗi đau không thể biện minh, không thể cứu vãn.

Ai cũng có lúc nóng giận, nhất là khi trong cuộc sống hiện đại có quá nhiều áp lực, chỉ cần một “mồi lửa”  nhỏ là đã bốc hoả. Theo Tiến sĩ Trịnh Hòa Bình - Trưởng phòng Xã hội học sức khỏe (Viện Xã hội học), về mặt sinh học, sự tức giận là một trạng thái bất thường của cơ thể do không được thỏa mãn, không được đáp ứng những gì mình mong muốn.

Ví dụ, ông chồng đi làm về vừa mệt vừa đói, nghĩ rằng ở nhà cơm nước sẵn sàng, nhưng về nhà thấy vợ đang “buôn dưa lê” điện thoại, bếp thì vẫn đang lạnh ngắt, ông chồng sẽ nổi giận vì điều mình trông mong không có. Người vợ chờ chồng đón về nhưng chờ mãi không thấy vì chồng mải đánh cờ quên đi đón vợ. Điều mong đợi không đúng như ý đã khiến người vợ tức giận.

Nóng giận là một cảm xúc tràn đến với chúng ta thường xuyên mỗi ngày, có người nóng giận luôn luôn, bất cứ chuyện gì cũng có thể nổi giận được. Và bản thân họ cho rằng, đó là do bản tính... trời sinh, sinh ra đã mang trong mình “dòng máu lửa”.

Về vấn đề này, các nhà nghiên cứu thuộc Đại học Pittburgh (Anh) khi tìm hiểu 531 người đàn ông khoẻ mạnh đã thấy rằng, ai mang gen MAOA sẽ dễ bộc lộ bản lĩnh hung hăng cáu giận hơn những người khác. Tuy nhiên, đó là số ít, phần đông những người nóng giận là do không được thỏa mãn những gì mình mong đợi và điều đó lại không thể đổ lỗi cho bản tính trời sinh được.

Theo TS Trịnh Hoà Bình, nhiều công trình nguyên cứu đã đi đến một nhận định: Những người có cái “tôi” quá mạnh hoặc có nhiều uy quyền thường  hay nóng giận. Ví dụ như người có thu nhập cao hơn, có vị thế trong gia đình và xã hội  thường là những người dễ nổi nóng.

Chúng ta thường thấy người trên nổi giận với người dưới, người lớn tuổi nổi giận với người nhỏ tuổi. Các ông chồng hay nổi giận với vợ, cha mẹ nổi giận với con cái. Ngược lại, nếu trong gia đình người chồng hiền lành, người vợ lấn lướt chồng thì trong gia đình đó bà vợ là người hay nổi giận với chồng.

Cha mẹ nào quá dễ dãi với con, chiều con quá đáng, khi không được theo ý muốn thì chính chúng sẽ nổi giận với cha mẹ. Các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, cơn giận cũng mang tính “di truyền”: Nếu bạn hay nổi giận, cãi cọ, quát tháo trước mặt con cái, nhiều khả năng con bạn (đặc biệt là con trai) cũng sẽ lây nhiễm thói xấu này. Khi gặp một vấn đề khó giải quyết chúng sẽ nổi cơn lôi đình, thậm chí quát tháo, đập phá như chính cha mẹ chúng từng làm.

Nếu vẽ chân dung của người hay tức giận, có thể thấy phần lớn họ là những người khá... yếu đuối. Trong khi nhiều người lầm tưởng rằng tức giận là thể hiện khí chất mạnh mẽ thì ngược lại, nó là biểu hiện của những người thiếu kiên nhẫn, dễ bất an và không ổn định.

Các nhà tâm lý học chỉ ra rằng, người kiềm chế được cơn nóng giận, người có bản tính dịu dàng, hòa nhã, mềm mỏng mới là người có năng lượng rất mạnh mẽ, nội tâm vững mạnh. Vì tâm và thân vốn ngược nhau. Người có thân mạnh là người làm được nhiều việc, hăng hái, năng nổ nhưng tâm chưa hẳn đã mạnh. Tâm mạnh là tâm trầm tĩnh, không dễ dàng bị kích động. Nóng giận là biểu hiện của sự yếu đuối trong tâm hồn.

Tức giận đưa con người đến đâu?

Qua nhiều công trình nghiên cứu, các nhà khoa học thuộc Trường Y tế cộng đồng Harvard (Mỹ) đã đưa ra kết luận rằng, sự tức giận và thù địch sẽ đẩy con người vào nguy cơ cao mắc chứng tim mạch và làm giảm tính hiệu quả của hệ miễn dịch trong cơ thể.

Sự tức giận được cơ thể “hormone hóa” qua việc tiết ra một lượng lớn cortisol, adrenalin vào máu, tạo nên “giao diện” đỏ mặt tía tai thường thấy của người đang tức giận.

Nếu cơ thể thường xuyên ở trong tư thế bực bội rất dễ gây mệt mỏi, quá tải dẫn đến kiệt quệ. Cơn tức giận khiến trống ngực đập thình thịch, kéo theo tăng huyết áp  - có khi lên tới 130/90 mmHg, tăng lưu lượng máu dồn lên não, căng cứng cơ, thậm chí co thắt bao tử, tăng chuyển hóa làm rối loạn hệ thống thần kinh thực vật. Nếu cứ sống trong trạng thái này lâu dài sẽ gây tổn hại cho cơ thể.

Các nhà khoa học chứng minh rằng, ở người trẻ dễ nổi nóng, trái tim có nguy cơ bị đe dọa gấp 5 lần những người có tính tình điềm đạm. Với tư thế “bùng nổ” như vậy rõ ràng, những người dễ tức giận đang đặt mình vào tình huống “bắt tay” với những bệnh tim mạch, cao huyết áp, mạch vành (nhồi máu cơ tim), tắc mạch máu não (đột quỵ), kể cả viêm loét dạ dày, hen phế quản, bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính.

Theo Tiến sĩ Trịnh Hòa Bình, sự nóng giận cũng làm xấu đến cả những sợi collagen, thủ phạm gây nhăn nhúm và xuất hiện những vết chân chim sớm làm phụ nữ già trước tuổi.

Khi tức giận  lượng hormone trong cơ thể tăng lên làm suy giảm khả năng miễn dịch. Sự dồn góp của các hormone trên theo thời gian còn đe doạ “an ninh” chăn gối và thậm chí có nhiều bằng chứng cho thấy nóng giận liên quan đến bệnh tiểu đường, ung thư...

Không những thế, theo một cuộc nghiên cứu mới đây, nếu người phụ nữ thể hiện sự giận dữ nơi làm việc chắc chắn sẽ bị xem là “mất kiểm soát” và kém năng lực.

Ảnh minh họa.

Học cách... nổi giận

Tuy nhiên, trong cuộc sống con người không thể tránh những lúc tức giận. Có những cái giận chính đáng, ví dụ như khi chúng ta thấy người lành bị ức hiếp, khi con cái hư hỏng vì cãi lời cha mẹ, khi sự an toàn của gia đình chúng ta bị người khác tước đoạt hay mạng sống người thân bị đe dọa. Những lúc đó chúng ta tức giận và muốn hành động để can thiệp, cứu vớt, hoặc sửa lại những chỗ sai trái đó.

Có những người nếu tức giận mà không nói ra, nhưng cứ ôm giữ những buồn giận đó trong lòng, để chồng chất lên hết ngày này sang ngày khác cũng rất nguy hiểm cho hạnh phúc gia đình. Những buồn giận đó sẽ trở thành đắng cay, có thể đưa đến chỗ hận thù không sao giải quyết được và cũng có thể đưa đến nhiều chứng bệnh nghiêm trọng khó chữa như căng thẳng thần kinh, đau bao tử, đau tim...

Nóng giận là trạng thái tự nhiên của mỗi con người. Trong cuộc sống nhiều áp lực như hiện nay, người luôn giữ thái độ bình tĩnh hay biết kiềm chế là rất hiếm.

Ở người lớn, sự từng trải và kinh nghiệm sống giúp chúng ta biết kiềm chế. Còn ở trẻ con, nhất là ở lứa tuổi mới lớn, tâm lý của chúng còn mỏng manh, do đó dễ cáu giận hay phấn khích là điều không tránh khỏi.

Là cha mẹ, bạn hãy chú ý tính tình của con cái mình, giúp chúng giảm bớt stress và biết kiềm chế. Sự tức giận của trẻ em nếu dồn nén lâu ngày có thể gây ra chứng trầm uất.

Các nhà tâm lý học cũng cho rằng khi một người ở trạng thái tức giận có nghĩa là sự giao tiếp với một người nào đó hay một sự việc nào đó có vấn đề. Do đó nhiệm vụ của cha mẹ lúc này là phải tìm hiểu và giúp con hóa giải cơn thịnh nộ của chúng.

Vì thế, nổi giận cũng cần phải học. Nếu bạn quá bức xúc, dồn nén, bạn có thể thể hiện điều đó qua lời nói nhưng không được chỉ trích và xúc phạm. Bạn có thể nói “điều này khiến tôi rất bực tức” chứ không phải là “tôi muốn đấm vỡ cái mồm của anh”. Cũng như vậy, bạn nên cho con được nói ra cảm giác thất vọng của mình nhưng không được phép đe dọa người khác.

Kiềm chế nóng giận là việc có thể rèn luyện được, Tiến sĩ Trịnh Hòa Bình cho hay: Lúc nóng giận, bạn hãy hít một hơi thở thật sâu, dồn hơi xuống bụng rồi thở ra thật chậm, đếm từ 1 - 6, bạn làm một vài lần, cơn giận dữ của bạn sẽ giảm xuống.

Giải pháp tức thời: tránh những tác động, tác nhân gây nóng giận; tránh không tiếp xúc tạm thời với đối tượng gây nóng giận... Khi đang tức giận mà nói chuyện thì sẽ chỉ dẫn đến sai lầm khác mà thôi. Những cơn nóng giận không những có thể gây hại đến sức khỏe mà còn phá vỡ các mối quan hệ, ảnh hưởng đến công việc của bạn.

Theo một số nhà y học Trung Quốc, giải pháp lâu dài là bổ sung chế độ dinh dưỡng hằng ngày cho đủ chất và lựa chọn một số thực phẩm giảm nguy cơ gây nóng giận. Việc ăn đậu hũ, uống sữa đậu nành rất có lợi cho cơ thể trong việc giảm thiểu nguy cơ gây nóng giận, tránh những tác động thường xuyên gây ra cơn nóng giận, thay đổi hình ảnh của bản thân.

Hà Thư